olduğunu gösterir bir sarâhat ve emâre olmayıp, kendini yegâne âlim vaz‘iyetinde göstermeye merâklı bir tavır takındığı görülmektedir.

2Gerçi Saîdü’n-Nûrsî’de bir enerji var. Bu enerji tarîkat gütmek, mezheb çıkarmak, cem‘iyet kurmak, tedrîsât icrâ etmek enerjisi değil. Benim vazîfem Kur’ân’ın hakîkatlerini anlatmaktır. Ve ciddî ve kanâatiyle arzu edenleri ilminden fâidelendirmek enerjisidir. İşbu rapor, ehl-i vukūfun ittifâkıyla tanzîm ve makām-ı âidiyete takdîm kılındı.

22 Nisan 944

Ehl-i vukūflar

Diyânet İşleri Müşâvere A‘zâsı’ndan Ders-i âmm ve Profesör Yûsuf Ziyâ

Dil ve Târîh Fakültesi Terakkiyât Enstitüsü Müdürü Necâtî Lugal

Türk Târîh Kurumu İslâm Kitabları Derleme Hey’eti A‘zâsı’ndan Yûsuf Aykut

Eskişehir Mahkemesi’nin bir risâleye iʻtirâzına cevâbdır.

[417]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

Mahkemeye karşı yazılan ve mahkemeyi susturan lâyiha-i temyîzin müdâfaâtından bir parçadır: Ben de adliyenin mahkemesine derim ki: Bin üç yüz elli senede ve

her asırda üç yüz ellimilyon insanların hayat-ı ictimâiyelerinde en kudsî ve hakîkatli bir düstûr-u İlâhîyi, üç yüz ellibin tefsîrin tasdîklerine ve ittifâklarına istinâden ve bin üç yüz elli sene zarfında geçmiş ecdâdımızın itikātlarına iktidâen tefsîr eden bir adamı mahkûm eden haksız bir kararı, rûy-u zemînde adâlet varsa, elbette o kararı red ve bu hükmü nakzedecektir.

Saîdü’n-Nûrsî

Mahkemede son sözden bir parçadır.

(418)

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

Mâdem cumhûriyet prensipleri, hürriyet-i vicdân kanunuyla dinsizlere ilişmiyor. Elbette mümkün olduğu kadar dünyaya karışmayan ve ehl-i dünyâ ile mübâreze etmeyen ve âhiretine ve îmânına ve vatana dahi nâfiʻ bir tarzda çalışan dindârlara da ilişmemek gerektir, elzemdir. Bin seneden beri bu milletin gıda ve ilaç gibi bir hâcet-i zarûriyesi olan takvâyı ve salâhati, bu mazhar-ı enbiyâ olan Asya’da hükmeden ehl-i siyâset yasak etmez ve edemez biliyoruz. Vatan ve millet ve âsâyişin menfaati hesabına bunu da hâtırlatmak bir vazîfe-i vataniyem olması cihetiyle derim: Böyle bize ve Risâle-i Nûr’a az bir münâsebetle hükûmete sorguya almak, gücendirmek yüzünden, vatana ve âsâyişe dindârâne menfaati ve anarşiliğe karşı kuvvetli bir set teşkîl eden

yüz binler adamları idare aleyhine fikren çevirmeye yol açar. Ve anarşiliğe meydan verir.

Evet, Risâle-i Nûr ile îmânlarını kurtaran ve millete zararsız ve tam menfaatdâr bir vaz‘iyete girenler, yüz binden çok ziyâdedir. Hükûmet-i cumhûriyenin belki her dâiresinde ve milletin her tabakasında fâideli, müstakîmâne bir sûrette bulunuyorlar. Bunları gücendirmek değil, belki himâye etmek lâzımdır.

