Bağış Yap

Risale Online — Kur'ân-ı Kerîm, Cevşen, Risale-i Nur, Makaleler ve Soru-Cevap

Son Cevaplanan Sorular

186

Osmanlı Döneminde Sigara ve Nargile İçmek Caiz miydi? İslam Alimleri Tütün Hakkında Ne Demiştir?

Sigara, Müslüman ülkelerde görülmeye başladığı andan itibaren İslam alimleri tarafından değerlendirilmiş ve hakkında birçok eser yazılmıştır.Anlaşıldığı kadarıyla Osmanlı Devleti'nde tütüne karşı ilk mücadeleyi 1601 yılında Saray Başhekimi Cerrah İbrahim Efendi başlatmıştır. İbrahim Efendi, tütün içmenin hem sağlığa zararlı hem de İslam dinine aykırı olduğunu söylemiş ve bu mücadelede kısmen başarılı olmuştur. Ancak yaklaşık yarım asır sonra, kendisi de keyif veren maddelere düşkün olduğu bilinen Şeyhülislam Bahai Mehmed Efendi'nin tütünün haram değil mekruh olduğuna dair fetva vermesi, Anadolu'da tütüne karşı verilen mücadeleyi zayıflatmıştır.1Tütünü helal gören ilk Hanefi alimlerinden birinin Altıparmak Mehmed Efendi olduğu ifade edilir. Onun daha sonra bu görüşünden döndüğü de söylenir.2Tütünün haram mı helal mi olduğu konusunda Şeyhülislam Ebussuud Efendi ile Altıparmak Mehmed Efendi arasında geçtiği söylenen bir şiir atışması internet sitelerinde dolaşmaktadır. Ancak bunun doğruluğundan emin değiliz. Ebussuud Efendi'nin afyon, esrar ve benzeri maddelerle ilgili fetvaları vardır.3 Tütünle ilgili bir fetvasının bulunması ise şüphelidir. Çünkü tütünün Osmanlı topraklarına girişi en erken 1598, bazı kaynaklara göre ise 1601 ya da 1606 yılı olarak kaydedilir. Bu tarihler tütünün ilk geldiği değil, yaygınlaşmaya başladığı zamanlar olsa bile, Ebussuud Efendi 1574 yılında vefat etmiştir. Dolayısıyla bu rivayet tarih bakımından tutarlı görünmemektedir.Tütün Hakkında Görüş Bildiren Alimlerden Bazıları Şunlardır:İsmail Nablusi (ö. 1062/1652): Hanefi fakihi olan Nablusi, Molla Hüsrev'in Dürer'ine yazdığı ve en önemli eseri kabul edilen el-İhkam adlı şerhinde dikkat çekici bir hükme yer verir: Soğan, sarımsak gibi ağzı kokutup rahatsızlık veren her şeyde olduğu gibi, sigara içmeyen bir kimse de bundan rahatsız olacağı için sigara içen eşini engelleme hakkına sahiptir.4Üchuri (ö. 1066/1656): Maliki fakihi olan Üchuri, Gayetü'l-beyan adlı risalesinde tütünün insan sağlığına zarar vermediği sürece helal olduğunu savunmuştur. Tütünün mübah olduğunu söyleyen ilk alimlerden biri olduğu ve kendisinin de tütün içtiği kaydedilir. Talebesi Ahmed et-Türki, hocasının daha sonra bu görüşünden vazgeçip tütünün haram olduğunu söylediğini nakletmiştir. Ancak onun önceki görüşü daha çok yaygınlık kazanmıştır.5Şürünbülali (ö. 1069/1659): Tütüne haram diyen Hanefi fakihlerindendir.6İsmail Hakkı Bursevi (ö. 1137/1725): Ruhu'l-Beyan adlı tefsirinde Vakıa suresinin 42-44. ayetlerini açıklarken, sigara içenlerin halinin cehennem ehlinin haline benzediğini söyleyerek sigaranın haram olduğuna hükmetmiştir.7Abdülgani Nablusi (ö. 1143/1731): es-Sulh beyne'l-ihvan fi hükmi ibahati'd-duhan adlı risalesinde tütün içmenin aslında mübah olduğunu, kokusunun mekruh olduğunu, tütünün zarar verdiği kimseler için ise haram olduğunu ifade etmiştir.8Ömer Müfti Kilisi (XIX. yüzyıl): Hanefi alimlerinden olan Kilisi, Risaletü'd-duhan adlı eserinde, terk edilmesi daha iyi olan bir şeyle ilgili yasaklayıcı delilin kesin olmaması halinde verilecek hükmün tahrimen mekruh olduğunu, sigarayla ilgili delillerin de kesin olmadığını belirtir. Buna rağmen sigara içmenin ve satmanın haram olduğunu söyler.9İbn Abidin (ö. 1252/1836): Reddü'l-Muhtar adlı eserinde tütün hakkında geniş bilgi vermiş ve alimlerin