Sorular

Ömer Hayyam Kimdir?Ömer Hayyam, İslam dünyasının yetiştirdiği meşhur matematikçi, astronom, filozof ve şairlerden biridir. Ancak onun ilmi şahsiyeti ile dini ve itikadi düşüncelerini birbirinden ayrı değerlendirmek gerekir. Özellikle rubailerinde geçen bazı ifadeler, inanç dünyası hakkında farklı yorumlara yol açmıştır. Bu sebeple meseleyi iki başlık altında ele almak isabetli olacaktır: Ömer Hayyam'ın tarihi şahsiyeti ve rubailerinde dile getirdiği düşünceler.Ömer Hayyam'ın Tarihi Şahsiyeti430-439 (1039-1048) yılları arasında Horasan eyaletinin merkezi Nişabur'da doğdu. Öğrenimini ve hayatının büyük bir kısmını orada ve Semerkant'ta geçirdi. Sözlükte hayyam kelimesi “çadır yapımcısı” anlamına gelmekle birlikte onun İran'da yerleşmiş Arap asıllı Hayyami kabilesine mensup olabileceği de düşünülmektedir. Kendisine büyük ilgi gösteren Selçuklu sultanlarının, Vezir Nizamülmülk'ün saraylarında görev yapmaktan hoşlanmadı. Bilimsel araştırmalara adanmış sakin bir hayatı seçerek zaman zaman Semerkant, Buhara, Belh ve İsfahan gibi bilim ve sanat merkezlerinde dolaşmayı tercih etti. Nişabur'da 517-526 (1123-1132) yılları arasında seksen beş yaşlarında öldüğü tahmin edilmektedir. İbn Sina ekolüne mensup bir alim-filozof olduğu kabul edilen Ömer Hayyam; cebir, geometri, astronomi, fizik ve tıpla ilgilenmiş, müzikle uğraşmış, ayrıca adını ölümsüzleştiren rubailerini kaleme almıştır. Ali b. Zeyd el-Beyhakī, Hayyam'ın hafızasının fevkalade kuvvetli olduğunu, dil, fıkıh, tarih ve kıraat sahalarında geniş malumatı bulunduğunu, riyaziye, tıp ve diğer akli ilimlerde eşsiz olduğunu söylerken Necmeddin-i Daye onun hakkında “bahtsız bir filozof, Allahsız ve maddeci” demektedir (İA, IX, 474).1Buna göre Ömer Hayyam, 11. yüzyılda Horasan'ın Nişabur şehrinde doğmuş, hayatının büyük bölümünü ilme ve araştırmaya adamış bir alim ve filozoftur. Selçuklu sultanlarının yanında görev yapma imkanı olduğu halde saray hayatını tercih etmemiş; sakin bir hayat sürerek farklı ilim merkezlerini dolaşmıştır. Matematik, astronomi, fizik, tıp ve felsefeyle ilgilenmiş, bilhassa cebir alanındaki çalışmalarıyla tanınmıştır. Bunun yanında rubaileriyle de meşhur olmuştur. Ancak dini düşünceleri hakkında farklı değerlendirmeler yapılmıştır: Bazı tarihçiler onu büyük bir alim olarak överken, Necmeddin-i Daye gibi bazı alimler fikirlerini dini açıdan ağır bir şekilde eleştirmiştir.Ömer Hayyam'ın RubaileriÖmer Hayyam'ın felsefi yönü ağır basan pek çok rubaisinde insanın yokluktan gelip yokluğa gittiği ve bu sebeple içinde bulunulan anın iyi değerlendirilmesi gerektiği düşüncesi hakimdir. Hayyam, varlığı bir muamma olarak görmekte ve bu muammayı çözmeye çalışmanın boşuna olduğunu söylemektedir. Rubailerin ilgi görmesinde bu düşünceler yanında rubailerinin edebi açıdan kendine has özellikleri de etkili olmuştur. Derin felsefi konuların yalın bir dille ifade edilmesi, az sözle çok anlamın dile getirilmesi (icaz) ve her mısraın birbirini tamamlayacak şekilde sıralanması bu özelliklerin başlıcalarıdır. Her rubaide birbirini izleyen mısralar, işlenen temayı olgunlaştırmada birer basamak görevi yapmakta, böylece dördüncü mısra ilk üç mısraın çatısını