Kategoriler

Konu ile ilgili birkaç hadis-i şerifte şöyle geçmektedir:Kıyamet günü insanlar çıplak, yalınayak ve sünnetsiz olarak diriltilecekler. “Aişe peki insanların avret yerleri ne olacak, birbirlerine bakmayacaklar mı?” diye sordu. Rasûlullah (sav) şöyle buyurdu: “O zaman herkesin kendine yetecek kadar derdi, sıkıntısı ve meşguliyeti vardır.1Sizler kıyamet günü çıplak, yalınayak ve sünnetsiz olarak mahşer yerinde toplanacaksınız. Ben: “Kadınlar ve erkekler bir arada birbirlerinin avret yerlerine bakmazlar mı?” dedim. Rasûlullah (sav): “O gün o kadar korkunç bir gündür ki kimsenin kimseye bakacak hali yoktur.2Bu hadis-i şerifler bağlamında haşir meydanında insanların birbirlerini tanımaması ve fark edememesi, o gün yaşanacak büyük korku ve dehşetle açıklanmaktadır. Sur'a üflenmesiyle başlayan bu dehşetli günde herkes kendi hesabını ve akıbetini düşünmekten başka bir şeyle ilgilenemez. Zihinler büyük bir şaşkınlık içinde kalır, insanlar ne yapacağını bilemez ve etrafındaki kişilere karşı dikkatli değildirler.Kur'ân-ı Kerîm'de bildirildiği üzere, o gün insanı tamamen meşgul eden çok ağır bir endişe vardır. Şöyle ki:Ey insanlar! Rabbinizden sakının ve öyle bir günden korkun ki, (o gün) ne baba çocuğuna (onun nâmına birşey) öder, ne de çocuk babasına (onun nâmına) bir şey ödeyicidir. Şübhe yok ki Allah'ın va'di haktır; öyle ise sakın dünya hayâtı sizi aldatmasın! Ve sakın o çok aldatıcı (şeytan) sizi (bir taraftan günâha sevk ederek) Allah('ın affına güvendirmek) ile şaşırtmasın!3Herkes kendi günahının, hesabının ve karşılaşacağı sonucun kaygısını taşır. Bu sebeple insan, kardeşinden, annesinden, babasından, eşinden ve çocuklarından bile uzaklaşır. Dünyada insanları birbirine bağlayan soy, nesep ve akrabalık ilişkileri o gün kişiyi kurtaracak bir fayda sağlamaz. Bu durum ayette şöyle bildirilmektedir:Sûr'a üflendiği zaman, artık o gün aralarında ne soy sop kalır, ne de birbirlerine bir şey sorarlar.4Kur'an'da insanların o gün sarhoş olmadıkları halde sarhoş gibi görünecekleri şöyle bildirilir:Onu göreceğiniz gün, her emziren kadın emzirdiği (yavrusu)nu unutur ve her hâmile kadın yükünü (karnındaki çocuğunu) düşürür; (o gün) insanları, sarhoşlar (gibi yalpalarken) görürsün; hâlbuki onlar sarhoş kimseler değildir. Fakat Allah'ın azâbı (pek) şiddetlidir.5Çünkü karşılaşacakları dehşet ve şaşkınlık son derece büyüktür. İnsanlar, etrafa dağılmış çekirgeler veya şaşkın halde uçuşan pervaneler gibi bir hal içinde olacaklardır. Böyle bir ortamda kişi, yanı başındaki insanı fark edecek veya onun halini soracak durumda değildir. 6Kısacası mahşer günündeki dehşet, insanın bütün dikkatini kendi hesabına ve akıbetine yöneltecektir. Dünyadaki yakınlık ve alışılmış ilişkiler o anda ikinci planda kalacaktır.Ayrıca BakınızMAHŞER GÜNÜ HESAP NE KADAR SÜRER?MAHŞERDE GÜNAH VE SEVABIN EŞİT OLMASIKABİRDE HESAP VAR MI, ASIL HESAP MAHŞERDE Mİ GÖRÜLECEK?MAHŞERDE HESAP VE AMELLERİN TARTILMASI NASIL OLACAK?MAHŞERDE İMAN NASIL TARTILIR?NAMAZ KABİRDE, MAHŞERDE VE SIRAT'TA BİZE NASIL FAYDA SAĞLAR?KaynakçalarNesâî, Sünen, 2056. / Buhârî, Rıkak, 45. / İbn Mâce, Zühd, 33.Nesâî, Sünen, 2057. / Buhârî, Rıkak, 45. / İbn Mâce, Zühd, 33.Lokman, 31/33.Mü'minûn, 23/101.Hac, 22/2.İbn-i Kesir, “Hadislerle Kur'an-ı Kerim Tefsiri”, Çağrı Yayınları, 2008, c. 14, s. 8105.