Hulâsa-i kelâm: Ehl-i hükûmetin ve ehl-i siyâsetin ve ehl-i idâre ve inzibâtın ve adliye ve zâbıtanın bizim ile uğraşacak hiç bir işi yoktur. Olsa olsa dünyada hiç bir hükûmetin müdâfaa edemediği ve aklı başında hiç bir insanın hoşlanmadığı küfr-ü mutlakın ve dehşetli bir tâûn-u beşerî olan maddiyyûnluktan gelen zındıkanın taassubuyla bir kısım gizli zındıklar, şeytanetle bazı resmî me’mûrları aldatarak evhâmlandırıp aleyhimize sevketmek var.

Biz de deriz: Değil böyle birkaç vehhâmı, belki dünyayı aleyhimize sevk etseniz, Kur’ân’ın kuvvetiyle, Allâh’ın inâyetiyle yine kaçmayız. O irtidâdkâr küfr-ü mutlaka ve zındıkaya karşı teslîm-i silâh etmeyiz. Eğer bu sekiz sene bana dikkatle bakan ve ilişmeyen Kastamonu hükûmetini ve dokuz sene evvel bir iki risâlenin bir iki mes’elesiyle yalnız bir sene cezâ verebilen başkasına ilişmeyen Eskişehir Mahkemesi’ni ve bir sene evvel Risâle-i Nûr’un bütün eczâlarını üç ay tedkîkten sonra aynen iâde eden Isparta

Adliyesi’ni ithâm edebilirlerse, bize ilişebilirler. Yoksa keyfî bir kanunsuzluktur. Ekser vilâyetlere Risâle-i Nûr ve şâkirdleri girmişler. Herhalde Denizli’ye eğer girmemişse girecek. Böyle hasbî, fahrî bir tarzda, fenâlığı, ahlâksızlığı, anarşiliği, serseriliği izâleye ciddî çalışan ve te’sîrâtını Kastamonu’da ve Isparta havâlîsinde gösteren, yılmaz ve geri çekilmez bir inzibât kuvvetini buranın yani Denizli’nin emniyet dâiresi nazara alıp âsâyiş lehinde isti‘mâl etmek varken, bu kuvvete endişeli ve müttehim nazarıyla baksa, birkaç cihette zarardır diye arzediyorum.

Mâdem hükûmet-i cumhûriye, cumhûriyetteki hürriyet-i vicdân düstûruyla dinsizlere ve sefâhetçilere ilişmiyor. Elbet dindârlara ve takvâcılara da ilişmemek gerektir. Ve mâdem dinsiz bir millet yaşayamaz. ve Asya dîn noktasında Avrupa’ya benzemez. Ve İslâmiyet, hayât-ı şahsiye ve uhreviye cihetinde Hristiyanlığa uymaz. Ve dinsiz bir Müslüman başka dinsizler gibi olmaz. Ve bu bin seneden beri dünyayı diyâneti ile ışıklandıran ve bütün dünyanın tahacümüne karşı salâbet-i dîniyesini kahramânâne muhâfaza eden bu vatandaki milletin bir ihtiyâc-ı fıtrîsi hükmüne geçen diyânet ve salâhat ve bilhassa îmân hakîkatlerinin öğrenmesi yerlerine hiç bir terakkiyât, hiç bir medeniyet o ihtiyacı onlara unutturamaz. Elbette bu vatandaki millete hükmeden bir hükûmet, Risâle-i Nûr’a adâlet ve kanun ve âsâyiş cihetinde ilişmez ve iliştirmemeli.

Eskişehir Mahkemesi, yüz risâleyi ve mektûbları dört ay tedkîkten sonra yalnız yüz yirmide on beş adama altışar ay cezâ ve bana da yüz risâleden yalnız bir iki risâlede on beş kelime ile bir sene cezâ verebildi. Tarîkatçılık ve cem‘iyetçilik ve şapka mes’elelerinde berâet ettirdiler. Ve biz dahi o cezâyı çektik. Ondan sonra Kastamonu’da, çok def‘a taharrîlerde hiç bir ilişiğimizi bulmadılar. Ve geçen sene Isparta’da, mahrem ve gayr-i mahrem Risâle-i Nûr’un bütün eczâları bilâ-istisnâ hükûmetin eline geçti. Üç ay tedkîkten sonra umûmî sâhiblerine iâde edildi.

