Bağış Yap

Risale Online — Kur'ân-ı Kerîm, Cevşen, Risale-i Nur, Makaleler ve Soru-Cevap

Son Cevaplanan Sorular

Şirk Neden Büyük Bir Zulümdür? Şirk, Küfür ve İnkar Arasındaki Farklar Nelerdir?

Lokman Suresi'nin 13. ayetinin son kısmının meali “Muhakkak ki şirk, gerçekten (pek) büyük bir zulümdür” şeklindedir. Bu bağlamda dört hususu merak ediyorum:Ayetin bu kısmında “küfür” ya da “inkar” gibi genel kelimeler yerine özellikle “şirk” kelimesinin tercih edilmesinin hikmetleri neler olabilir? Bunu tefsir ilmine göre açıklar mısınız?Şirkin, küfür ve inkardan farklı olarak “zulüm” kavramıyla bu kadar şiddetli bir şekilde özdeşleştirilmesinin temel sebepleri nelerdir? Bunu hem kelam hem de tefsir ilmine göre açıklar mısınız?Kelam ve akaid ilminde “şirk”, “küfür” ve “inkar” kelimeleri arasındaki ıstılahi (terim olarak) farklar nelerdir?“Şirk”, “küfür” ve “inkar” kavramları birbirinin yerine kullanılabilir mi, yoksa her birinin kendine özgü sınırları ve manaları var mıdır?

"Allah İnsanı Rahman’ın Suretinde Yarattı" Hadisinin Manası Nedir?

