İnsan, sadece etten ve kemikten ibaret bir varlık değildir. İnsan, Allah'ın kudretinin bir mucizesi, yeryüzündeki halifesi ve O'nu tanıyıp kulluk etmek için yaratılmış şuurlu bir misafirdir. Rabbimiz Kur'ân-ı Kerîm'de insanın yaratılışı ile ilgili şöyle buyurmaktadır:Gerçekten (biz) insanı, en güzel bir biçimde yarattık!1Ben cinleri ve insanları ancak Bana ibadet etsinler diye yarattım.2İnsanın, Cenâb-ı Hakk'ın muhatabı olması ne büyük bir lütuf, ne büyük bir şereftir! Dünyada bazen makam sahibi insanlar, kendilerinden aşağı gördükleri kimseleri muhatap almaya bile tenezzül etmezler. Hâlbuki bütün kâinatın Rabbi olan Allah, insanı kendisine özel bir muhatap yapmış, Kur'ân-ı Kerîm'de defalarca “Ey insan!”, “Ey Âdemoğulları!”, “Ey iman edenler!” diye bizlere seslenmiştir. Düşünelim ki Rabbimiz bize hitap ediyor, bize kendisini tanıtıyor, bizi rahmetine davet ediyor. Bundan daha büyük bir ikram olabilir mi? İşte Kur'ân'ın nuruyla insana bakıldığında, insanın gerçek kıymeti ve mahiyeti böyle anlaşılır. Fakat bu nurdan mahrum kalanlar, insanı hakkıyla tanıyamamışlardır. Kimi onu sadece etten, kemikten ibaret bir madde yığını zannetmiş, kimi hayvanlar âleminin biraz gelişmiş bir ferdi olarak görmüş, kimi de bütün değerini yiyen, içen, üreten ve tüketen bir varlık seviyesine indirmiştir. Hâlbuki insan, ne sadece bedeninden ibarettir ne de dünyaya gelip birkaç gün yaşayıp yok olacak bir mahlûktur. İnsan, Rabbini tanımak, O'na kulluk etmek, esmâ-i İlâhiyeye ayna olmak ve ebedî saadete namzet olmak için yaratılmış çok kıymetli bir misafirdir. Kendi aczini ve fakrını anlayıp Rabbine yöneldiği ölçüde de gerçek değerini bulur. Çünkü insanın büyüklüğü, kendini büyük görmesinde değil, kendisini yaratan Rabbinin büyüklüğünü tanıyıp O'na kul olabilmesindedir. Bediüzzaman Hazretleri, Meyve Risalesi'nin Yedinci Meselesi'nde insanı şöyle tarif etmiştir:Hem mâdem gözümüzle görüyoruz ve aklımızla anlıyoruz ki: insan, şu kâinât ağacının en son ve en cem'iyetli meyvesi; ve hakîkat-i Muhammediye cihetiyle çekirdek-i aslîsi; ve kâinât Kur'ân'ının âyet-i kübrâsı; ve ism-i a'zam'ı taşıyan âyetü'l-kürsî'si; ve kâinât sarayının en mükerrem misâfiri; ve o saraydaki sâir sekenelerde tasarrufa me'zun en fa'âl me'mûru; ve kâinât şehrinin zemîn mahallesinin bahçesinde ve tarlasında, vâridât ve sarfiyâtına ve zer' ve ekilmesine nezârete me'mûr ve yüzer fenlerle ve binler san'atlarla techîz edilmiş en gürültülü ve mes'ûliyetli nâzırı; ve kâinât ülkesinin arz memleketinde, Pâdişâh-ı Ezel ve Ebed'in gâyet dikkati altında bir müfettişi; ve bir nevi' halîfesi; ve cüz'î ve küllî harekâtı kaydedilen bir mutasarrıfı; semâvât ve arz ve dağların kaldırmasından çekindikleri emânet-i kübrâyı omzuna alan; ve önüne iki acîb yol açılan; yolun birinde zîhayatın en bedbahtı ve diğerinde en bahtiyarı; ve çok geniş bir ubûdiyetle mükellef bir