görüşlerini değerlendirmiştir. Bu konuda mübahtan harama kadar farklı görüşler bulunduğunu ve müstakil eserler yazıldığını belirtir. Ona göre sigara içmenin orucu bozduğunda şüphe yoktur. Sigara sarhoş etmez; bazı kimselere zarar vermesi, herkese zararlı olduğu anlamına gelmez. Mescitte sigara içmek tahrimen mekruhtur. Sigara haram bir maddeyle karıştırıldığında ise haram olduğunda şüphe yoktur.10Muhammed b. Cafer el-Kettani (ö. 1345/1927): Tütünle ilgili yazdığı İ'lanü'l-hücce ve ikametü'l-bürhan ala men'i ma amme ve feşa min isti'mali uşbeti'd-duhan adlı eserinde tütünü bütün yönleriyle ele almıştır. On yedi madde halinde tütünün haram olduğunu ortaya koymuş, tütüne mübah ya da mekruh diyenlerin delillerini zikredip bunlara cevap vermiş ve dört mezhepten tütüne haram diyen birçok alimi tek tek saymıştır.11Tütün hakkında görüş bildiren alimler bunlardan ibaret değildir; burada yalnızca birkaç örnek verdik. Görüldüğü gibi tütünün ortaya çıktığı yıllarda tartışmalar daha çok tütünün herkese zarar verip vermediği, zarar verdiği kimselere haram olup olmayacağı, israf ve aile nafakasına etkisi gibi konular üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu tartışmalar günümüzde de devam etmektedir. Ancak bugün sigaranın azının bile her içene ve vücudun bütün organlarına zarar verdiği, bu zararın içen kişiyle sınırlı kalmayıp yakınlarına ve çevresine de ulaştığı kesin olarak bilinmektedir.12Bu durum nargile için de geçerlidir. Nargile dumanındaki arsenik, nikel, kobalt, krom ve kurşun miktarı, sigara dumanındaki düzeye göre oldukça yüksek bulunmaktadır. Sağlığa zararı belli olan her şey dinimizce sakıncalı görülmüştür ve izin verilmemiştir.Ayrıca BakınızSİGARA HARAM MIDIR?SON İKİ MÜCEDDİDİN SİGARA İÇMEK HAKKINDA GÖRÜŞLERİSİGARA VE İBADETNARGİLE İÇMENİN HÜKMÜKaynakçalarBursevi, İsmail Hakkı, Ruhu'l- Beyan, y.y., ts. IX, 328.Kaptanağası, Selahattin, Sigara Raporu, (A'dan Z'ye Sigara 2), Yeşilay Cemiyeti, İstanbul 1992, s. 15Şükrü Özen, “Tütün”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2012), 42/5; Adnan Karaismailoğlu, “Altıparmak Mehmed Efendi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1989), 2/542.M. Ertuğrul Düzdağ, Şeyhülislam Ebussuud Efendi Fetvaları: Kanuni Devrinde Osmanlı Hayatı (İstanbul: Kapı Yayınları, 2012), 184-185. Ebussuud Efendi'nin afyon, esrar, berş ve macunla ilgili bazı fetvaları şöyledir: “Mes'ele: Esrarı keyfiyet için yiyicek, kalilen ve kesiren haram mıdır? Elcevap: Haramdır.” “Mes'ele: Esrar ekl eden kimseye şer'an ne lazım olur? Elcevap: Ta'zir-i şedid lazımdır.”İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr (Beyrut: Dâru İhyâi't-Türâsi'l-Arabî, 2. Basım, 1987), 5/295.Ali Hakan Çavuşoğlu, “Üchûrî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2012), 42/274-276.Şevket Topal, “Şürünbülâlî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2010), 39/274; Özen, “Tütün”, 42/6.İsmail Hakkı Bursevî, Rûhu'l-beyân (b.y., t.y.), 9/328.İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr, 5/295-296.Hüseyin Baysa, “Ömer Müfti Kilisi'nin Sigaranın Hükmü Hakkındaki Görüşünün Değerlendirilmesi -Risaletü'd-Dühan Bağlamında-”, Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 37-57.İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr, 5/295-297.Muhammed b. Ca'fer el-Kettânî, İ'lânü'l-hücce ve ikâmetü'l-bürhân alâ men'i mâ amme ve feşâ min isti'mâli uşbeti'd-duhân, 1-275.Mustafa Boran, “Tütün/Sigara ve Kat Gibi Zararlı Maddelerin Dini Hükmü”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 29 (2017), 425-455.