Hadis-i şerîfin tam metni şöyledir:لَا تُقَبِّحُوا الْوَجْهَ، فَإِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ آدَمَ عَلٰى صُورَةِ الرَّحْمٰنِYüz için çirkin şeyler söylemeyiniz. Çünkü yüce Allah Hz. Adem'i Rahmanın suretinde yaratmıştır.1Meseleyi anlamak için öncelikle şu temel ilkeyi ortaya koymak gerekir: Cenab-ı Hak, yaratılmış varlıkların şekline ve fiziki özelliklerine benzemez. Kur'an-ı Kerim bu hakikati şöyle bildirir:O'nun misli gibi hiçbir şey yoktur. Ve O, Semî' (herşeyi işiten)dir, Basîr (hakkıyla gören)dir.2Dolayısıyla söz konusu hadis, Cenab-ı Hakk'ın insan biçiminde olduğu ya da Hz. Adem'in Allah'ın fiziki bir kopyası olarak yaratıldığı anlamına gelemez. Bununla birlikte hadis alimlerinin, “suret” kelimesinin anlamı ve zamirin kime döndüğü konusunda farklı açıklamaları vardır. Bu konuda yukarıdaki hadise çok benzeyen ikinci bir rivayet daha bulunmaktadır:إِذَا قَاتَلَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيَجْتَنِبِ الْوَجْهَ، فَإِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ آدَمَ عَلٰى صُورَتِهِEbû Hüreyre'den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber Efendimiz (asm) şöyle buyurmuştur: Biriniz kardeşiyle kavga ederse yüze vurmaktan sakınsın. Çünkü Allah, Adem'i kendi suretinden yaratmıştır.3Bu rivayet Sahih-i Müslim'de yer alır ve sıhhati bakımından güçlüdür. Ancak Arapçadaki “suretihi” (onun sureti) ifadesindeki zamirin kime döndüğü tartışılmıştır. Yani “Allah, Adem'i kendi suretinden yaratmıştır” ifadesinden iki anlam çıkmaktadır: Birincisi “Allah, Adem'i (Allah'ın) kendi suretinden yaratmıştır”, ikincisi ise “Allah, Adem'i (Adem'in) kendi suretinden yaratmıştır” anlamıdır.4Arapçadaki “suret” kelimesi, bir varlığın şekli, görünüşü, biçimi ya da kendisine mahsus yaratılış özellikleri için kullanılabilir. Fakat bir kelimenin yaratılmışlar hakkında kullanılması ile Cenab-ı Hakk'a nispet edilmesi aynı şekilde değerlendirilmez.Mesela Kur'an-ı Kerim'de Cenab-ı Hakk'ın işitmesinden ve görmesinden söz edilir. İnsan da işitir ve görür. Ancak Cenab-ı Hakk'ın işitmesi, insanın kulak ve ses dalgalarıyla gerçekleşen işitmesi gibi değildir; görmesi de insanın göz organıyla gerçekleşen görmesi gibi değildir. İsim ya da kelime ortaklığı, mahiyet ve hakikat bakımından benzerliği gerektirmez. Bu ilke, söz konusu hadisi açıklarken temel bir ölçüdür.Hadis alimlerimizden İbn Huzeyme, buradaki nispetin Allah'ın zatına ait bedeni bir şekil anlamına gelmeyeceğini belirtir. Onun açıklamasına göre buradaki nispet; yaratma, mülkiyet ya da şereflendirme gibi manalar taşır. Yani Cenab-ı Hak, Hz. Adem'i (as) bizzat yarattığı ve ona hususi bir yaratılış verdiği surette meydana getirmiştir. Bu yorumda Allah'a herhangi bir fiziki şekil isnat edilmez; insan yüzünün, Hz. Adem'den (as) itibaren insan neslinin taşıdığı şerefli yaratılışın bir parçası olduğu vurgulanmış olur.5Bir diğer yaklaşıma göre, Cenab-ı Hakk'a nispet edilen sıfatlar O'nun şanına layık biçimde kabul edilir; nasıl oldukları tasvir edilmez ve yaratılmışların özelliklerine benzetilmez. Bu müteşabih ifadeyi kabul edip Cenab-ı Hakk'a layık olan hakikatini ya da mahiyetini O'nun ilmine havale etmek veya uygun bir te'vile başvurmak gerekir.Buraya kadar hadisin akaid yönünü inceledik. Fakat hadisin hangi maksatla söylendiğini de unutmamak gerekir. Peygamber Efendimiz (asm) bu rivayetlerde öncelikle insanın yüzüne vurmayı ve yüzünü aşağılamayı yasaklamaktadır. Bu, rivayetlerin en açık ve tartışmasız mesajıdır. Yüz, insanın şahsiyetini ortaya koyan önemli bir uzuvdur. İnsan yüzüyle tanınır, sevincini ve üzüntüsünü yüzüyle ifade eder. Gözleriyle görür, ağzıyla konuşur, yüz ifadeleriyle başkalarıyla iletişim kurar. Yüze vurmak hem fiziki zarar verir hem de insanı aşağılar. Yüzü çirkinlemek ise insanın yaratılışı üzerinden tahkir edilmesine yol açar. İnsan, Allah'ın yarattığı ve şereflendirdiği bir varlıktır; onun yüzünü aşağılamak, yaratılışını hor görmek doğru değildir.Bediüzzaman Hazretleri de On Dördüncü Lem'a'nın İkinci Makamı'nın Beşinci Sırrı'nda6 bu hadis-i şerifi özetle şöyle izah eder:İnsan, Rahman ismini tamamıyla üzerinde gösterebilecek bir surette yaratılmıştır. Rahman ismi kâinatın ve yeryüzünün simasında göründüğü gibi, insanın simasında da en mükemmel bir surette tecelli eder. Çünkü insan, Rahman olan Allah'ın varlığına ve birliğine en güçlü bir delildir.Nasıl ki güneşi yansıtan bir ayna, güneşi çok parlak gösterirse, bu parlaklığa işaret olarak “Bu ayna (adeta) güneştir.” denir. Aynen öyle de insan, Rahman olan Allah'a çok açık bir şekilde delil olduğu için “İnsanda (adeta) suret-i Rahman var.” denilmiştir.Ayrıca BakınızRAHMAN İSMİ İNSAN ÜZERİNDE NASIL TECELLİ EDER?KaynakçalarBeyhakî, el-Esmâ ve's-Sıfât, 640.Şûrâ, 42/11.Müslim, Birr ve Sıla, 115.Hafız İbn Hacer el Askalâni, Fethu'l-Bâri.İbn Huzeyme, Muhammed b. Fazl, Kitâbü't-Tevhîd ve İsbâtü Sıfâti'r-Rab.Bediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 101.

2.959

"Neden ulema, ümera kapısında görünüyor da; ümera, ulema kapısında görünmüyor? Halbuki ilim, emaretin fevkindedir.” Cevaben demiş ki: “Ulemanın ilminden, ümeranın cehlindendir.” Ne Demektir?