Burada ilk önce şefaate delil olacak ayetleri zikredelim:1. O gün, Rahman'ın katında söz ve izin alandan başkası şefaat edemeyecektir. Meryem: 872. O gün Rahman'ın izin verdiği ve sözünden razı olduğu kimseden başkasının şefaati fayda vermez. Taha: 1093. Allah'ın huzurunda O'nun izin verdiği kimseden başkasının şefaati fayda vermez. Sebe: 234. “İzni olmadan O'nun huzurunda kim şefaat edebilir?” Bakara: 2555. O'nun izni olmadan hiçbir kimse şefaat edemez. Yunus: 36. O'ndan başka taptıkları ilahlar (kimseye) şefaat edemezler; ancak (Allah'ı) bilerek şahitlik edenler müstesna. Zuhruf: 86 (Burada istisna edilenler İsa ve Üzeyr as ile meleklerdir.)7. Göklerde nice melekler vardır ki Allah, dilediği ve razı olduğu kimse için (şefaate) izin vermedikçe, onların şefaatleri hiçbir fayda vermez. Necm: 268. Onlar (melekler) O'nun razı olduğu kimseden başkasına şefaat etmezler ve O'nun heybetinden korkarlar. Enbiya: 28Buraya kadar sıraladığımız ayetlerde, “şefaat olmayacak” denilmiyor. Ancak “Allah'ın izin verdiği, razı olduğu kimseler şefaat edecek” deniliyor.Peygamberimiz ve şefaat:Nisâ suresinin 64. ayetinde şöyle buyrulur:“Eğer onlar (günah işleyerek) nefislerine zulmettikleri zaman sana gelip Allah'tan mağfiret dileseler ve peygamber de onlar için mağfiret dileseydi, Allah'ı tevvâb ve rahîm (tevbeleri çok kabul edici ve merhamet sahibi) bulurlardı.”Muhammed suresinin 19. ayetinde de şöyle buyrulur: “(Ey Muhammed!) Hem kendi günahın için hem de mümin erkek ve mümin kadınlar için Allah'tan mağfiret dile.”Peygamberimize “mağfiret dile” diyerek yapılan emir, onun duasının kabul edileceğine işarettir. Çünkü Allah hem “mağfiret dile” deyip hem de kabul etmezlik yapmaz. Bu mağfiret isteği dünyada veya ahirette olsa fark etmez. Bunu “yalnızca dünyadaki duadır” demek de delilsiz bir iddiadır ve yanlıştır.Peygamberlerin mahşerde şefaatlerinden kasıt, onların ümmetlerinin affı için aracı olmaları, dua etmeleridir. Zaten şefaat kelimesinin dua ve aracı olmak manalarına geldiğini yukarıda zikretmiştik. “Peygamberler, mahşer yerinde dua edemezler.” demek delilsiz bir iddiadır. Üstelik ayet ve hadislere de muhalif olduğundan tehlikelidir.Maide suresinin sonunda İsa as'ın mahşerde şöyle diyeceği zikredilir: “Eğer onlara azap edersen, şüphe