Şeytan kelimesi “hayırdan ve rahmetten uzaklaşmış yaratık; yanıp helâke mâruz kalmış varlık” demektir¹ Şeytanların atası olarak kabul eden varlığa iblis denir. İblîs, Allah’a isyan ederek kibirlenen ve Hz. Âdeme (as) secde etmeyi reddeden varlıktır. Bu yönüyle İblîs, şeytanların önderi ve başı konumundadır. İblis insana musallat olup onu saptırmaya çalışan ruhanî bir varlıktır.² Kur’ân’da İblîs isim olarak geçer ve onun cinlerden olduğu açıkça bildirilir.

Bu durum, şeytan kavramının tek bir varlıkla sınırlı olmadığını anlamamız açısından önemlidir. Kur’ân’a göre şeytan yalnızca İblîs’ten ibaret değildir. İblîs’in soyundan gelen ve onun yolunu takip eden birçok şeytan vardır. Nitekim Kur’ân’da bazı ayetlerde “şeytan” tekil olarak kullanılırken, bazı ayetlerde “şeytanlar” anlamına gelen çoğul ifadeler yer alır. Bu da şeytanların birden fazla olduğunu açıkça göstermektedir. Örneğin bu âyette şeytanların birden çok olduğunu Rabbimiz bize şöyle anlatmaktadır;

Ve (Allah) o gün, onları hep berâber bir araya getirecektir. (Kendilerine:) “Ey cinler (tâifesinden olan şeytanlar) topluluğu! Şübhesiz ki (siz,) insanlardan (inkâr edenlerin sayısını) çoğaltmak istediniz!” (denilecek). Onların insanlardan olan dostları ise diyecek ki: “Rabbimiz! (Doğrusu biz) birbirimizden faydalandık ve bize takdîr ettiğin ecelimize ulaştık!” (O da) şöyle buyuracak: “Allah’ın dilediği müstesnâ, içinde ebediyen kalıcı kimseler olarak, varacağınız yer ateştir!” Şübhesiz ki Rabbin, Hakîm (her işi hikmetli olan)dır, Alîm (her şeyi hakkıyla bilen)dir.³

Konumuz ile alakalı Peygamber Efendimiz (sav) bir hadislerinde şöyle buyurmuştur;

Hz. Aişe (radıyallahu anha) anlatıyor: "Resûlullah (a.s.m) bir gece yanımdan çıkıp gitmişti. (Benim nöbetimde) hanımlarından birinin yanına gitmiş olabilir diye içime kıskançlık düştü. Geri gelince halimi anladı ve: "Kıskandın mı yoksa?" dedi. Ben de: "Evet! Benim gibi biri senin gibi birini kıskanmaz da ne yapar?" dedim. Aleyhissalatu vesselam:"Sana yine şeytanın gelmiş olmalı" dedi. Ben: "Benimle şeytan mı var?" dedim. "Şeytanı olmayan kimse yoktur" dedi. "Seninle de var mı?" dedim "Evet, Ancak ona karşı Allah bana yardımcı oldu da Müslüman oldu!" buyurdu.".⁴

Sonuç olarak, şeytan tek değildir. Şeytanlığın başı olarak İblîs vardır; ancak onunla birlikte pek çok insî ve cinni şeytanlar da bulunmaktadır. Hepsinin ortak amacı, insanları Allah yolundan uzaklaştırmak, insanları yanlışlara bulaştırmak ve kötülüğü cazip göstermektir. Bu nedenle Kur’ân, insanı şeytanlara karşı uyanık olmaya, aklını ve iradesini doğru kullanmaya davet eder.