Sorular

Bu hususta Risale-i Nur'da şöyle bir ifade yer almaktadır:Hem tarih şahiddir ki, ehl-i İslam ne vakit dinine tam temessük etmiş ise, o zamana nisbeten terakki etmiş. Ne vakit salabeti terk etmiş ise, tedenni etmiş. Hristiyanlık ise bilakistir. Bu da mühim bir fark-ı esasiden neş'et etmiş.1Terakki, ilerleme, yükselme anlamlarına gelir. İslamiyet terakki dinidir. Çünkü İslamiyet, insanı tembelliğe, dağınıklığa ve cehalete değil; ilme, çalışmaya, güzel ahlaka, yardımlaşmaya ve adalete sevk eder. Terakki yalnızca zenginleşmek veya teknik ilerleme değildir. Asıl terakki; insanın hem kalben, hem ahlaken, hem ilmen hem de cemiyet hayatında yükselmesidir. İslamiyet bu yükselişin esaslarını getirmiştir.Tarihimize baktığımızda bunun birçok örneğini görürüz. En başta Asr-ı Saadet, bunun en parlak misalidir. İslamiyet gelmeden önce Arap Yarımadası'nda kabile kavgaları, zulüm, cehalet ve düzensizlik hakimdi. İnsanlar, güçlü olanın zayıfı ezdiği bir hayat yaşıyordu. Fakat Kur'an'ın nüzulü ve Peygamber Efendimiz aleyhissalatü vesselamın terbiyesiyle kısa zamanda büyük bir değişim oldu. O dağınık kabileler kardeş oldular; adalet, merhamet, ilim ve hukuk yerleşmeye başladı. Bu, İslamiyet'in insanı ve toplumu nasıl yükselttiğini açıkça gösterir.Daha sonra Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali Efendilerimizin devirlerinde de bu terakki devam etmiştir. Devlet idaresinde adalet esas alındı, kamu düzeni kuruldu, insanların hakları korundu. Özellikle Hz. Ömer zamanında idare, hukuk ve sosyal düzen bakımından çok güçlü bir sistem kurulmuştur. Zira İslamiyet yalnız ferdi ibadetlerle alakalı değildir; devlet, toplum ve insanlık hayatına da nizam vermiştir.Bu terakki, sonraki İslam devletlerinde de farklı sahalarda devam etmiştir. Abbasîler döneminde ilim ve kültür büyük bir gelişme göstermiştir. Bağdat, dönemin en önemli ilim ve kültür merkezlerinden biri haline gelmiş; matematik, astronomi, tıp, kimya, felsefe, coğrafya ve edebiyat gibi birçok sahada önemli çalışmalar yapılmıştır. Beytülhikme gibi ilim merkezlerinde farklı dillerdeki eserler Arapçaya tercüme edilmiş, Müslüman alimler mevcut bilgileri sadece nakletmekle kalmayıp geliştirerek yeni çalışmalar ortaya koymuşlardır. Böylece İslam medeniyeti, ilim ve düşünce alanında dünya tarihinin en önemli medeniyetlerinden biri haline gelmiştir.Selçuklular döneminde de bu terakki devlet teşkilatından eğitime, mimariden ticarete kadar birçok alanda kendisini göstermiştir. Büyük Selçuklu Devleti geniş bir coğrafyada güçlü bir siyasi ve idari yapı kurmuş; Nizamiye Medreseleri gibi eğitim kurumlarıyla ilmin sistemli bir şekilde yayılmasına büyük önem vermiştir. Medreselerde dinî ilimlerin yanında çeşitli akli ilimler de okutulmuş, şehirlerde camiler, medreseler, kervansaraylar, hastaneler ve diğer sosyal müesseseler kurulmuştur. Ticaret yollarının güvenliği sağlanmış, şehirler gelişmiş ve İslam dünyasında ilim, eğitim ve kültür hayatı daha da güçlenmiştir.Osmanlılar döneminde ise bu terakki, asırlar boyunca devam eden büyük bir medeniyet tecrübesine dönüşmüştür. Osmanlılar yalnızca geniş topraklara sahip olmakla kalmamış; devlet teşkilatı, hukuk, eğitim, mimari, sanat, şehircilik, vakıf sistemi ve sosyal yardımlaşma alanlarında da önemli eserler ortaya koymuşlardır. Medreseler ilim merkezleri haline gelmiş, vakıflar sayesinde camiler, imarethaneler, hastaneler, köprüler, çeşmeler, kütüphaneler ve birçok sosyal müessese meydana getirilmiştir. Böylece toplumun ihtiyaçları sadece devlet eliyle değil, vakıf medeniyetiyle de karşılanmıştır.