İlgili yer Risale-i Nur'da şu şekilde geçmektedir:İran'ın adil padişahlarından Nuşirevan-ı Adil'in veziri, akılca meşhur alim olan Büzürcmehr'den sormuşlar: “Neden ulema, ümera kapısında görünüyor da; ümera, ulema kapısında görünmüyor? Halbuki ilim, emaretin fevkindedir.” Cevaben demiş ki: “Ulemanın ilminden, ümeranın cehlindendir.” Yani ümera, cehlinden ilmin kıymetini bilmiyorlar ki ulemanın kapısına gidip ilmi arasınlar. Ulema ise ma'rifetlerinden, mallarının kıymetini dahi bildikleri için ümera kapısında arıyorlar. İşte Büzürcmehr, ulemanın arasında fakr ve zilletlerine sebep olan ve zekavetlerinin neticesi bulunan hırslarını zarif bir surette te'vil ederek nazikane cevap vermiştir.1Burada kastedilen, alimlerin (ulema) asıl sermayesi olan ilim ve marifetlerini (Allah'ı ve hakikatleri tanımaya dair bilgilerini), dünya menfaati ve geçimlerini sağlamak için idarecilerin (ümera) kapısında harcamalarıdır. Yani “mallar” kelimesi maddi servet manasında değil; kıymetli bir sermaye olan ilim ve zekavetleri (keskin zekaları) manasındadır.İlim, hakikatte çok kıymetli bir hazinedir. Fakat işin içine hırs karıştığında, bazı kimseler bu manevi serveti Allah'ın rızası yolunda değil; dünyaya düşkün kimselerin yanında makam, bağış, maaş veya menfaat elde etmek için kullanabilir. “Ümera kapısında arıyorlar” ifadesi bunu anlatır. Yani bu alimler, ilimlerini sultanlara, idarecilere ve nüfuz sahiplerine sunarak geçim, itibar veya menfaat ararlar.Bu sebeple cümledeki “mallarının kıymeti” ifadesi, alimlerin sahip oldukları ilim ve marifetin ne kadar değerli bir sermaye olduğunu bilmeleri manasındadır. Ne var ki bu sermaye yanlış yerde, yani hükümdarların ve dünyaya düşkün kimselerin kapısında menfaate vesile yapıldığında, fakirliğe ve aşağılanmaya (fakr ve zillet) sebep olabilir.Kısacası, evet, alimlerin asıl malı ilimleridir; metinde de bu mana kastedilmektedir. Eleştirilen nokta, bu manevi servetin dünya menfaati için idarecilerin kapısında aranmasıdır.Ayrıca BakınızİKTİSAT ETMENİN FAYDALARIİKTİSAT İLE CİMRİLİK; TEVAZU İLE TEZELLÜL; VAKAR İLE TEKEBBÜR SÛRETEN BENZER OLDUKLARI HÂLDE, HAKİKATTE BUNLARI BİRBİRİNDEN AYIRAN ŞEY NEDİR?KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.153

196

İktisat Risalesine Göre İktisat Etmenin Faydaları Nelerdir?

