Rububiyyet, sözlükte “bir şeyi yetkinlik noktasına varıncaya kadar kademe kademe inşa edip geliştirmek” manasındaki Rab (rabb) kelimesi mübalağa ifade etmek üzere daha çok sıfat gibi kullanılır. Bu kelimeye, hepsi de Allah Teala hakkında olmak üzere “malik, seyyid, idare eden, terbiye eden, gözetip koruyan, nimet veren, ıslah edip geliştiren, mabud” gibi anlamlar verilir.¹

Kur’an-ı Kerim’de ilahi isim olarak Allah lafzından sonra en çok kullanılan kelime Rab'dir. Bu ismin içerdiği şefkat, merhamet ve geliştirerek yaşatma fonksiyonları (rububiyyet), peygamberlerden münkirlere kadar bütün şuurlu canlıları ve evrendeki diğer varlıkları kuşatmaktadır.² Kur'an-ı Kerim'de bu hususa işaret eden bazı ayetler şunlardır:

Firavun, "Ey Musa! Sizin Rabbiniz de kim?" dedi. Musa, "Bizim Rabbimiz, her şeye hilkatini (yaratılış özelliklerini) veren, sonra da ona doğru yolu gösterendir." dedi.³

Bu hususla alakalı başka bir ayet-i kerime ise şöyledir:

Yüce Rabbinin adını tesbih et. O, yaratıp şekillendirendir. O, ölçüyle yapıp yol gösterendir.⁴

Yukarıdaki ayetlere göre Rububiyet, Allah’ın varlıklar üzerindeki yaratma, idare etme, geliştirme, ihtiyaçlarını karşılama ve kemale doğru sevk etme fiillerinin bütününü ifade eder. Bu hususu bir örnekle anlatacak olursak: Mesela bir tohum düşünelim. Tohum toprağa bırakılıyor; sonra filizleniyor, kök ve gövde oluşturuyor, güneşe yöneliyor, yaprak çıkarıyor, çiçek ve meyve veriyor. Burada yalnızca “tohum yaratıldı” demek, olup biteni bütünüyle anlatmaz. Tohumun aşama aşama geliştirilmesi ve kabiliyetlerinin ortaya çıkarılması da söz konusudur. İşte rububiyet açısından “terbiye”, buna benzer bir manaya sahiptir.

Diğer bir açıdan da terbiye etmeyi şöyle düşünebiliriz:

Terbiye, bir şeyi merhale merhale kemaline ulaştırmaktır. Yine terbiye kelimesinin kökünde de geliştirme, büyütme, besleme, olgunlaştırma manaları vardır. Bu açıdan Allah’ın rububiyetini düşünürsek bir varlığı yoktan yaratmakla bırakmayıp onu belirli bir programa göre yaratılış gayesine doğru sevk etmesi ve ihtiyaçlarını karşılayarak geliştirmesidir. Mesela bebeğin anne karnındaki gelişimini düşünelim. Bir insanın bütün organları bir anda ortaya çıkmıyor. Hücreler belirli bir düzen içerisinde çoğalıyor, organlar teşekkül ediyor, beden aşama aşama gelişiyor. Doğduktan sonra da insanın rızkı, sağlığı, öğrenmesi ve kabiliyetlerinin gelişmesi farklı safhalardan geçiyor. Bütün bu merhale merhale geliştirme ve idare etme, Rububiyetin “terbiye edicilik” yönünü anlamamıza yardımcı olur.