yok ki onlar senin kullarındır. Eğer onlara mağfiret edersen, şüphe yok ki azîz ve hakîm olan ancak sensin.” (Maide: 118). Bu ifadeler bir duadır. İsa as dua ediyorsa, âlemlere rahmet olarak gönderilen Muhammed as'ın da ondan daha geniş ve şümullü, ümmetinin affı için dua etmesi ve bu duanın kabulü de inkâr edilmemelidir.Zaten “Umulur ki Rabbin seni Makam-ı Mahmud'a (övülecek bir makama) ulaştırır.” (İsrâ: 79) ayetini âlimler şefaat olarak tefsir etmişlerdir. İmam Suyuti “Ed-Dürrü'l Mensur” adlı tefsirinde “Makam-ı Mahmud”un şefaat-i uzmâ olduğuna dair yirmi hadis-i şerif zikretmiştir. (c. 5, s. 324)Şefaat hakkındaki hadisler:Peygamberimizin kıyamet günü şefaat edeceğine dair hadisleri Buhari, Müslim başta olmak üzere pek çok hadis âlimi rivayet etmiştir. İslam âleminde en geniş hadis koleksiyonu olarak kabul edilen Kenzü'l Ummal'in 14. cildinin 390-415 ve 628-640 sayfaları arası, şefaate dair hadislerle doludur. Ve hadislerin toplamı 86 adettir. Bu 86 hadisin toplamı, kalbinde iman ve insaf olan herkese bir kanaat verecek mahiyettedir.Kettani, mütevatir hadisleri topladığı “Nazmü'l Mütenasir fi'l Ehadisi'l Mütevatir” adlı kitabında, Peygamberimiz asv'ın “Her peygamberin Allah katında makbul bir duası vardır. Her peygamber duasını dünyada yaptı. Ben ise duamı kıyamette ümmetime şefaat için sakladım.” hadisinin “Ebu Hureyre, Enes, Cabir, Abdullah b. Amr, Ubade b. Samit, Ebu Said el-Hudri, Abdurrahman b. Ebi Ukayl” tarafından sahih olarak rivayet edildiğini ve bu hadisin mütevatir olduğunu söyler.Ayrıca mahşer yerinin dehşetinde, insanların peygamberlere müracaatı ve sonunda peygamberimize gelip şefaat dileğinde bulunmalarıyla ilgili meşhur hadis 12 sahabeden nakledilmiş, mütevatir bir hadistir. Bu mevzuda tafsilat için Kettani'nin mezkûr kitabına müracaat edilebilir.Kur'ân'ı tefsir ederken Kur'ân'ı Kur'ân'la, daha sonra hadisle, daha sonra sahabe sözüyle tefsir etmek, bütün âlimlerin kabul ettiği bir usuldür. Kur'ân ayetlerini, sahih hadislere müracaat etmeden veya onlara muhalefet ederek tefsir etmek dalalettir.Hülasa; buraya kadar zikrettiğimiz ayetler ve hadisler, Allah'ın razı olduğu ve izin verdiği peygamberler ve şehidler gibi kimselerin mahşer yerinde şefaat edeceklerini apaçık bir şekilde ortaya koyuyor.