İktisat etmek; Allah'ın verdiği nimetleri gereği gibi kullanmak, israftan kaçınmak ve ihtiyaç ile hevesi birbirine karıştırmamaktır. Bediüzzaman Hazretleri, Lem'alar adlı eserinde yer alan On Dokuzuncu Lem'a'da, yani İktisat Risalesi'nde, iktisadın mahiyetini ve faydalarını yedi nükte halinde izah eder. Risalenin Birinci Nükte'sinde şöyle buyurur:Hâlik-ı Rahîm, nev'-i beşere verdiği ni'metlerin mukābilinde şükür istiyor. İsraf ise, şükre zıddır. ni'mete karşı hasâretli bir istihfâftır. İktisâd ise, ni'mete karşı ticâretli bir ihtirâmdır. Evet, iktisâd hem bir şükr-ü ma'nevî, hem ni'metlerde rahmet-i İlâhiyeye karşı bir hürmet, hem kat'î bir sûrette sebeb-i bereket, hem bedene perhîz gibi bir medâr-ı sıhhat, hem ma'nevî dilencilik zilletinden kurtaracak bir sebeb-i izzet, hem ni'met içindeki lezzeti hissetmeye; ve zâhiren lezzetsiz görünen ni'metlerdeki lezzeti tatmaya kuvvetli bir sebebdir. İsraf ise, mezkûr hikmetlere muhâlif olduğundan, vahîm netîceleri vardır.1Bu izahlar ışığında iktisat etmenin faydalarından bir kısmını şöyle sayabiliriz:1. İktisat, Nimetin Kıymetini Bilmeyi ve Şükretmeyi Öğretirİktisat etmenin en büyük faydalarından biri, insana elindeki nimetlerin değerini öğretmesidir. İnsan bir nimeti ölçülü kullandığında onun sıradan bir şey olmadığını daha iyi anlar. Ekmek, su, vakit, sağlık ve sahip olduğu diğer imkanlar ona daha kıymetli görünür. Böylece nimetlere karşı hürmetkar olur. İsraf ise bunun tam tersidir; nimeti hor görmek, kıymetini bilmemek ve adeta “nasıl olsa var” anlayışıyla hareket etmektir. Bu sebeple iktisat, sadece ekonomik bir davranış değil, aynı zamanda manevi bir şükürdür.2. İktisat, Berekete Sebeptirİktisat etmenin mühim faydalarından biri, nimetteki bereket kapısını açmasıdır. Bereket, yalnız bir şeyin çok görünmesi değil; az bir nimetin dahi Allah'ın izniyle çok fayda vermesi, uzun müddet kifayet etmesidir. İktisat eden kimse nimete hürmet etmiş olur. Nimete hürmet ise o nimetin artmasına, kıymet kazanmasına ve bereketlenmesine vesile olur.İsraf ise nimetin kıymetini bilmemek ve bir cihette nimete karşı hürmetsizlik etmektir. Hürmetsizlik ise bereketin kaçmasına sebeptir. Bu sebeple bazen çok görünen bir mal, israf yüzünden çabucak tükenir; bazen de az bir rızık, iktisat ve şükür ile insana kafi gelir. Demek bereketin sırrı, nimetin miktarında değil; ona karşı takınılan hürmet, şükür ve kanaattedir.3. İktisat, Bedeni Korur ve Sağlıklı Yaşamaya Vesile Olurİktisat etmenin bir başka faydası da insanın bedenini korumasıdır. Özellikle yeme içme konusunda ölçüsüzlük, insanın sağlığını bozar. Sırf canı istediği için ihtiyaçtan fazla yemek veya sürekli çeşit ve lezzet peşinde koşmak, mideyi yorar, bedeni rahatsız eder ve zamanla hastalıklara zemin hazırlar. İktisat ise insana ölçülü olmayı öğretir. Ne zaman durması gerektiğini bilen kişi, hem sağlığını korur hem de nimetten daha gerçek bir lezzet alır.4. İktisat, İnsanı Nefsin Arzularına Esir Olmaktan Kurtarırİktisat etmenin faydalarından biri de insanın her istediğini yapmak zorunda olmadığını öğretmesidir. Nefis daima daha fazlasını ister; daha çok yemek, daha çok harcamak, daha çok rahat etmek ister. Eğer insan nefsin bu isteklerine sürekli boyun eğerse zamanla ölçüsünü kaybeder. Küçük bir arzu bile ona büyük bir ihtiyaç gibi görünmeye başlar. İktisat ise insana irade kazandırır. Kişi, “Her istediğim şeyi almak veya tüketmek zorunda değilim.” diyebilmeyi öğrenir. Bu da sadece mal konusunda değil, genel hayat düzeninde de olgunluk kazandırır. Böylece insan heveslerinin peşinden sürüklenmez.5. İktisat, Gerçek Lezzetin Kanaatte Olduğunu Gösterirİnsan çoğu zaman mutluluğu ve lezzeti çok tüketmekte arar. Halbuki iktisat etmenin önemli faydalarından biri, gerçek lezzetin çoklukta değil, kanaatte olduğunu