İslam tarihindeki bir başka önemli misal, ilim sahasındaki yükseliştir. Müslümanlar, Kur'an'ın ilme verdiği ehemmiyet sebebiyle yalnız tefsir, hadis ve fıkıh gibi dini ilimlerde değil; tıp, matematik, astronomi, fizik ve coğrafya gibi alanlarda da büyük çalışmalar yapmışlardır. Medreseler kurulmuş, kütüphaneler açılmış, rasathaneler inşa edilmiş, hastaneler yapılmıştır. Bu da gösteriyor ki İslamiyet, ilimle çatışan değil; hakiki ilmi teşvik eden bir dindir.Bu sahada yetişen Müslüman alimler, ilim tarihine silinmeyecek izler bırakmıştır. Matematikte Harizmi, kimyada Cabir bin Hayyan, mekanikte Ebu'l-İzz İsmail el-Cezeri, astronomide Fergani ve Battani, tıpta İbn Sina gibi nice Müslüman deha, kendi sahalarında çok mühim keşif ve teliflere imza atmıştır. Astronomide Uluğ Bey ve Ali Kuşçu'nun rasathaneleri ve gökyüzü hesapları da ilim tarihinde öncü gayretler arasında yer alır. Optik sahasında İbnü'l-Heysem'in çalışmaları, sonraki asırlarda başka isimlere nisbet edilen birçok gelişmeden çok daha önce ortaya konulmuştur. Keza trigonometri sahasında Nasirüddin Tusi'nin çalışmaları, bu ilmin müstakil bir hüviyet kazanmasında son derece mühimdir. Bu misaller, Müslümanların ilme yalnız katılmadığını, pek çok sahada öncülük ettiğini gösterir.Coğrafya ve seyahat alanında da İslam medeniyeti çok dikkat çekici örnekler vermiştir. Dünyanın pek çok bölgesini dolaşan Evliya Çelebi'nin Seyahatname'si, yalnız bir gezi kitabı değil; aynı zamanda tarih, kültür ve coğrafya hazinesidir. Yine uzun yıllar diyar diyar gezen İbn Battuta'nın seyahatleri de geniş bir İslam ve dünya coğrafyasını tanıtan çok kıymetli bir mirastır. Biruni'nin coğrafya ve yer ilimleriyle ilgili çalışmaları, İdrisi'nin dünya haritaları, Piri Reis'in Kitab-ı Bahriye'si ve meşhur haritaları; Müslümanların yeryüzünü tanıma, kaydetme ve ilim haline getirme hususunda ne kadar ileri gittiklerini göstermektedir.Bir başka ilim dalında, İbn Haldun çok müstesna bir yere sahiptir. Mukaddime isimli eseriyle toplumların yükseliş ve çöküş sebeplerini incelemiş; tarih, içtimaiyat ve medeniyet meselelerinde derin ölçüler ortaya koymuştur. Bu sebeple bugün dahi sosyoloji ve tarih felsefesi sahasında en seçkin isimlerden biri kabul edilmektedir.Endülüs medeniyeti bu hakikatin çok dikkat çekici örneklerinden biridir. Müslümanlar İspanya'da sadece ibadet hayatı kurmamışlar; ilim, sanat, mimari ve şehircilikte de büyük bir medeniyet meydana getirmişlerdir. Kurtuba gibi şehirler, o dönemde dünyanın en ileri ilim merkezleri arasında yer almıştır. Avrupa'nın uzun zaman bu ilim ve medeniyetten istifade ettiği bilinmektedir. Bu da İslamiyet'in terakkiye engel değil, bilakis vesile olduğunu gösterir.Mimari ve şehircilik sahasında da Müslümanlar büyük eserler vermiştir. Mimari denilince akla gelen en büyük isimlerden biri Mimar Sinan'dır. Onun inşa ettiği camiler, köprüler, külliyeler ve su yolları; yalnız