Mâdem hakîkat budur, beni ve Risâle-i Nûr’un şâkirdlerini ithâm eden o kanunlar nâmına, kanunsuz ve garaz ve hissiyâtla bizi muâheze edenler, bizden evvel Eskişehir Mahkemesi’ni, hem Kastamonu hükûmetini ve zâbıtasını, hem Isparta Adliyesi’ni ithâm edip varsa suçumuz tam teşrîk ediyorlar. Çünkü bir suçumuz olsa idi, bu üç hükûmet yakınında çok zaman tecessüs ile görmedi veya aldırmadı. Bizden ziyâde onlar suçlu olurlar.

Ben ve bana yakın ve benim ile görüşebilen bütün dostlarımı işhâd ve kasemle te’mîn ederim ki: On seneden beri iki reîsten ve bir meb‘ûstan ve Kastamonu Vâlîsi’nden başka hükûmetin erkânını ve vükelâsını ve kumandanları, me’mûrları, meb‘ûsları kimler olduğunu bilmiyorum ve bilmeyi merâk etmemişim. Acaba hiç imkânı var mı ki, bir adam

mübâreze ettiği adamları tanımasın ve bilmeyi merâk etmesin? Dost mu, düşman mı, karşısındaki adamı tanımasına ehemmiyet vermesin? Bu hâllerden anlaşılıyor ki, bi’l-iltizâm her hâlde beni mahkûm etmek için gāyet asılsız bahâneleri îcâd ederler.

Mâdem keyfiyet böyledir. Ben de buranın mahkemesine değil, belki o insafsızlara derim: Ben sizin bana vereceğiniz en ağır cezânıza da beş para vermem. Hiç ehemmiyeti yok. Çünkü kabir kapısında yetmiş yaşındayım. Mazlum ve maʻsûm bir iki sene hayatı şehâdet mertebesiyle değiştirmek, benim için büyük saâdettir. Risâle-i Nûr’un binler hüccetleriyle katʻî îmânım var ki, ölüm bizim için bir terhîs tezkeresidir. Eğer i‘dâm da olsa, bizim için bir sâat zahmet, ebedî bir saâdetin ve rahmetin bir anahtarı olur. Fakat siz ey zındıka hesabına adliyeyi şaşırtan ve hükûmeti bizimle sebebsiz meşgūl eden insafsızlar Kat‘î biliniz ve titreyiniz ki, siz i‘dâm-ı ebedî ile ve haps-i münferid ile mahkûm oluyorsunuz. İntikāmımız sizden pek çok ve muzâaf bir sûrette alınıyor görüyoruz, hatta size acıyoruz.

Mevkūf Saîdü’n-Nûrsî

[419]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

Azîz, Sıddîk Kardeşlerim,

Evvelâ: Bütün rûh u cânımızla geçmiş rahmetli ve bereketli ve kerâmetli ve yağmurlu Miʻrâc-ı Şerîf’inizi tebrîk ve emsâl-i kesîresiyle müşerref olmaklığınızı Rahmet-i İlâhiyeden niyâz ediyoruz. Ve bu sene aynen geçen sene gibi, Mi‘râc gecesinden evvelki gecede, hiç emsâli görülmemiş bir tarzda yağmurun gelmesi ve Mi‘râc gecesi ve gündüzünde devam etmesi, kâinât ve anâsır bu mübârek geceyi alkışladığına bir alâmet olduğu gibi, Zülfikār ve Asâ-yı Mûsâ’nın fütûhâtlarına husûsen resmî dâirelerde bir emâresi olduğuna kanâatımız katʻîdir. Ve bu mübârek gecenin yarısına kadar şiddetli ve çalışmaya bir derece mâni‘ bir râhatsızlık ve sancı birdenbire zâil olmaları bana kanâat verdi ki, bu mübârek gecede kardeşlerim sıhhat ve âfiyetim için duâları, hakkımda makbûliyetinin eseri olduğuna ve o gecenin bir mikdârında ziyâde hastalık cihetiyle her bir saati on sâat kadar sevâblı bulunmasını bir nevi‘ maʻnevî müjde aldım, Allâh’a şükrettim. Erhamü’r-râhimîn’e hadsiz şükür olsun dedim.

