Tarih boyunca insanların yaşadığı çağlara ve toplumların durumuna göre şeriatlar değişmiştir. Hatta bazı dönemlerde aynı çağda yaşayan farklı topluluklara, farklı peygamberler ve farklı şeriatlar gönderilmiştir. Fakat son peygamber olan Hz. Muhammed’in (sav) gelişiyle birlikte durum değişmiştir. Onun getirdiği şeriat, bütün çağlara ve bütün insanlara hitap edecek kapsamda olduğundan artık yeni bir şeriata ihtiyaç kalmamıştır. Bununla birlikte dinin teferruatında yani dinin ayrıntılı hükümlerinde farklı yorumlara ihtiyaç duyulmuştur. Bundan sebep mezhepler ortaya çıkmıştır.

Bu durumu şöyle açıklayabiliriz: Mevsimler değiştikçe insanlar farklı elbiseler giyer. İnsanların mizacı ve hastalıkları farklı olduğunda kullanılan ilaçlar da değişir. Aynı şekilde toplumların şartları ve insanların yaşadığı dönemler farklı olduğundan, dinin teferruat kısmının uygulanışında farklı yorumlar ortaya çıkabilir. Çünkü bu hükümler insanların hayat şartlarına göre uygulanır ve onların ihtiyaçlarına çözüm sunar.

Eski peygamberlerin zamanında insanlar birbirlerinden oldukça uzak bölgelerde yaşıyor, karakter olarak daha sert ve kaba bir yapıya sahip bulunuyor ve düşünce bakımından daha başlangıç seviyesinde sayılabilecek bir durumda bulunuyorlardı. Ayrıca göçebe hayata daha yakın bir yaşam sürüyorlardı. Bu sebeple farklı toplumlara farklı şeriatlar gönderilmiş, hatta aynı kıtada ve aynı dönemde birden fazla peygamber ve şeriat bulunabilmiştir.

Ancak ahir zaman peygamberi olan Hz. Muhammed’in (sav) gelişiyle birlikte insanlık önemli bir gelişme sürecine girmiştir. İnsanlar arasında iletişim artmış, toplumlar birbirine daha fazla yaklaşmıştır. Böylece insanlık, tek bir öğretmenden ders alabilecek ve tek bir ilahî kanunla yaşayabilecek bir seviyeye ulaşmıştır. Bu nedenle yeni şeriatlara ihtiyaç kalmamıştır.

Buna rağmen insanlar tamamen aynı seviyede değildir ve sosyal hayatları da birbirinden farklıdır. Bu yüzden dinî hükümleri anlamada ve uygulamada farklı yorumlar ortaya çıkmış, mezhepler oluşmuştur. Eğer bütün insanlar aynı seviyede olsaydı ve aynı sosyal şartları paylaşsaydı, mezhepler de zamanla birleşebilirdi. Fakat dünyanın mevcut şartları buna imkân vermediği için mezheplerde bir olmaz¹, farklılıklarını koruyarak varlıklarını sürdürürler.