Peygamber Efendimiz'in (sav) Sahabeye, Kafirlere ve Kendisine Zulmedenlere Karşı Tavrı Nasıldı?
Peygamber Efendimiz'in (sav) insanlara karşı ortaya koyduğu tavır ve misyon, birkaç cümleyle anlatılabilecek kadar dar bir konu değildir. Nitekim siyer, hadis ve İslam tarihi kitaplarının büyük bir kısmı onun örnek hayatını, insanlarla olan ilişkilerini ve tebliğ metodunu anlatmaktadır. Bu sebeple burada konunun bütün ayrıntılarına değil, temel esaslarına kısaca değinilecektir. Onun sahabelerine, kendisine zulmedenlere ve inkar eden kimselere karşı tavrı merhamet, adalet, hikmet ve güzel ahlak çerçevesinde şekillenmiştir.Sahabe Efendilerimize Karşı TavrıPeygamber Efendimiz (sav), sahabilerini sadece dini tebliğ eden bir rehber olarak değil, aynı zamanda onların dertleriyle ilgilenen, hata yaptıklarında kırmadan düzelten, gönüllerini kazanan şefkatli bir rehber olarak yetiştirmiştir. Onlara karşı son derece merhametli davranmış, her birinin kabiliyetini dikkate almış ve güzel ahlakın en güzel örneğini yaşayarak göstermiştir. Nitekim Kur'an'da bu güzel tavır şu şu şekilde övülmüştür:İşte Allah'dan bir rahmet iledir ki, sen onlara yumuşak davrandın. Hâlbuki kaba, katı kalbli olsaydın, elbette (onlar) etrâfından dağılırlardı.1Bu yönüyle Efendimiz (sav), insanların sevgisini zorla değil, güzel ahlakıyla kazanmıştır. Sahabilerine olan sevgisini ve yakınlığını birçok hadisinde de açıkça ifade etmiştir.Sizin en hayırlınız, ahlakı en güzel olanınızdır.2Mümin, mümine karşı bir binanın tuğlaları gibidir; birbirini destekler.3Böylece kardeşlik ruhunu güçlendirmiş, onları cesaretlendirmiş, istişare etmiş ve Allah'ın dinini omuzlayacak örnek bir nesil haline getirmiştir.Kendisine Zulmedenlere Karşı TavrıPeygamber Efendimiz (sav), hayatı boyunca hakaretlere, işkencelere, taşlanmaya, boykotlara ve çeşitli zulümlere maruz kalmıştır. Buna rağmen intikam duygusuyla hareket etmemiş, insanların hidayetini istemiş ve sabrı elden bırakmamıştır. Taif'te taşlanıp kanlar içinde kaldığında kendisine dağları onların üzerine yıkmayı teklif eden meleğe şöyle diyerek merhametini göstermiştir:Hayır. Ben Allah'ın onların soyundan yalnız Allah'a ibadet edecek kimseler çıkarmasını umarım.4Mekke fethedildiğinde ise yıllarca kendisine eziyet eden kimselere karşı büyük bir affedicilik örneği sergilemiş ve "Bugün size kınama yok. Hepiniz serbestsiniz." diyerek onları bağışlamıştır. Bu tavrı, Kur'an'da şöyle anlatılmaktadır:(Ey Habîbim!) Af (ve kolaylık) yolunu tut; iyiliği emret ve câhillerden yüz çevir!5Peygamber Efendimiz (sav), zulme boyun eğmemiş ancak şahsına yapılan haksızlıklarda affı ve merhameti tercih ederek insanlığa örnek olmuştur.Kâfirlere Karşı TavrıPeygamber Efendimiz'in (sav) kâfirlere karşı temel görevi, onları zorla dine sokmak değil, Allah'ın dinini açık, doğru ve hikmetli bir şekilde tebliğ etmekti. İnsanların iman etmesini çok arzu ediyor, ancak hidayetin yalnızca Allah'ın elinde olduğunu biliyordu. Bu sebeple davetinde daima hikmeti, güzel sözü ve sabrı esas aldı. Kur'an-ı Kerim'de O'nun takip ettiği yol şöyle haber verilmektedir:Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et.6Bununla birlikte Peygamber Efendimiz (sav), İslam'a ve Müslümanlara savaş açmayan gayrimüslimlere adaletle davranmış, yapılan anlaşmalara sadık kalmış ve kimsenin hakkını çiğnememiştir. Ancak İslam'ı ortadan kaldırmak için saldıran ve savaş açanlara karşı da ümmetini ve dinini korumuştur. O, her zaman adalet ile merhameti birlikte uygulamıştır. Bir hadisinde şöyle buyurmaktadır:Kolaylaştırın, zorlaştırmayın; müjdeleyin, nefret ettirmeyin.7Bu, onun insanları İslam'a davette benimsediği rahmet ve kolaylık esaslı yöntemi en güzel şekilde özetlemektedir.Netice itibarıyla Peygamber Efendimiz (sav), sahabelerine karşı şefkatli bir eğitimci ve rehber, kendisine zulmedenlere karşı affedici ve sabırlı bir örnek, inkar edenlere karşı ise hikmetle tebliğ eden adaletli bir peygamber olmuştur. Onun bütün insanlara karşı ortak tavrı ise Allah'ın mesajını en güzel şekilde ulaştırmak, güzel ahlakı yaşamak ve insanları rahmet, merhamet ve doğrulukla hakka davet etmekti.Ayrıca BakınızPEYGAMBER EFENDİMİZİN (SAV) MÜSAMAHASIPEYGAMBER EFENDİMİZ'İN (SAV) GÜZEL AHLAKINDAN ÖRNEKLERKaynakçalarÂl-i İmrân, 3/159.Buhârî, Edeb, 38.Buhârî, Salât, 88; Müslim, Birr, 65.Buhârî, Bed'ü'l-Halk, 7; Müslim, Cihâd, 111.A'râf, 7/199.Nahl, 16/125.Buhârî, İlim, 11; Müslim, Cihâd, 6.