Sâniyen: Nûrun bir kumandanı, kardeşimiz Re’fet Bey’in Ankara seyâhatiyle nûrlara, az bir zamanda büyük bir hizmete muvaffak olduğuna şüphe yoktur. İnşâallâh yakında eseri görünecek. Husûsen Diyânet Riyâseti’nin müntesibleri, umûmen Zülfikār’ı ve Asâ-yı Mûsâ Mecmûaları’nı takdîr ve tahsîn ile karşılamaları ve tenkîd değil, belki himâye ve müdâfaa edeceklerine söz vermeleri, çok ehemmiyetli bir hâdisedir ve Zülfikār ve Asâ-yı Mûsâ’ya parlak bir i‘lân-nâmedir.

Sâlisen: Konya’lı fa‘âl kardeşimiz Sabrî’nin makine ve yardım hakkındaki fikri ve merdliği şâyân-ı takdîrdir. Bin Mâşâallâh Hem çok büyük hayrı ve menfaati bulunan bu yeni musîbetimize ve maddî zararınıza tam bir mukābele ve o yaraya bir merhem hükmünde isâbetli bir fikirdir.

Râbian: Abdurrahmân Çelebi Salâhaddîn şarkta kaç sene evvel ektiği nûr tohumları, Hulûsî’nin sa‘y ve gayretiyle tam sünbüllenmeye başlamış. Bu iki Abdurrahmânlar o kudsî hizmette beraberdirler. Cenâb-ı Hakk onların emsâllerini çoğaltsın. Âmîn. Nûrun rükünlerinden Halîl İbrâhîm’in küçük kasîdeciğini ve Re’fet Bey’in mektûbunu Lâhika’ya geçirmek için beraber takdîm ediyoruz. Umûm kardeşlerimize binler selâm ve duâ ediyoruz.

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

Kardeşiniz Saîdü’n-Nûrsî

[420]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

Halîl İbrâhîm’in bu fıkrası hem Lâhika’ya, hem münâsib gördüğünüz yeni çıkacak mecmûalara girsin.