Cenâb-ı Hakk'ı tanıyabilmemiz için O'nun Zât'ını nitelendiren kavramlara isim veya sıfat denir. Bu hususta Kur'ân-ı Kerîm'de şöyle buyrulur:Hem göklerde ve yerde en yüce sıfat O'nundur. Ve O, Azîz (kudreti dâimâ üstün gelen)dir, Hakîm (her işi hikmetli olan)dır.1Rabbimizin sıfatlarını daha iyi değerlendirebilmek için üç kısımda ele alabiliriz. Bunlar zâtî, sübûtî ve fiilî sıfatlardır.Zâtî sıfatlar; sadece Cenâb-ı Hakk'a mahsus olup başka varlıklarda bulunmayan sıfatlardır. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:Vücûd: Allah'ın var olmasıKıdem: Allah'ın varlığının başlangıcının olmamasıBekâ: Allah'ın varlığının ebedi olup son bulmamasıVahdaniyet: Allah'ın bir olmasıKıyam Bi-nefsihi: Allah'ın varlığının kendinden olmasıMuhâlifetün li'l-Havâdis: Allah'ın sonradan var olan hiç bir şeye benzememesiSübûtî sıfatlar; Cenâb-ı Hakk'a has olmakla birlikte, benzerleri sınırlı ve vasıtalı olarak insanlarda da bulunan sıfatlardır. Sübûtî sıfatlar şunlardır:Hayat: Allah'ın diri ve canlı olmasıİlim: Allah'ın her şeyi bilmesiİrade: Allah'ın dilemesi, istemesiKudret: Allah'ın gücü olması, istediği her şeyi yapabilmesiSemi: Allah'ın her şeyi işitip duymasıBasar: Allah'ın her şeyi gömesiKelâm: Allah'ın konuşmasıTekvin: Allah'ın yoktan var edip yaratmasıFiilî sıfatlar ise; Cenâb-ı Hakk'ın irade ve kudret sıfatının tecellisi olan, dilediği zaman dilediği şekilde yarattığı veya yaptığı fiillerle ilgili sıfatlardır. Fiilî sıfatlar ezelî (başlangıcı olmayan) bir iradeye dayanır fakat ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sonradan yaratma ile ortaya çıkar. Olumlu veya olumsuz şekilleri vardır. Mesela, Cenâb-ı Hakk bazıları için çocuk yaratırken/lütfederken, bazıları için yaratmaz/lütfetmez. Kiminin rızkını genişletir, kiminin rızkını daraltır.Cenâb-ı Hakk'ın fiilî sıfatları pek çoktur. Hepsini saymak mümkün değildir. Bir kaç örnek olarak şunları sayabiliriz:Halk: Allah'ın her şeyi yoktan var edip yaratmasıİhyâ: Allah'ın hayat vermesiİmâte: Allah'ın canlıların hayatına son vermesiTerzîk: Allah'ın bütün mahlukata rızık vermesiTanzim ve Tedbir: Allah'ın kâinatı düzen içine koyup idare etmesiİnşâ, İbda ve Sun': Varlıkları eşsiz ve sanatlı bir şekillerde meydana getirmesiTen'îm: Allah'ın nimet vermesiTa'zib: Allah'ın hak edene karşılık azap vermesiİn'am: Allah'ın kullarına lütufta bulunmasıTasvir: Allah'ın varlıklara şekil vermesiTezyin: Allah'ın varlıkları güzel bir şekilde süslemesiCenab-ı Hakk'ın bütün isim ve sıfatları gibi fiilî sıfatları da ezelî ve ebedîdir. Yani bu sıfatların varlıklarının başlangıcı yoktur ve sonsuzdur. Hiç bir varlık yokken de Cenab-ı Hakk Rezzak'tır, Şâfî'dir, Tevvâb'dır. Rabbimizde bu sıfatların bulunması için mahlukata yani yaratılmış varlıklara ihtiyaç yoktur.Bu hususta İmâm-ı Âzam Hazretleri şöyle der:Fiilî sıfatların kadim olmasından, taalluk ettikleri yaratıkların da kadim olması lazım