abd-i küllîsi; ve kâinât sultânının ism-i a'zamına mazhar ve bütün esmâsına en câmi' bir âyînesi; ve hitâbât-ı sübhâniyesine ve konuşmalarına en anlayışlı bir muhâtab-ı hâssı; ve kâinâtın zîhayatları içinde en ziyâde ihtiyaçlısı; ve hadsiz fakrıyla ve acziyle beraber, hadsiz maksadları ve arzuları ve nihâyetsiz düşmanları ve onu inciten zararlı şeyleri bulunan bîçâre zîhayatı; ve isti'dâdca en zengini; ve lezzet-i hayat cihetinde en müteellimi; ve lezzetleri, dehşetli elemlerle âlûde; ve bekāya en ziyâde müştâkı ve muhtâcı; ve en çok lâyıkı ve müstehakkı; ve devamı ve saâdet-i ebediyeyi hadsiz duâlarla isteyen ve yalvaran; ve bütün dünya lezzetleri ona verilse, onun bekāya karşı arzusunu tatmîn etmeyen; ve ona ihsânlar eden zâtı perestiş derecesinde seven ve sevdiren ve sevilen çok hârika bir mu'cize-i kudret-i samedâniye ve bir u'cûbe-i hilkat-i İlâhiye; ve kâinâtı içine alan ve ebede gitmek üzere yaratıldığına bütün cihâzât-ı insaniyesi şehâdet eden; böyle yirmi küllî hakîkatlerle Cenâb-ı Hakk'ın Hakk ismine bağlanan; ve en küçük zîhayatın, en cüz'î ihtiyâcını gören ve niyâzını işiten ve fiilen cevâb veren ve amellerini kaydeden Hafîz-i Zülcelâl'in Hafîz ismine, mütemâdiyen ve kâinâtı alâkadâr edecek ef'âliyle (yazmak için imlâ ederek) o ismin kâtibîn-i kirâmlarına, ehemmiyetli a'mâliyle yazı yazdırmakla, her şeyden ziyâde o ismin nazar-ı dikkatine mazhar bulunan bu insanlar, elbette ve elbette ve her hâlde ve hiç şübhe getirmez ki, o yirmi hakîkatlerin hükmüyle, insanlar için bir haşir ve neşir olacak. 3Bediüzzaman Hazretleri, insanı bize şu şekilde tarif etmiştir:1) Şu kâinat ağacının en son ve en kabiliyetli meyvesidir.2) Muhammed (sav)'ın nuru cihetiyle kâinat ağacının çekirdeğidir.3) Kâinat Kur'ân'ının en büyük âyeti ve ism-i a'zamı taşıyan Âyetü'l-Kürsî'si gibidir.4) Kâinat sarayının en değerli misafiri ve o saraydaki diğer ahaliyi yönetmeye izinli en faal memurudur.5) Kâinat şehrinin yeryüzü mahallesinin bahçesinin ve tarlasının gelir giderine ve ekilip biçilmesine bakmaya memurdur.6) Yüzlerce fen ve binlerce sanat öğrenebilecek kabiliyetlerle teçhiz edilmiştir.7) Padişah-ı Ezelî'nin nazarı altında bulunan bir müfettiş ve yeryüzünde bir nevi halifedir.8) Küçük ve büyük bütün hareketleri kaydedilen mesul bir varlıktır.9) Göklerin, yerin ve dağların yüklenmekten çekindiği emânet-i kübrâyı omuzlarına almıştır.10) Önünde iki yol açılmıştır: İman ve ubudiyet yolu onu mahlûkatın en bahtiyarı yaparken, inkâr ve dalâlet yolu onu en bedbaht bir vaziyete düşürür.11) Çok geniş bir ubudiyetle vazifeli olan bir abd-i küllîdir.12) Cenâb-ı Hakk'ın ism-i a'zamına mazhar, Esmâ-i Hüsnâ'nın en câmi aynasıdır.13) Allah'ın hitaplarına ve konuşmalarına en anlayışlı ve seçkin bir muhatabıdır.14) Kâinatın canlıları içinde en fazla ihtiyaç sahibi olan ve sınırsız fakirliği ve acizliği ile beraber hadsiz