oluşturmaktadır. Rubailerinde ortaya koyduğu düşüncelere bakılarak Hayyam'ın Arap şairi Ebü'l-Ala el-Maarri'den etkilendiği söylenebilirse de Maarri'nin şiirlerinde felsefi yeis hakimken Hayyam'ın rubailerinde felsefi hüzün baskındır.2Buna göre Ömer Hayyam rubailerinde insanın nereden geldiğini, dünyaya niçin gönderildiğini, nereye gideceğini ve ölümden sonra kendisini nasıl bir hayatın beklediğini sorgular. Ona göre insanın varlığı ve hayatın anlamı çözülmesi zor bir sırdır ve bu sırrı anlamaya çalışmak çoğu zaman boşunadır. İnsanın bir gün ölüp bu dünyadan ayrılacağını sık sık hatırlatır; bu sebeple yaşanılan anın kıymetinin bilinmesi ve hayatın sunduğu güzelliklerden faydalanılması gerektiğini savunur. Şiirlerinde az sözle derin manalar anlatması ve zor konuları herkesin anlayabileceği sade bir dille ifade etmesi dikkat çeker. Ölüm, hayatın geçiciliği, kader ve insanın akıbeti gibi konuları işler; ancak bu konuları ele alışında zaman zaman karamsarlık ve ümitsizlik de görülür. Ebü'l-Ala el-Maarri'nin şiirlerinde daha çok hayata karşı derin bir ümitsizlik hakimken, Ömer Hayyam'ın şiirlerinde hüzün, hayatı sorgulama ve varlığın sırrını anlama çabası ön plana çıkar.Bediüzzaman Hazretlerinin DeğerlendirmesiBediüzzaman Hazretleri Ömer Hayyam'ın şiirlerinden şöyle bahseder:Üdeba-yı İslamiyenin meşhurlarından, bedbinlikle maruf Ebu'l-Ala-i Maarri ve yetimane ağlayışıyla mevsuf Ömer Hayyam gibilerin, o mesleğin nefs-i emmareyi okşayan zevkiyle zevklenmesi sebebiyle, ehl-i hakikat ve kemalden bir sille-i tahkir ve tekfir yiyip "Edepsizlik ediyorsunuz, zındıkaya giriyorsunuz, zındıkları yetiştiriyorsunuz" diye zecirkarane tedip tokatlarını almışlar.3Bediüzzaman Hazretleri burada Ömer Hayyam ve Ebü'l-Ala el-Maarri gibi şairlerin şiirlerinde karamsarlık, ümitsizlik ve hayatın sıkıntıları gibi konuları işlediklerini belirtir. Bununla birlikte bu şiirlerin insanın nefsinin hoşuna giden bir zevki ön plana çıkardığına dikkat çeker. Yani bu şiirler, insanı Allah'ı tanımaya, güzel ahlaka ve iyiliğe yöneltmek yerine bazen nefsin isteklerini ve geçici dünya zevklerini cazip gösterir. Bu sebeple hakikati bilen ve dini hassasiyet sahibi İslam alimleri onları sert bir şekilde eleştirmiştir. Bediüzzaman Hazretleri, bu alimlerin “Edepsizlik ediyorsunuz, zındıkaya giriyorsunuz, zındıkları yetiştiriyorsunuz” sözleriyle, bu tarz şiirlerin insanları dini ve ahlaki bakımdan yanlış yollara sürükleyebileceği konusunda uyardıklarını anlatır.Bir şiirin güzel yazılmış olması, içinde anlatılan her şeyin doğru ve faydalı olduğu anlamına gelmez. Çünkü sözler insanın düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını etkiler. Bu yüzden okuduğumuz eserleri yalnızca güzel sözler içerip içermediğine göre değil, bizi hangi düşünceye ve davranışa yönlendirdiğine göre de değerlendirmeliyiz.Ayrıca BakınızFANTASTİK, ŞİİR, BİLİM KURGU, ROMAN VB KİTAPLAR OKUMANIN HÜKMÜEBÜ'L-ALA EL-MAARRİ KİMDİR VE RİSALE-İ NUR'DA NEDEN BEDBİNLİKLE MARUF DENMİŞTİR?KaynakçalarYavuz Unat , Ömer Hayyam , TDV İslam Ansiklopedisi, İstanbulHicabi Kırlangıç, Ömer Hayyam, TDV İslam Ansiklopedisi , İstanbulBediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 226 .

İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:Üçüncü Vecih: Şu dar-ı dünya, meydan-ı imtihandır ve dar-ı hizmettir; lezzet ve ücret ve mükafat yeri değildir. Madem dar-ı hizmettir ve mahall-i ubudiyettir; hastalıklar ve musibetler, dini olmamak ve sabretmek şartıyla, o hizmete ve o ubudiyete çok muvafık olur ve kuvvet verir. Ve her bir saati, bir gün ibadet hükmüne getirdiğinden, şekva değil, şükretmek gerektir.1Musibetleri şu şekilde izah edebiliriz:Dünyevi Musibet: Hastalık, fakirlik, mal kaybı ve bir yakını kaybetmek gibi insanın dünya hayatında karşılaştığı sıkıntılardır. Bunlar, insanın dini hayatına zarar vermediği ve sabırla karşılandığı takdirde kulluğuna kuvvet verir.Dini Musibet: İnsanın imanına, itikadına ve dini hayatına zarar veren manevi hastalık ve felaketlerdir. Bu musibetler, insanın iç dünyasında, kalbinde ve ruhunda meydana gelen manevi yaralardır. Kalpteki iman zayıflığı, şüpheler, kibir, gurur, riya ve şükürsüzlük gibi manevi hastalıklar; bedenle işlenen günahlar, ibadetlerdeki tembellik ve dini vazifelerden uzaklaşmak bu kapsamda değerlendirilebilir. Kısacası insanı günaha sürükleyen, imanına ve ahlakına zarar veren ve ahiret hayatında mesuliyet doğuran her türlü manevi hastalık ve bozulma, dini musibet mahiyetindedir.İkinci Lem'a'nın Üçüncü Vecih'inde geçen “hastalıklar ve musibetler dini olmamak” ifadesi, hastalığın veya musibetin insanın dinine, imanına ve dini vazifelerine zarar verecek mahiyette olmaması anlamına gelir. Bediüzzaman Hazretleri burada önemli bir ölçüye dikkat çeker: Hastalık ve musibet insanın imanını zedelemiyor, onu isyan ve itiraza sürüklemiyor ve dini vazifelerini terk etmesine sebep olmuyorsa, sabredildiği takdirde ibadete ve Allah'a kulluğa vesile olur. Mesela insanın bedeni bir hastalığa yakalanmış olsa bile o insan imanını muhafaza ediyor, ibadetlerini imkanı nispetinde yerine getiriyor ve Rabbine karşı sabır gösteriyorsa, bu hastalık onun dini hayatına zarar vermemiş olur.Neden Sabır Şartı Getirilmiştir?Çünkü hastalık ve musibetin ibadete dönüşmesi kendiliğinden olmaz; burada belirleyici olan insanın tavrıdır. Aynı hastalık iki farklı insanda iki farklı netice verebilir. Bir insan, hastalığı sebebiyle Allah'a isyan eder, namazını terk eder ve ümitsizliğe kapılır. Diğeri ise hastalığını bir kulluk imtihanı olarak görür; sabreder, dua eder ve Allah'a yönelir. Birinci insan hastalığının manevi kazancından mahrum kalabilir; ikincisi ise sabrı sayesinde hastalığını ibadete dönüştürebilir. Demek ki Bediüzzaman Hazretleri burada hastalığın kendisini değil, hastalık karşısındaki imanlı ve sabırlı tavrı esas almaktadır.Mesela bir insan ağır bir hastalığa yakalandığını öğrensin. Bu hastalık sebebiyle bedenen yoruluyor, eskisi gibi çalışamıyor ve bazı dünyevi işlerini yapamıyor. Ancak bu insan hastalığı sebebiyle Rabbine daha fazla yöneliyor, dua ediyor, şükrediyor, sabrediyor ve namazını gücü nispetinde kılıyorsa, hastalığı onun için bir kulluk vesilesi olur. Çünkü hastalık, insanın acizliğini ve ihtiyaçlarını daha iyi anlamasına, nimetlerin kıymetini fark etmesine ve Rabbine daha samimi bir şekilde yönelmesine vesile olur.