Zerremizi fart-ı şefkatinle şems-i envârına düşürdün

Cehlimizle enâniyetimizi diyâr-ı irfânına düşürdün

Ma‘den-i nühâsımızı pota-i Furkān’a düşürdün

Hayfâ ki, o potada zünnâr-ı inkârımızı düşürdün

Sarây-ı Kâ‘be-i ulyâya erip tûl-ü emelimizi düşürdün

Makam-ı nûr-u tevhîde varıp, hâb-ı hayâlimizi düşürdün

Haremgâh-ı İlâhî’de süveydâ hücresine pusumuzu düşürdün

Hey’et-i sûretinin derûnundaki ma‘nâya gönlümüzü düşürdün

Tâ ezel sabâhında vahdet nağmesini işittin

Leylâ-yı zaman Kays ile bir demde görüştün

Dost iklîminin lâlesinin bağlarına eriştin

Vahdet-i sâkî midâdını سَقٰیهُمْ kevserine düşürdün

Olmasaydın ey Risâle-i Nûr, sen bize armağan

Câh-ı mâsivâ, nefs-i tâğūtla bel‘ederdi bizi hemen

Dalâletten geçemez, küfür benliğinde kalırdık üryân

Hamdenlillâh, katremizi bahr-i envârına düşürdün

Sendeki esrâr-ı hak سَوْفَ تَرٰینٖی yi söylesem

Gül vechindeki lâhût benini şerh ve beyân eylesem

Nûr-u Hudâ, mü’mine hedâ, dalâlete seyf-i hemtâ mı desem

Zülfikār ve Asâ-yı Mûsâ ile münkirleri girdâba düşürdün

Âşinâ-yı bezm-i haktır Risâle-i Nûr talebeleri

Nûr-u Yezdân, feyz-i Kur’ân’dır cümlesinin rehberi

Bu âciz nâ-tuvân onların bir hakîr kemteri

Halîl İbrâhîm’e hâk-i der-i âl-i abâ tam düşürdün

اَلْبَاقٖی هُوَ الْبَاقٖی

Duânıza çok muhtâç günâhkâr kardeşiniz Hâk-i der-i âl-i abâ

[421]

Re’fet tarafından. İhtisâr ve taʻdîlden sonra Lâhika’ya girse ve sâir arkadaşlarınız da meâline muttali‘ olsa. tensîbinize havâledir.

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

Çok Sevgili ve Müşfik Üstâdım Efendim Hazretleri,

Emriniz üzerine Kunduracı Mehmed Efendi ile birlikte Ankara’ya gittik. Celâl ve Hilmî Beyleri göremedik. Birisi İstanbul’da, diğeri fazla meşgūliyette bulunduğundan görüşemedik. Fakat kardeşimiz Müteahhid İsmâîl Efendi, Hilmî Bey’le husûsî olarak her zaman görüşmekte olduğundan, bu husûsta lâzım gelen îzâhâtın verilmesini ona havâle ederek, biz doğruca Diyânet Riyâseti’ne gittik. Orada evvelâ bizim Isparta’da iken tanıdığımız Müderris Hasan Hüsnü Bey vardı. Kendisi Diyânet Riyâseti Hey’et-i Müşâvere a‘zâsındandır. Onunla husûsî olarak bir müddet görüştüm ve îzâhât verdim. Bilâhare beraberce hey’et-i müşâvere odasına giderek, Ankara ehl-i vukūf raporunda imzası bulunan Müderris Yûsuf Ziyâ Bey’i gördüm. Baktım, Zülfikār ve Asâ-yı Mûsâ Mecmûaları’yla, hakkımızda yazılmış olan evrâklar önünde duruyordu. Yanında yer gösterdi, mufassalan îzâhât verdim. Dedim: Sizin raporunuz ve Denizli Mahkemesi’nin kararı ve mahkeme-i temyîzin tasdîki varken, kitablarımıza vukū‘ bulan taarruz ve bizlere verilen bu sıkıntı neden ileri geliyor?

Mâdem cumhûriyet idaresinde kanun, her şeyin fevkindedir ve onun hükmü cârî olur, biz kanun huzûrunda berâet etmişiz, bundan böyle bize ilişmemek gerektir. Bunun men‘i, sizin vereceğiniz isâbetli bir kararla mümkündür. Yoksa biz hakkımızı arayabiliriz dedim. Sonra ilâve etti: Bu, oradaki adliye me’mûrlarıyla zâbıtanın sizin mes’eleye vukūf-u tâmmeleri olmadığından ileri geliyor. Şimdi evrâk önümdedir. Sû’-i tefehhüme uğramış mütâlaalarına birer birer cevâb vereceğim dedi ve eserleri takdîr ettiğini söyledi. Ben de Üstâdımızın selâmını söyledim. Bilmukābele selâm ve duânızı istediğini bildirdi.