116

Sigara İçen Kimseye Selam Verilir mi?

Evet, verilir. Sigara içmek bir günahtır; fakat kişiyi İslam dairesinden çıkarmaz. Bu sebeple sigara içen bir Müslümana selam vermekte dinen bir mahzur yoktur.Selam, Müslümanlar arasında muhabbeti, duayı ve uhuvveti kuvvetlendiren bir şeairdir. Bir kimsenin günah işlemesi, açıkça küfrü veya İslam'a düşmanlığı bulunmadıkça, ona selam verilmesine mani olmaz.Bununla beraber, sigaranın zararını uygun bir dille hatırlatmak ve bu alışkanlıktan vazgeçmesine vesile olmaya çalışmak daha münasiptir.Ayrıca BakınızSİGARA HARAM MIDIR?SON İKİ MÜCEDDİDİN SİGARA İÇMEK HAKKINDA GÖRÜŞLERİ

207

Ahmed Hüsrev Altınbaşak Hazretleri'ne Göre Sigara İçmek ve Tütün Ekmek Caiz midir?

Hüsrev Efendi'nin talebeleri arasında çiftçiler de vardı ve meslekleri ile alakalı bazı fıkhî meseleleri kendisine sorarlardı. Bilhassa tütün ekme meselesi hakkında sorulan sorulara şu şekilde cevap verirdi:Tütün yerine başka nimetler ekilip dikilmelidir; zira tütün insanlığa zararlıdır. Bırakın Müslümanları ve Nur talebelerini, gayrimüslimlere dahi içirilmemelidir. Biz beşere hizmet için geldik; tahribat yapamayız, yaptıramayız.1Talebeleri bazı âlimlerin sigaraya mekruh hatta mübah dediklerini hatırlatınca Hüsrev Efendi şu açıklamayı yapardı:Tütün 1600 yıllarında Türkiye'ye girdi. O zamanlarda tütünün zararları tıbben tespit edilemeyip bazı hasta insanlara tütün içmeleri tıbbi olarak tavsiye edildiğinden ulema da tıbben mübah olduğuna kani olmuşlardı. Halbuki öyle değildir çünkü bak Risale-i Nur'da Hazreti Üstad, hadd-i zâtında mübah olan su için bile ortaya beş nevi hüküm koymuştur: Hastanın durumuna göre su mübahtır, mekruhtur, haramdır gibi.Bu (tütün) bütün insanlara zararlı olduğu gibi kanser hastalığının da büyük nispette sigaradan olduğu tespit edilmiş durumdadır. Onun için Nur talebeleri tütün ekip dikemezler, içemezler. Değil Nur talebeleri bütün beşeriyet dahi (sigara) içmemeli!2Ayrıca BakınızSİGARA HARAM MIDIR?SİGARA SATMANIN HÜKMÜSİGARA İÇEN KİMSEYE SELAM VERİLİR Mİ?SİGARA İÇEN BİRİNE FİTRE VE ZEKAT VERİLEBİLİR Mİ?SİGARA, TELEFON VEYA BİR İNSANA BAĞIMLI OLMAK ŞİRKE GİRER Mİ?SON İKİ MÜCEDDİDİN SİGARA İÇMEK HAKKINDA GÖRÜŞLERİKaynakçalarHeyet, Bediüzzaman Said Nursî ve Hayru'l-Halefi Ahmed Hüsrev Altınbaşak, Hayrat Neşriyat, Isparta 2013, c. 3, s. 1237Heyet, Bediüzzaman Said Nursî ve Hayru'l-Halefi Ahmed Hüsrev Altınbaşak, Hayrat Neşriyat, Isparta 2013, c. 3, s. 1237

Hayrat İlmi Araştırmalar Derneği — bağış
Hayrat İlmi Araştırmalar Derneği

İlmi çalışmalarımıza destek olabilirsiniz

Sorularınızı titizlikle araştırıp cevaplayan ve sadece gönüllülerden oluşan ekibimize siz de destek olabilirsiniz.