Şunu da özellikle belirtmek gerekir: Bir insanın hastalık veya musibet sebebiyle üzülmesi, ağlaması, korkması ya da zaman zaman zorlanması, sabırsızlık veya dine zarar vermek anlamına gelmez. Peygamberler de hastalık ve musibet karşısında üzülmüş ve dua etmişlerdir. Sabır, acı hissetmemek değil, acı içinde de Allah'a kulluk edebilmektir.Özetle dünya hayatının gayesi yalnızca rahat etmek, lezzet almak ve dünyevi nimetlerden istifade etmek değildir; asıl gaye Allah'a kulluk etmektir. Hastalık ve musibetler de insanın imanını zedelemediği ve sabırla karşılandığı takdirde bu kulluk vazifesine engel olmak şöyle dursun, ona kuvvet verir. Çünkü insan hastalık vesilesiyle acizliğini daha iyi anlar, Rabbine daha çok yönelir ve sabır ibadetiyle manevi kazanç elde eder. Burada hastalığın dini olmaması ile sabretmek iki ayrı şarttır. Birincisi, hastalık ve musibetin dini hayatı bozacak bir neticeye dönüşmemesidir; ikincisi ise insanın bu sıkıntıya sabırla mukabele etmesidir. Böylece bedenin çektiği sıkıntı, ruhun ve kalbin kulluğuna kuvvet veren bir vesile haline gelir.İbn Ömer (r.a.), Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) bir meclisten kalkmadan önce şu duayı okumayı âdet edindiğini ve pek az aksattığını bildirmektedir:Allah'ım! Bize, günahla aramıza engel olacak kadar korkundan hisse ver. Bizi, cennetine ulaştıracak kadar taatini nasip eyle. Dünya musibetlerini hafifletecek güçlü iman ver. Allah'ım! Bizi yaşattığın müddetçe kulaklarımızdan, gözlerimizden ve kuvvetimizden faydalandır; ölümümüze kadar da onları devamlı kıl. Bize zulmedenlerden öcümüzü sen al. Bize düşmanlık edenlere karşı bize yardım et. Bizi dinimizde musibete uğratma. Dünyayı en büyük düşüncemiz ve gayemiz, ilmimizin sonu kılma. Bize acımayanları üzerimize musallat etme.2Ayrıca BakınızMUSİBET ÇEŞİTLERİMUSİBET VE HASTALIKLARIN DÜNYEVİ FAYDALARIMUSİBETLER VASITASIYLA İNSANIN MÜTEHARRİK BİRER KALEM OLMASIKISACA MUSİBETİN HİKMETLERİKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 6Tirmizi, Daavat 80

Kâinattaki her varlık, Cenab-ı Hakk'ın isimlerinden birinin veya birkaçının tecellisini taşır. Risale-i Nur'da “isimlerin hakimiyeti” diye ifade edilen bu hakikat, kâinatta görünen bütün fiillerin, sıfatların ve sanatların Allah'ın isimlerinin tecellileri olduğu ve hiçbir şeyin O'nun irade ve kudretinin dışında kalmadığı anlamına gelir. Mesela güzellik açısından bakıldığında Cemil ismi varlığı tesiri altına alarak onu güzelleştirir. Musavvir ismi ona şekil vererek suretini tasvir eder. Rezzak ismi onun rızkını verir. Hasta olan birine Cenab-ı Hak Şafi ismiyle şifa verir; günah işleyen birini ise Gafur ismiyle affedebilir. Aynı şekilde kâinattaki hassas ölçü ve düzene baktığımızda Adl ismini