gelmez.2Seyyid Şerîf Cürcânî Hazretleri ise şöyle der:Ezelde taallukun olmaması, sıfatın da ezelde olmamasını gerektirmez.3Aynı konuyla ilgili olarak Sa'düddîn et-Teftâzânî Hazretleri de şöyle der:Allah (azze ve celle) mahlûkatı yaratmadan önce sıfatlarıyla beraber kadîmdir. O, sıfatlarından, mahlûkatın var olmasıyla daha önce kendisinde olmayan herhangi bir şey kazanmış değildir. O nasıl sıfatlarıyla ezelî ise yine onlarla ebedîdir de. O mahlûkâtı yarattığı zaman el-Hâlık ismini kazanmış değildir. Henüz ortada hiçbir mahlûk yok iken O'nda yaratıcılık manası vardı. Yine O kendilerini ihya ettikten sonra ölüleri diriltendir; ama Muhyi'l-mevtâ ismini onları diriltmeden önce hak etmiştir.4İnanç esaslarını açıklayan en temel akâid eserlerimizden üç tanesinde gördüğümüz üzere, Cenab-ı Hakk'ta bir sıfatın bulunması ile o sıfatın varlıklarda taalluku (yani o sıfatın bir şeyle ilişkili olup ona yönelmesi) farklı şeylerdir.Cenab-ı Hakk'ta her ân bulunan Rezzak, Şâfî ve Tevvâb sıfatları, bu sıfatların her ân taalluk etmesini gerektirmez. Bu sıfatlar herhangi bir varlık üzerinde taalluk etmese de Cenab-ı Hakk Rezzak, Şâfî ve Tevvab'dır.Fiilî sıfatların taalluku hâdistir (sonradan meydana gelir). Sıfatlar ise ezelî ve ebedîdir. Yani Cenab-ı Hakk rızık verdiği için Rezzâk değildir. Rezzâk sıfatının O'nda bulunması için rızık verme fiilinin gerçekleşmesi zorunlu değildir. Rızık vermese de O Rezzâk'tır. Cenab-ı Hakk tevbeleri kabul edip günahları affettiği için Tevvâb değildir. Tevvâb sıfatının O'nda bulunması için tevbeleri kabul etme fiilinin gerçekleşmesi zorunlu değildir. Günah ve tevbe bulunmasa da O Tevvâb'dır.Dolayısıyla cenette, günah ve tevbe olmayacağı için Tevvâb isminin taalluk etmemesi, Cenab-ı Hakk'ın Tevvâb olmayacağı anlamına gelmez. O, ezelî ve ebedî olarak Tevvâb'dır.KaynakçalarRûm, 30/27.İmâm-ı Âzam, Fıkh-ı Ekber Aliyyü'l Kari Şerhi, Çağrı Yayınları, İstanbul 1981, s. 72.Seyyid Şerîf Cürcânî, Şerhu'l-Mevâkıf, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul 2021, c. 3, s. 148.Sa'düddîn et-Teftâzânî, Şerhu'l-Akâid, Rihlekitap, İstanbul 2011, s. 192.

Kur'an-ı Kerim'de geçen kıyamet alâmetlerinin bir kısmını şu şekilde sıralayabiliriz:Hâlbuki şüphesiz o, (Îsâ'nın âhir zamanda yeryüzüne gönderilişi), kıyâmet için elbette bir bilgi (bir alâmet)tir; sakın onda şüpheye düşmeyin ve bana (şeriatime) tâbi' olun! Bu dosdoğru bir yoldur.1 Nihâyet Ye'cüc ve Me'cüc'ün (seddi) açıldığı ve onların her tepeden akın etmekte olduğu ve gerçek va'd (olan kıyâmet)in yaklaştığı zaman bir de bakarsın ki, inkâr edenlerin gözleri (dehşetten) donuktur. “Eyvah bize! Hakîkaten bundan gaflet içindeydik, (biz) bil'akis (nefsimize) zulmeden kimseler imişiz!” (derler).2 O hâlde, göğün insanları bürüyecek apaçık bir duhân (bir duman) getireceği günü gözetle! Bu (pek) elemli bir azabdır.3 Rivayetlere göre bu duman, kıyamet yaklaştığı sırada, doğu