estetik değil, aynı zamanda hesap, plan, denge ve mühendislik harikasıdır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde kurulan camiler, medreseler, köprüler, kervansaraylar, imaretler, darüşşifalar ve vakıflar da İslamiyet'in çalışmayı, hizmeti ve toplum faydasını nasıl teşvik ettiğini açıkça göstermektedir.Burada önemli bir noktayı da unutmamak gerekir: Müslümanların her dönemde aynı seviyede kalamamış olması, İslamiyet'in eksik olduğunu göstermez. Bilakis Müslümanlar, İslamiyet'in hakikatlerine ne kadar sarılmışlarsa o kadar yükselmişler; ne kadar uzaklaşmışlarsa o kadar zayıflamışlardır. Yani geri kalmanın sebebi İslamiyet değil, İslamiyet'in emrettiği ahlak, ilim, çalışma, birlik ve adalet esaslarından uzaklaşmaktır.Müslüman, zamanın ihtiyaçlarını görmeli; tembellik, taassup ve dağınıklık içinde kalmamalıdır. Fakat yenilikten maksat, dinin esaslarını terk etmek değildir. Asıl mesele, Kur'an ve Sünnet-i Seniyye rehberliğinde ilimde, ahlakta, fikirde ve hizmette ilerlemektir.Sonuç olarak; İslamiyet insanı hem dünyada çalışkan, adaletli ve üretken olmaya çağırır hem de ahirette saadeti kazanmaya yönlendirir. Tarihimizde İslamiyet'in esaslarının yaşandığı güzel dönemler, bunun canlı misalleridir. Nerede gerçek manada İslamiyet yaşanmışsa orada ilim, adalet, huzur, dayanışma ve medeniyet gelişmiştir.İslamiyet, insanı yalnız ahirete hazırlayan bir din değildir. Aynı zamanda dünya hayatını adalet, ilim, ahlak, çalışma ve yardımlaşma esasları üzerine düzenler. İslam medeniyetinin farklı dönemlerinde ortaya çıkan ilim merkezleri, medreseler, hastaneler, kütüphaneler, vakıflar, şehirler, mimari eserler ve sosyal müesseseler bunun tarihî misalleridir.Dolayısıyla İslamiyet'in terakki anlayışı sadece maddi kalkınmadan ibaret değildir. Hakiki terakki; insanın Allah'ı tanıması, güzel ahlak sahibi olması, ilim öğrenmesi, çalışması, başkalarının hukukuna riayet etmesi ve içinde yaşadığı topluma faydalı olmasıyla gerçekleşir. İslamiyet, ferdi ve cemiyeti bu esaslar üzerine yükseltmeyi hedeflediği için hakiki manada bir terakki dinidir.Ayrıca BakınızİSLAMİYETİN AKIL DİNİ OLUŞU VE TESLİMİYETBU ZAMANDA İ'LÂYI KELİMETULLAH, MADDETEN TERAKKİYE MÜTEVAKKIFTIRİSLAMİYET SELM VE MÜSALEMETTİR; DAHİLDE NİZA' VE HUSUMET İSTEMEZ / LEMAATKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, c.2, s.323

Necip Fazıl kalemiyle İslam'a hizmet etmiş bir şairdir. Bediüzzaman Hazretleri, kendisini ziyarete gelen Necip Fazıl'a her daim iltifatlar etmiş onun gönlünü hoş tutmaya gayret göstermiştir. İslam'a ve Müslümanlara kalemiyle verdiği destekten dolayı tebrik etmiştir. Üstad Bediüzzaman Hazretleri Necip Fazıl'ın Büyük Doğu Mecmuası ve Eşref Edib'in Sebîlü'r-Reşâd Dergisi hakkında Emirdağ Lahikası'nda şu dizelere yer vermektedir:...Sebîlü'r-Reşâd, (Necip Fazıl'ın Büyük) Doğu (Mecmuası) gibi mücâhidler, îmân hakîkatlerini ehl-i dalâletin tecâvüzâtından muhâfazaya çalıştıkları için, rûh u cânımızla onları takdîr ve tahsîn edip onlarla dostuz ve kardeşiz. Fakat siyâset noktasında değil. Çünkü îmân dersi için gelenlere tarafgîrlik nazarıyla bakılmaz. Dost düşman derste fark etmez. Hâlbuki siyâset tarafgîrliği, bu ma'nâyı zedeler. İhlâs kırılır. Onun içindir ki, Nûrcular, emsâlsiz işkencelere