görürüz; bu isim, varlığı kendisine layık bir ölçüyle tanzim eder.Bununla beraber kâinattaki her âlemde ve her varlık topluluğunda, Esma-i Hüsna'dan bir ismin tecellisi daha baskın görünür. O isim kendi dairesinde hakimdir; diğer isimler ise ona tabi olarak onunla birlikte tecelli eder. Burada çok ince bir nokta vardır: Bir şey üzerinde yalnızca tek bir İlahi ismin tecelli ettiği söylenemez. Birçok isim birlikte tecelli eder; fakat o şeyde veya o dairede bir isim daha belirgin ve hakim bir şekilde görünür, diğer isimler de onun içinde veya ona tabi olarak kendilerini gösterir.Mesela bir çiçeği düşünelim. Cenab-ı Hak, Musavvir ismiyle ona güzel bir şekil, Mülevvin ismiyle renklerini verir. Rezzak ismiyle ihtiyaç duyduğu rızkı temin eder, Rahim ismiyle canlılığını ve korunmasını sağlar. Hakim ismiyle bütün bu özellikleri hikmetli bir düzen içinde yerleştirir, Cemil ismiyle de güzelliğini gösterir. Çiçek üzerinde bu isimlerin hepsi bulunduğu halde, çiçeğin güzelliğine baktığımızda ilk önce güzellikle ilgili isimler nazarımıza çarpar.Ayrıca varlıkların her tabakasında, küçük-büyük, özel-genel her şeyde, o varlığa mahsus bir tecelli, bir rububiyet cilvesi ve bir isim hakimiyeti vardır. Yani bir isim her şeyi kuşattığı halde, aynı zamanda tek bir şeye de hususi bir kasıt ve özenle yönelir; adeta yalnızca ona mahsusmuş gibi görünür. Bediüzzaman Hazretlerinin şu ifadeleri bu hususa güzel bir örnektir:Eğer o yüksek hakikatları yakından temaşa etmek istersen, git fırtınalı bir denizden, zelzeleli bir zeminden sor. "Ne diyorsunuz?" de. Elbette "Ya Celil, Ya Celil, Ya Aziz, Ya Cebbar" dediklerini işiteceksin. Sonra deniz içinde ve zemin yüzünde merhamet ve şefkatle terbiye edilen küçük hayvanattan ve yavrulardan sor. "Ne diyorsunuz?" de. Elbette "Ya Cemil, Ya Cemil, Ya Rahîm, Ya Rahîm" diyecekler Semayı dinle. Nasıl "Ya Celil-i Zülcemal" diyor. Ve arza kulak ver. Nasıl "Ya Cemil-i Zülcelal" diyor. Ve hayvanlara dikkat et. Nasıl "Ya Rahman, Ya Rezzak" diyorlar. Bahardan sor. Bak nasıl "Ya Hannan, Ya Rahman, Ya Rahîm, Ya Kerim, Ya Latif, Ya Atûf, Ya Musavvir, Ya Münevvir, Ya Muhsin, Ya Müzeyyin" gibi çok esmayı işiteceksin. Ve insan olan bir insandan sor. Bak nasıl bütün esma-i hüsnayı okuyor ve cebhesinde yazılı. Sen de dikkat etsen okuyabilirsin. Güya kâinat, azîm bir musika-i zikriyedir. En küçük nağme, en gür nağamata karışmakla, haşmetli bir letafet veriyor. Ve hâkeza kıyas et.1Bu ifadelere göre kâinata dikkatle bakıldığında her şey Allah'ın isimlerini gösterir; ancak her varlıkta veya her âlemde bazı isimler daha baskın ve daha parlak bir şekilde tecelli eder. Fırtınalı deniz ve zelzeleli zemin, heybet ve kahır yönüyle Celil, Aziz ve Cebbar isimlerini gösterir. Zayıf yavrular ve küçük hayvanlar, kendilerine gösterilen şefkat ve merhamet yönüyle Cemil ve Rahim isimlerini gösterir. Sema, haşmeti ve güzelliğiyle Celil-i Zülcemal'i; arz ise letafeti ve intizamıyla Cemil-i Zülcelal'i gösterir. Hayvanlar, ihtiyaçlarının tam vaktinde karşılanmasıyla Rahman ve Rezzak isimlerini; bahar ise çiçekleri, renkleri, suretleri ve ihsanlarıyla Rahman, Rahim, Kerim, Latif, Musavvir ve Müzeyyin gibi birçok ismi ilan eder. İnsan ise en kapsamlı ayna olarak pek çok isme birlikte mazhar olur.