Cennetin nerede olduğu, yalnızca bir mekân meselesi değildir. Bu soru aynı zamanda âhiret âleminin mahiyeti, semâvâtın yaratılışı, Sidretü'l-Müntehâ ve Arş-ı Âzam gibi meselelerle de yakından ilgilidir.

Öncelikle üç hususu birbirinden ayırmamız gerekir. Cennet şu anda mevcut mudur? Cennet hangi âlemde veya hangi cihettedir? Cennetin kâinattaki tam yerini bilmek mümkün müdür?

Ehl-i sünnetin yaygın ve yerleşik itikadına göre Cennet ve Cehennem hâlihazırda yaratılmıştır. Cennet, âhiret hayatının hakiki bir yurdudur. Yalnızca insanın zihninde tasavvur ettiği bir mutluluk hâli değildir. Ancak Kur’ân-ı Kerîm’de veya hadislerde, Cennetin bugünkü fizikî evrende, astronomik koordinatlarla gösterilebilecek kesin bir yerinin bulunduğunu söyleyebileceğimiz açık bir hüküm yoktur.

Kur’ân-ı Kerîm’de ve hadislerde Cennetin yüksek âlemlerle, Sidretü'l-Müntehâ ve Firdevs'le ilişkisine işaret eden ifadeler vardır. Risale-i Nur'da ise bu mesele, Cennetin varlığı ve âhiret âlemlerinin genişliği çerçevesinde ele alınır. Bu konu ile ilgili Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyrulur:

And olsun ki, onu (Cebrâîl’i aslî sûretinde) diğer bir inişte de (mi‘râc gecesi), Sidretü’l-Müntehâ’nın yanında (iken) gördü. Ki Cennetü’l-Me’vâ onun yanındadır.¹

Ayet, Cennetü'l-Me'vâ ile Sidretü'l-Müntehâ arasında bir yakınlık ilişkisi kurmaktadır. Sidretü'l-Müntehâ, hadislerde Mi'rac hadisesiyle ilişkili olarak zikredilen, gaybî âleme ait büyük bir sınır ve makamdır. Yedi kat semadan sonra Sidre’ye ulaşılır. Buradan hareketle Cennetin sıradan yeryüzü mekânlarından farklı, yüksek ve gaybî bir âlemle ilişkili olduğu anlaşılır. Bir başka ayet ise şöyledir:

Ve (sâlih ameller işleyerek) Rabbinizden bir bağışlanmaya ve genişliği göklerle yer (kadar) olan Cennete koşuşun! (Ki orası,) takvâ sâhibleri için hazırlanmıştır.²

Bu ayeti, Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’ân Dili tefsirinde şöyle izah etmiştir:

İbnü Abbas ve Said b. Cübeyr ve cumhûr (çoğunluk) demişlerdir ki:

"Gökler ve yer, kumaş gibi yayılıp birbirine ulanınca cennetin enine bir ölçü olur. Uzunluğunu ise Allah'tan başka kimse bilmez".

Bu görüşe göre cennet, semalardan daha büyük demektir. Bazı nebevî hadislerde de cennet, Arş-ı âzam (büyük Arş)ın altında ve semaların üstünde bulunduğu şeklinde varid olmuştur. Bunun için "bir kişiye düşen cennet" diye de açıklanmıştır.

Bu ayete ve açıklamalarına bakıldığında, Cennetin insan hayal gücünü dahi aşan bir genişliğe sahip olduğu, yedi kat semanın üzerinde ve Arş-ı Azam’ın altında olduğu görülmektedir.

Bu arada, bu ayette geçen أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ “Takvâ sahipleri için hazırlanmıştır” cümlesi, geçmiş zaman kalıbındadır. Bu ifade, Ehl-i sünnet âlimlerinin Cennetin hâlihazırda yaratılmış olduğu görüşünde dayandıkları deliller arasındadır. 

Ancak dil bakımından bir incelik vardır. Arapçada geçmiş zaman kalıbı, gelecekte kesinlikle gerçekleşecek bir durumu vurgulamak için de kullanılabilir. Dolayısıyla Cennetin bugün mevcut olduğu inancı yalnızca bu fiilin geçmiş zaman oluşuna değil, ilgili ayetlerin ve hadislerin birlikte değerlendirilmesine dayanır.

Ehl-i sünnetin genel kabulü, Cennetin ve Cehennemin şimdi mevcut olduğu, kıyametten sonra yeniden yaratılmalarının beklendiği boş mekânlar olmadığı yönündedir.

Bir şeyin bizim gözlemimize kapalı olması, onun hiçbir mekânının veya gerçekliğinin bulunmadığını göstermez. Cennet hakiki bir yurttur. İçinde yaşanacak, nimetlerden faydalanılacak ve ebedî hayat sürdürülecektir. Ancak bu hakikati kabul etmek için Cennetin bugünkü dünya mekânıyla tamamen aynı fizikî kurallara tâbi olduğunu varsaymamız gerekmez. Bu meseleyi Bediüzzaman Hazretlerinin şu ifadeleriyle sonlandırabiliriz:

Hem perdeli gayb içindeki âlem-i âhirete âit menzilleri dünya gözümüzle görmek ve göstermek için ya kâinâtı küçültüp iki vilâyet derecesine getirmeli veyâhûd gözümüzü büyütüp yıldızlar gibi gözlerimiz olmalı ki, yerlerini görüp ta‘yîn edelim. (وَالْعِلْمُ عِنْدَ اللهِ) (Gerçek ilim Allah katındadır. En doğrusunu Allah bilir.) Âhiret âlemine âit menziller, bu dünyevî gözümüzle görülmez.³