maksatları, arzuları, nihayetsiz düşmanları ve onu inciten zararlı şeyleri bulunan bir bîçare canlıdır.15) Kabiliyet ve istidat bakımından mahlûkatın en zenginidir.16) Hayat lezzeti bakımından en çok elem çeken canlıdır; çünkü lezzetleri ayrılık, korku ve fanilikle karışıktır.17) Bekaya ve sonsuzluğa en ziyade iştiyak duyan ve muhtaç, bekaya en çok lâyık ve müstehak, devamlı yaşamayı ve ebedî mutluluğu hadsiz dualarla isteyen, yalvaran ve bütün dünya lezzetleri ona verilse de onun bekaya karşı arzusunu tatmin etmeyen varlıktır.18) Ona ihsanlar eden Allah'ı, tapmak derecesinde seven, sevdiren ve sevilen varlıktır.19) Duyguları ise bütün kâinatı içine alan ve ebede gitmek için yaratıldığına bütün ruhî ve bedenî cihazları şahitlik eden varlıktır.20) Allah'ın kudretinin sanatça harika bir mucizesi ve bir yaratılış harikasıdır.Bediüzzaman Hazretleri başka bir eserinde insanı şöyle tarif etmektedir:Şimdi kendi hayatının mâhiyetine bak ki, o mâhiyetinin icmâli şudur: 1- Esmâ-yı İlâhiyeye âit garâibin fihristi 2- Hem şuûn ve sıfât-ı İlâhiyenin bir mikyâsı 3- Hem kâinâttaki âlemlerin bir mîzânı 4- Hem bu âlem-i kebîrin bir listesi 5- Hem şu kâinâtın bir haritası 6- Hem şu kitâb-ı ekberin bir fezlekesi 7- Hem kudretin gizli definelerini açacak bir anahtar külçesi 8- Hem mevcûdâta serpilen ve evkāta takılan kemâlâtın bir ahsen-i takvîmidir.4Bediüzzaman Hazretleri, insanın mahiyetinin ne kadar büyük ve kapsamlı olduğunu göstermektedir. İnsan, küçük bir cisme sahip olmasına rağmen mânen bütün kâinatla alâkadardır. Bediüzzaman Hazretleri bunu sekiz madde hâlinde özetlemektedir:1) esmâ-yı İlâhiyeye Âit Garâibin Fihristidir. İnsan, Cenâb-ı Hakk'ın isimlerinin tecellilerini üzerinde toplayan küçük bir fihrist gibidir. Rahmân, Rezzâk, Hakîm, Kerîm, Şâfî, Hafîz gibi birçok İlâhî isim, insanda farklı şekillerde tecelli eder. Örnek:Acıktığında Rezzâk ismini,Hastalandığında Şâfî ismini,Hata yaptığında Gafûr ismini,Sevgi gördüğünde Vedûd ismini,Bir tehlikeden korunduğunda Hafîz ismini daha iyi anlar.2) Şuûn ve Sıfat-ı İlâhiyenin Bir Mikyâsıdır. İnsana verilen cüz'î ilim, irade, sevgi, merhamet ve sahiplik duyguları, Allah'ın sonsuz ilim, irade, kudret ve rahmet sıfatlarını anlamak için bir ölçü vazifesi görür. İnsan, kendi mahiyetinden hareketle Rabbini tanımaya başlar. Örnek:İnsan bir ev yapar; bundan Allah'ın Hâlık ismini anlar.İnsan bir şeyi bilir; buradan Allah'ın Alîm ismini anlar.İnsan bir şeyi irade eder; buradan Allah'ın Murîd ismini tanır.3) Kâinâttaki Âlemlerin Bir Mîzânıdır. İnsanda maddî, hayalî, ruhî, aklî ve kalbî birçok âlem bir araya gelmiştir. Bu yönüyle insan, büyük kâinatta bulunan farklı âlemlerin küçük bir numunesidir. Örnek: insandaki hafıza levh-i mahfuzun, hayal alem-i misalin, ruh emir aleminin bir numunesidir. 