göstermesidir. Kanaatli insan, elindeki nimetten tat almayı bilir. Sürekli daha fazlasını isteyen kimse ise çoğu zaman elindekinden de zevk alamaz. Çünkü israf, nimetin tadını azaltır.6. İktisat, Geçim Sıkıntısını Hafifletirİktisat etmenin faydalarından biri de hayatı kolaylaştırmasıdır. İnsan, gerçek ihtiyaçlarıyla yetinmeyi öğrenirse geçim yükü hafifler. Fakat ihtiyaç olmayan şeyleri zaruret gibi görmeye başlarsa, kazancı ne kadar artsa da yetmez hale gelir. Çünkü masrafı büyüten şey, çoğu zaman ihtiyaç değil; alışkanlık ve gösteriştir. İktisat eden kişi ise önce neyin gerekli, neyin fazlalık olduğunu ayırt eder. Böylece elindeki imkanlarla daha rahat yaşar. Bu durum onu sürekli borç düşüncesinden, yetişememe telaşından ve maddi baskıdan bir derece korur.7. İktisat, İnsanın İzzetini Muhafaza Ederİktisat etmenin önemli faydalarından biri de insanı başkalarına muhtaç olmaktan korumasıdır. İsraf eden kişi, bir süre sonra kendi gücüyle karşılayamayacağı bir hayat tarzına alışabilir. Bu da onu borca, beklentiye ve bazen başkalarının eline bakmaya sevk edebilir. Hatta insan, sırf dünyalığını korumak için istemediği tavizler vermek zorunda kalabilir. İktisat eden kişi ise ayağını yorganına göre uzatır; bu da onun hür ve bağımsız yaşamasına vesile olur. Kendi imkanıyla yetinmek, insanın izzetini kuvvetlendirir.8. İktisat, Hırsı Azaltır; Kanaat ve Huzur Verirİktisat etmenin bir başka faydası da insanı hırstan korumasıdır. İsraf arttıkça ihtiyaçlar çoğalır, ihtiyaçlar çoğaldıkça da insanın gözü dışarıya kayar. Hep daha fazlasını istemek, kişiyi memnuniyetsiz yapar. Böyle bir ruh hali ise huzuru bozar. İnsan çalışsa da tatmin olmaz, kazansa da doymuş hissetmez. İktisat ise kanaat duygusunu kuvvetlendirir. Kanaatli insan, elindekine şükreder ve elindekinin kıymetini bilir.9. İktisat, İhlasa ve Samimiyete Vesile Olurİktisat etmenin faydalarından biri de insanı gösterişten uzaklaştırmasıdır. İsrafın içinde çoğu zaman başkalarına görünme arzusu da bulunur. Daha pahalıya sahip olmak, daha çok tüketmek veya çevresine kendini güçlü göstermek isteyen kişi, farkında olmadan insanların nazarını önemsemeye başlayabilir. Bu ise samimiyeti zedeler. İktisat eden kişi ise gösterişten uzak, sade ve ölçülü yaşamaya alışır. Böylece hareketlerinde daha içten ve daha ihlaslı olur.Sonuçİktisat, ilk bakışta harcamayı ölçülü tutmaktan ibaret gibi görünse de aslında insanın hem maddi hem manevi hayatını düzenleyen bir ahlaktır. İktisat eden insan nimetin kıymetini bilir ve ona şükreder. Nimete gösterdiği hürmet sayesinde az bir rızık bile bereketiyle ona yeter. Ölçülü yaşamak bedenini korur, nefsin arzularına karşı iradesini güçlendirir ve ona gerçek lezzetin çoklukta değil kanaatte olduğunu gösterir. Gerçek ihtiyaçlarıyla yetinen kişinin geçim yükü hafifler. Böyle biri başkalarına muhtaç olmadan izzetini korur, hırstan kurtulup huzura kavuşur ve gösterişten uzak, samimi bir hayat sürer. İsraf ise nimeti hor görmekle başlar; bereketsizlik, hırs, huzursuzluk ve muhtaçlıkla sonuçlanır. Kısacası iktisat, Allah'ın verdiği nimetleri O'nun razı olacağı ölçüde kullanmaktır. Bu ölçüyü koruyan insan hem dünya hayatını hem de kulluğunu güzelleştirir.Ayrıca BakınızİKTİSAT İLE CİMRİLİK; TEVAZU İLE TEZELLÜL; VAKAR İLE TEKEBBÜR SURETEN BENZER OLDUKLARI HALDE, HAKİKATTE BUNLARI BİRBİRİNDEN AYIRAN ŞEY NEDİR?PAHALI VE LÜKS KIYAFETLERDEN SATIN ALMAK DİNEN CAİZ MİDİR? İSRAF SAYILIR MI?İKTİSAD, KANAAT, İSRAF, CİMRİLİK VE TEBZİR KAVRAMLARI VE ARALARINDAKİ FARKLARKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 146.

Hayrat İlmi Araştırmalar Derneği — bağış
Hayrat İlmi Araştırmalar Derneği

İlmi çalışmalarımıza destek olabilirsiniz

Sorularınızı titizlikle araştırıp cevaplayan ve sadece gönüllülerden oluşan ekibimize siz de destek olabilirsiniz.