ve sıkıntılara tahammül edip nûru hiç bir şeye âlet etmediler. Siyâset topuzuna el atmadılar. Hem nûr risâleleri küfr-ü mutlakı kırdığı için, küfr-ü mutlakın altındaki anarşiliği ve üstündeki istibdâd-ı mutlakı kırdığı cihetiyle, bir nevi' siyâsete temas var tevehhüm edilmiş. Hâlbuki nûrun tercümanı, bir tek mes'ele-i îmâniyeyi dünya saltanatına değişmediğini mahkemelerde da'vâ edip yirmi beş senedir tarz-ı hayâtıyla ve emârelerle isbat etmiştir.1KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Emirdağ Lahikası, Hayrat Neşriyat, Isparta 2021, c.4, s. 94

Risale-i Nur Külliyatı, Bediüzzaman Hazretleri tarafından kaleme alınmış, Kur'an-ı Kerim'in iman ve inanç esaslarını açıklayan önemli bir eserdir. Risale-i Nur, klasik tefsirlerden farklı olarak Kur'an'ın ayetlerini tek tek açıklamaktan ziyade, özellikle insanların imanını güçlendirmeyi ve imanla ilgili meseleleri akla ve mantığa dayalı delillerle açıklamayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle eserlerde Allah'ın varlığı ve birliği, peygamberlik, ahiret hayatı, kader, ölüm, insanın yaratılışı ve kulluk gibi temel konular geniş şekilde ele alınır.Risale-i Nur Külliyatı: Sözler, Mektubat, Lem'alar, Şualar, Zülfikar gibi temel eserler ve çeşitli lâhikalardan (mektuplardan) oluşan geniş bir eserdir. Külliyatın en önemli özelliklerinden biri, iman hakikatlerini sadece nakli delillerle değil, aynı zamanda akli ve mantıki açıklamalarla ortaya koymasıdır.Bediüzzaman Hazretleri, insana kâinatı bir kitap gibi okumayı, yaratılıştaki hikmetleri ve insana kendi iç dünyasını düşündürerek Allah'ın varlığını ve kudretini öğretmektedir. Bu nedenle Risale-i Nur'da "tefekkür" önemli bir yere sahiptir. Özellikle insanın hayatının anlamı, dünyadaki sıkıntıların hikmeti ve ölümden sonraki hayat gibi konular da imani bakış açısıyla ortaya konmaktadır.Bununla birlikte temel amacı, özellikle iman konusunda zihinde oluşabilecek şüphelere cevap vermek ve insanın inancını bilinçli ve sağlam bir şekilde yaşamasına yardımcı olmaktır. Bu yönüyle Risale-i Nur, Kur'an'ın imana dair mesajlarını çağın insanına akla ve kalbe hitap eden bir üslupla açıklamaya çalışan bir külliyat olarak değerlendirilebilir.Bu konuda detaylı bilgi için lütfen bakınız:Bediüzzaman Kimdir? Risale-i Nur Nedir?Ayrıca BakınızRİSALE-İ NUR MECMUALARININ TELİF TARİHLERİRİSALE-İ NUR TEFSİR MİDİR?RİSALE-İ NUR'DAN DAHA İYİ İSTİFADE YOLLARIRİSALELERİ OKUMA SIRASIRİSALE-İ NUR TALEBESİ OLMANIN ŞARTLARIRİSALE-İ NUR'DA İMAN KURTARMA

Büyük Günah İşleyenin DurumuEhl-i Sünnet'in iki ana kelam mezhebi olan Maturidilik ve Eş'arilik, büyük günah işleyen bir Müslümanın durumu hakkında aynı temel hükmü kabul eder: Bir kimse büyük günah işlese bile, eğer o günahı helal saymıyorsa dinden çıkmaz. Yani o kişi kâfir değil, günahkar bir mümin olur. Bu anlayış, büyük günah işleyeni hemen kâfir sayan Haricilere ve onu imanla küfür arasında bir yerde gören Mu'tezile'ye karşı Ehl-i Sünnet'in açık ve dengeli görüşüdür.1. Maturidi Mezhebine Göre Büyük Günah İşleyen Kişinin DurumuMaturidi mezhebinde iman ile amel birbirinden ayrıdır. İman, kalbin inanması ve bunu diliyle söylemesidir. Namaz, oruç, zekat gibi ameller ise imanın bir parçası değil; imanın gereği ve meyvesidir. Bu