ile batı ve yer ile gök arasını kaplayacak olan bir duman olup, kıyamet alâmetlerindendir. İbn-i Mes'ud (ra)'dan bir rivayette ise, şöyle denmiştir: “Kureyş şirk üzere kalmakta ısrâr edip Resûlüllah (asm)'a karşı isyanlarını ortaya koydukları vakit Hz. Peygamber (asm), Yûsuf (as)'ın zamanındaki kıtlık yıllarına ma'ruz kalmaları hususunda onlara beddua etti. Bunun üzerine öyle bir kıtlık ve meşakkate uğradılar ki, kemik yemek mecburiyetinde kaldılar. İçlerinden biri göğe bakardı da hâlsizlikten kendisi ile gök arasında duman tabakası gibi bir şey görürdü.” Ayet buna işaret etmektedir.4Peygamber Efendimizin (sav) kıyametin alametleri olarak rivayet edilen hadis-i şeriflerin bir kısmını şu şekilde sıralayabiliriz:Huzeyfe b. Esîd el-Gıfârî anlatıyor: “Bir gün biz kendi aramızda konuşurken Peygamber (sav) geldi ve "Ne müzakere ediyorsunuz?" diye sordu. Ashâb, "Kıyamet hakkında konuşuyoruz." dediler. Bunun üzerine Resûlullah (sav), "Siz şu on alâmeti görmedikçe, kıyamet kopmayacaktır." buyurdu ve şunları saydı: "Duman, Deccâl, Dâbbe, güneşin batıdan doğması, Meryem oğlu İsa"nın (as) yeryüzüne inmesi, Ye"cûc ve Me"cûc, doğuda, batıda ve Arap yarımadasında olmak üzere üç büyük çökmenin yaşanması ve son olarak Yemen"den çıkıp insanları haşrolacakları yere sürecek bir ateş."5 İlim kaybolmadıkça, depremler çoğalmadıkça, zaman kısalmadıkça, karışıklıklar ortaya çıkmadıkça, herc yani cinayetler artmadıkça ve elinizde mal çoğalıp taşmadıkça kıyamet kopmaz.6 Kıyamet alâmetlerinden bazıları şunlardır: İlmin kaldırılması, cehaletin artması, zinanın çoğalması, şarap içmenin yaygınlaşması, erkeklerin azalıp kadınların çoğalması. O derecede ki elli kadına bir erkek düşecektir.7 Zaman yakınlaşmadıkça kıyamet kopmaz. Bu yakınlaşma öyle olur ki, bir yıl bir ay gibi, ay bir hafta gibi, hafta da bir gün gibi, gün saat gibi, saat de bir çıra tutuşması gibi (kısa) olur.8 Kıyamet, bize ebedî olan âhiret hayatının karşısında geçici dünya hayatının önemsizliğini ifade ediyor. Asıl olan, her şeyin yıkılıp altüst olduğu o günde iman dolu kalplerin dimdik ayakta durabilmesidir.Zuhruf Suresi 43/61Enbiya Suresi 21/ 96-97Duhan Suresi 44/10-11Suyuti, Celâleyn Şerhi, Beyrut 1996, c. 7, 119Müslim, Fiten, 39Buhârî, İstiskâ, 27Buhârî, Nikâh, 111Tirmizi, Zühd 24.

Cennette uyku yoktur. Nitekim Peygamber Efendimizin (sav) bu konudaki hadisi şöyledir:Bir kişi Resûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz'e:“‒Cennet ehli uyurlar mı?” diye sormuştu.Efendimiz -sallâllâhu aleyhi ve sellem- bu suâle:“‒Uyku ölümün kardeşidir, cennet ehli ise ölmezler!” mukâbelesinde bulundular. 1Ayrıca BakınızCENNET NASIL BİR YER? ORADA HER İSTEDİĞİMİZ OLACAK MI?CENNETİN EN YÜKSEK TABAKASI VE TABAKALARININ İSİMLERİCENNETTEN GELEN NEHİRLERCENNETTE CANIMIZ SIKILMAZ MIHAYVANLAR İÇİN CENNET VEYA CEHENNEM OLACAK MI?KaynakçalarBeyhakî, Şuab, c. 6, s. 409/4416; Heysemî, X, s. 415