Ondan sonra oradan ayrıldım, Diyânet Reîsi’nin yanına girdim. Onunla da bir müddet görüştüm ve îzâhât verdim. Cevâben: Ben hoca hazretlerini Dârü’l-Hikmet’ten tanırım, hürmetim vardır. Kendisine selâm ve hürmetlerimi iblâğ ediniz dedi. Ve Biz lâzım gelen cevâbı vereceğiz, İnşâallâh iyi olur dediler ve bi’l-umûm diyânet müntesibleri, eserleri takdîr ile karşıladılar. Bu gibi yolsuz işlerin, ancak âsâr-ı dîniye mütâlaasında hüsn-ü niyet taşımayarak, kendi kafalarına göre ma‘nâ vermelerinden ileri geldiğini anladım. Ertesi günü Mehmed Efendi kardeşimiz, Erzurum Meb‘ûsu Vehbî Paşa’yı görmüş. O zât dahi, Ben Dâhiliye Vekîli’ni görüp, bu husûsta uzun uzadıya görüşeceğim. Üstâd hazretlerine hürmet ve selâmlarımı götürünüz

demiş. Bunun üzerine parti erkânıyla görüşmeyi İsmâîl Efendi’ye havâle ederek Ankara’dan ayrıldık. Mübârek ellerinizden öperek duâlarınızı arzederiz efendim hazretleri.

Kusûrlu, âciz talebeniz Re’fet

[422]

[بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ]

وَاِنْ مِنْ شَیْءٍ اِلَّا یُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ

اَلسَّلَامُ عَلَیْكُمْ وَرَحْمَةُ اللّٰهِ وَبَرَكَاتُهُٓ اَبَدًا دَٓائِمًا

Azîz, Sıddîk Kardeşlerim,

Evvelen: Haşmetli ve sıhhatli ve mükemmel ve Hazret-i Mûsâ Aleyhisselâm’ın aʻsâsı gibi pek çok menfaati bulunan Asâ-yı Mûsâ Mecmûaları’nı aldım. Cenâb-ı Hakk’a hadsiz şükrediyoruz ki, bu musahhah nüshalar me’haz olup her tarafta benim bedelime Risâle-i Nûr eczâlarının tashîhine hizmet edeceği gibi ve her tarafta îmânı kurtaracak fütûhâtlar yapacak İnşâallâh. Medresetü’z-Zehrâ’nın erkânlarını tekrâren bu cihette dahi tebrîk ediyoruz.

Sâniyen: Bugün mektûbunuzu beklerken, almadığımızdan merâk ederken üç cihette o merâkıma bir teselli geldi.

Birincisi: Sekiz dokuz seneden beri, onu vefât etmiş işitip öyle bildiğim, eskiden nûra çok hizmet eden Bekir Bey’in bir mektûbunu aldım.

İkincisi: Kastamonu havâlîsinin kahramanlarından ve seyyidlerden Ahmed Kureyşî, bir yeni Nûrcu ile buraya gelip o havâlîye âit çok merâklarımı izâle eylediler.

Üçüncüsü: Üniversitenin Nûrcu küçük kahramanları nâmına Mustafâ Ramazân’ın nûrlar hakkında o Dârü’l-Fünûn’un ehemmiyetli a‘zâlarının takdîr ve tahsînlerine istinâden yazdığı ve size leffen gönderdiğim güzel mektûbu gösteriyor ki, mektebliler nûrlara tam sâhib çıkacaklar. Bu mektûbu yeni çıkacak nûr mecmûalarının birisinin âhirine ilhâk etmek için tensîbinize havâle ediyorum.

Sâlisen: Bu şa‘şaalı Hâşiye baharın çiçeklerini temâşâ etmek için araba ile bir iki sâat geziyorum. Hiç hayâtımda görmediğim bir tarzda bütün çiçekler, otlar, âdetin fevkinde bir tarzda büyümüş, çiçekler açmış, tebessümkârâne tesbîhât edip, lisân-ı hâl ile Sâni‘-i zü’l-Celâllerinin san‘atını takdîr ve alkışlıyorlar gibi hakkalyakîn