sebeple bir Müslüman büyük günah işlediğinde imanı tamamen yok olmaz. Fakat imanı zayıflar, manevi hayatı yara alır ve Allah katında ağır bir sorumluluk altına girer.Dünyadaki hüküm bakımından da bu kişi Müslüman kabul edilir. Cenaze namazı kılınır, Müslüman mezarlığına defnedilir ve İslam toplumunun bir ferdi sayılmaya devam eder. Çünkü onun işlediği günah ne kadar büyük olursa olsun, bu tek başına onu İslam dairesinden çıkarmaz.Ahiretteki durumu ise Allah'ın takdirine bırakılmıştır. Yani Allah dilerse onu affeder, dilerse günahı kadar cezalandırır. Fakat kalbinde iman bulunduğu için cehennemde ebedi kalmaz; sonunda kurtuluşa erer. Maturidi alimleri, Allah'ın dilerse affetmesini O'nun rahmet ve kereminin bir tecellisi olarak değerlendirmişlerdir.2. Eş'ari Mezhebine Göre Büyük Günah İşleyen Kişinin DurumuEş'ari mezhebi de büyük günah işleyen kimsenin dinden çıkmayacağını kabul eder. Onlara göre de iman esas olarak kalbin tasdikidir. Amel, imanın özü değildir. Bu yüzden büyük günah işlemek, kişinin mümin olma vasfını tamamen ortadan kaldırmaz.Eş'arilere göre de tövbe etmeden ölen günahkar mümin cehennemde sonsuza kadar kalmaz. Eğer ceza görürse bu ceza geçici olur. Daha sonra Allah'ın rahmetiyle veya şefaat vesilesiyle cennete girer. Yani netice itibarıyla kalbinde iman bulunan kimse için ebedi cehennem söz konusu değildir.Maturidilerle Eş'ariler arasındaki ince fark, Allah'ın azap tehdidinin nasıl anlaşılacağı noktasında ortaya çıkar. Maturidiler, Allah'ın dilerse günahkar kullarını affedebileceğini daha açık şekilde vurgularlar. Eş'ariler ise ilahi tehdidin tamamen boşa çıkmış gibi anlaşılmaması gerektiğini söylerler. Bu sebeple, tövbesiz ölen günahkar müminlerden bazılarının cezalandırılmasının uygun olacağını ifade ederler. Ancak bu ceza yine sonsuz değildir. 1 Bu konuda Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulur:Şüphesiz Allah, kendisine şirk koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışındakileri ise dilediği kimse için bağışlar. 2Bu ayet, büyük günah işleyen fakat imanı bulunan kimsenin affedilme ihtimalinin bulunduğunu açıkça göstermektedir.SonuçHer iki mezhebin ortak görüşü şudur: Büyük günah işleyen Müslüman, işlediği günahı helal saymadıkça dinden çıkmaz. O kimse fasık olur; yani günahkar bir mümin sayılır. Dünyada Müslüman muamelesi görür. Ahirette ise durumu Allah'ın adalet ve rahmetine bağlıdır. Cezalandırılsa bile, iman sebebiyle cehennemde ebedi kalmaz.Bu yaklaşım, Ehl-i Sünnet'in hem ümidi hem de sorumluluğu birlikte koruyan ölçülü anlayışını gösterir. Yani ne “büyük günah işleyen kesin kafirdir” denilir ne de “nasıl olsa iman var, günah zarar vermez” gibi yanlış bir düşünceye kapı açılır. Doğru yol; günahı hafife almadan, imanı da inkar etmeden meseleyi yerli yerine koymaktır. Bediüzzaman Hazretleri bu konuda şöyle buyurmaktadır:İkinci şık ki: Günah-ı kebiri işleyen, nasıl mü'min kalabilir? diye olan suallerine cevab ise: evvela, sabık işaretlerde onların hatası kat'i bir surette anlaşılmıştır ki, tekrara hacet kalmamıştır. Saniyen: Nefs-i insaniye, muaccel ve hazır bir dirhem lezzeti, müeccel ve gāib bir batman lezzete tercih ettiği gibi; hazır bir tokat korkusundan, ileride bir sene azabdan daha ziyade