4) Hem Bu Âlem-i Kebîrin Bir Listesidir. Nasıl bir kitabın içindekiler kısmı, bütün kitabın konularını özetlerse, insan da büyük kâinatta bulunan hakikatlerin bir listesini kendi mahiyetinde taşımaktadır. Örnek: Toprakta bulunan elementler insanda da vardır. Hayvanlardaki hisler insanda da vardır. Meleklerdeki marifet kabiliyeti insanda da vardır.5) hem Şu Kâinâtın Bir Haritasıdır. Kâinatta tecelli eden pek çok hakikat ve kanun, insanda küçük ölçekte mevcuttur. Bu sebeple insan, büyük âlemin küçültülmüş bir haritası gibidir. Örnek: Kâinatta sevgi vardır, insanda da sevgi vardır. Kâinatta düzen vardır, insan bedeninde de düzen vardır. Kâinatta hikmet vardır, insan hayatında da hikmet tecelli eder.6) Hem Şu Kitâb-ı Ekberin Bir Fezlekesidir. Kâinat, Allah'ın kudret kalemiyle yazılmış büyük bir kitap ise, insan bu kitabın özeti ve neticesidir. Bir fezleke, uzun bir metnin özeti demektir. Kâinatta dağınık hâlde bulunan manalar, insanda toplanmıştır. Mesela: bin sayfalık bir kitabın birkaç sayfalık özeti gibi, insan da kâinat kitabının özeti hükmündedir. Dağlarda görülen sanat, göklerde görülen nizam, baharlardaki hayat, canlılardaki hikmet; hepsi insanda daha kapsamlı bir şekilde toplanmıştır. Bu sebeple insana "âlem-i sagîr" (küçük âlem), kâinata ise "âlem-i kebîr" (büyük âlem) denilmiştir.7) Hem Kudretin Gizli Definelerini Açacak Bir Anahtar Külçesidir. İnsana verilen akıl, kalp, vicdan, his ve duygular; kâinatta gizlenmiş olan İlâhî isimleri, hikmetleri ve sırları keşfetmeye yarayan birer anahtar hükmündedir. İnsana verilen akıl, kalp, vicdan, hayal, muhabbet, merak; Allah'ın kâinattaki sırlarını anlamak için birer anahtardır. Mesela, Newton'un düşen elmayı görmesiyle yerçekimi kanununu keşfetmesi, aklın bir anahtar gibi vazife görmesine örnektir. Bir çiçeğe bakıp Allah'ın Cemîl ismini okumak, bir bebeğe bakıp Rahmân ismini görmek de kalbin kullandığı anahtarlardandır.8) Hem Mevcûdâta Serpilen ve Evkāta Takılan Kemâlâtın Bir Ahsen-i Takvîmidir. Cenâb-ı Hak, varlıklara dağıttığı güzellikleri, kabiliyetleri ve kemâlleri en mükemmel şekilde insanda toplamıştır. İnsan, "ahsen-i takvîm" sırrıyla yaratılmış, kâinatın en mükemmel meyvesi yapılmıştır. Allah, mahlûkatta ayrı ayrı bulunan güzellikleri insanda toplamıştır. Mesela, kartal uçar ama konuşamaz. Aslan güçlüdür ama düşünemez. Ağaç büyür ama sevemez. İnsan ise düşünür, sever, irade eder, ibadet eder, sanat üretir, öğrenir, şükreder. Bu yüzden insan, ahsen-i takvîm sırrıyla en mükemmel ve en güzel şekilde yaratılmıştır.Ayrıca BakınızİNSANA VERİLEN LATİFELERİN VAZİFELERİİNSANIN ACZ VE FAKRININ FARKINDA OLMASIİNSANIN YERYÜZÜNDE HALİFE OLMASIALLAH'IN İSİMLERİNİN İNSAN ÜZERİNDE TECELLİSİİNSANIN VE KAİNATIN MAHİYETİKaynakçalarTin, 95 / 4.Zâriyât, 51 / 56.Bediüzzaman Said Nursi, Şua'lar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 213 .Bediüzzaman Said Nursi, Tılsımlar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 21 .