çekinir.Hem insanda hissiyat gālib olsa, aklın muhakemesini dinlemez. Hevesi ve vehmi hükmedip, en az ve en ehemmiyetsiz bir lezzet-i hazırayı, ileride gāyet büyük bir mükafata tercih eder. Ve az hazır bir sıkıntıdan, ileride büyük bir azab-ı müeccelden ziyade çekinir. Çünkü tevehhüm ve heves ve his, ileriyi görmüyorlar, belki inkar ediyorlar. Nefis dahi yardım etse, mahall-i iman olan kalb ve akıl susarlar, mağlub olurlar. Şu halde kebairi işlemek, imansızlıktan gelmiyor. Belki hissin ve hevesin ve vehmin galebesiyle, aklın ve kalbin mağlubiyetinden ileri gelir.3İnsan, büyük günahı her zaman imansızlıktan veya iman zayıflığından dolayı işlemez. Çoğu zaman nefsine kapıldığı, hevesine uyduğu ve duygularına yenildiği için günaha düşer. Çünkü insan her durumda aklıyla hareket edemez. Bazen nefis ve hissiyat o kadar baskın hale gelir ki, aklın ve kalbin sesini geri planda bırakır. İnsanı kâfir yapan şey inkârdır. İnkâr ise kalp ve akılla yapılan bilinçli bir reddetmedir. Oysa mü'min ve Allah'tan korkan bir insan, büyük bir günahı aklı ve kalbiyle isteyerek işlemez. Daha çok nefsine, hevesine ve duygularına söz geçiremediği için o günaha yönelir. Günahı işledikten sonra duyduğu pişmanlık da bunun açık bir göstergesidir. Çünkü pişmanlık, kalbin o günahı aslında benimsemediğini gösterir.İnsan bazen ileride elde edeceği çok büyük bir faydayı bırakıp, o anda eline geçecek küçük bir zevki tercih edebilir. Mesela kısa sürecek bir keyif için, ileride karşılaşacağı büyük zararı düşünmeyebilir. Bunun sebebi, nefsin hemen olanı istemesi ve sabretmekten hoşlanmamasıdır.Aynı şekilde insan, ileride gelecek büyük bir cezadan çok, o anda yaşayacağı küçük bir sıkıntıdan daha fazla korkabilir. “Şimdi zorlanmayayım, şimdi üzülmeyeyim” düşüncesiyle yanlış bir davranışta bulunabilir. Bu durum, insanın bazen doğru ve faydalı olanı değil, kolay ve hoşuna gideni seçtiğini gösterir.His ve heves güçlendiği zaman, aklın sesi zayıflar. İnsan o anda ahireti, günahın sonucunu ve imanının gereğini gereği gibi düşünemez. Kalp ve akıl tamamen ortadan kalkmaz; fakat o anda etkisiz hale gelir ve mağlup olur. Bu sebeple büyük günah işlemek, doğrudan imansızlıktan kaynaklanmaz. Asıl sebep, nefsin, arzuların ve anlık duyguların baskın çıkmasıdır. Yani insan, imanını kaybettiği için değil; o anda nefsine yenildiği için günaha düşer.Ayrıca BakınızBÜYÜK GÜNAHLAR NELERDİR?FARZLARI İŞLEYİP KEBAİRİ TERK ETMEKPEYGAMBERLERİN GÜNAHSIZLIĞI VE HAZRETİ ÂDEM'İN İŞLEDİĞİ GÜNAHHUDUS VE İMKAN DELİLLERİ İLE GAYE VE NİZAM DELİLİ MUKAYESESİKaynakçalarVehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Feza Yayıncılık, İstanbul, 1994, c. 1, s. 388-390; İmam Şatıbi, el-Muvafakat, İz Yayıncılık, İstanbul, 1990, c. 1, s. 134-139; İmam Şatıbi, el-Muvafakat, İz Yayıncılık, İstanbul, 1990, c. 1, s. 301-308; Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Feza Yayıncılık, İstanbul, 1994, c. 8, s. 15-17; İmam Şatıbi, el-Muvafakat, İz Yayıncılık, İstanbul, 1990, c. 3, s. 240-246; İbn Abidin, Reddü'l-Muhtar ale'd-Dürri'l-Muhtar, Şamil Yayınevi, İstanbul, 1983, c. 1, s. 115-120; İbn Abidin, Hanefilerde Mezhep Usulü, Yasin Yayınevi, İstanbul, 2014, s. 90-95Nisa, 4/48Bediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 78.