“Kâinat bir musika-i zikriyedir” ifadesi de bu hakikati anlatır. Nasıl farklı sesler bir araya gelince ahenkli bir musiki meydana gelirse, kâinattaki her varlık da kendine mahsus bir tarzda bir veya birkaç İlahi ismi okur. Bütün bu farklı tecelliler birleşince de kâinat, Allah'ın esma-i hüsnasını ilan eden büyük bir zikir ve sanat tablosu haline gelir. Bediüzzaman Hazretleri bir başka yerde şöyle buyurur:Fakat çendan insan bütün esmaya mazhardır, fakat kâinatın tenevvüünü ve melaikenin ihtilaf-ı ibadatını intac eden tenevvü-ü esma, insanların dahi bir derece tenevvüüne sebeb olmuştur. Enbiyanın ayrı ayrı şeriatleri, evliyanın başka başka tarîkatları, asfiyanın çeşit çeşit meşrebleri şu sırdan neş'et etmiştir. Meselâ: İsa Aleyhisselâm, sair esma ile beraber Kadîr ismi onda daha galibdir. Ehl-i aşkta Vedud ismi ve ehl-i tefekkürde Hakîm ismi daha ziyade hâkimdir.2İnsan, Allah'ın isimlerine geniş bir ayna olacak şekilde yaratılmıştır. Fakat bu isimlerin hepsi her insanda aynı kuvvette görünmez; bazı isimler daha baskın tecelli eder. Bu sebeple insanların manevi yönelişleri, meşrepleri ve hizmet tarzları da farklı olur. Yani herkes Allah'ı tanır, fakat herkes aynı pencereden tanımaz. Biri Allah'ın muhabbetini daha çok hisseder, biri hikmetini daha çok görür, bir başkası da kudretini daha çok temaşa eder. Peygamberlerin şeriatlerinde, evliyanın tarikatlarında ve alimlerin meşreplerinde farklı ağırlıkların ortaya çıkması da bundandır.Mesela Hz. İsa (a.s.) bütün isimlere mazhardır; fakat onda Kadir ismi daha zahir görünür, çünkü hayatında Allah'ın kudretini gösteren büyük mucizeler vardır. Ehl-i aşkta Vedud ismi daha baskındır, çünkü onlar Allah sevgisi ve muhabbeti üzerinde yoğunlaşırlar. Ehl-i tefekkürde ise Hakim ismi daha çok görünür, çünkü onlar kâinattaki hikmeti, ölçüyü ve maksadı düşünerek Allah'ı tanımaya çalışırlar. Bu farklılık bir eksiklik değil, esma-i hüsnanın zenginliğinin insanlarda ayrı ayrı parlamasıdır. Bir insan bir isme, bir yol başka bir isme, bir hizmet tarzı da bir diğer isme daha fazla ayna olabilir. Bediüzzaman Hazretleri bu hakikati şöyle bir misalle anlatır:Nasıl ki bir sultânın kendi hükûmetinin dâirelerinde ayrı ayrı ünvânları; ve raiyetinin tabakalarında başka başka nâm ve vasıfları; ve saltanatının mertebelerinde çeşit çeşit isim ve alâmetleri vardır. Meselâ, adliye dâiresinde hâkim-i âdil ve mülkiyede sultân ve askeriyede kumandan-ı a'zam ve ilmiyede halîfe, daha buna kıyâsen sâir isim ve ünvânlarını bilsen, anlarsın ki: bir tek padişah, saltanatının dâirelerinde ve tabaka-i hükûmet mertebelerinde bin isim ve ünvana sâhib olabilir. 3Bu misale göre bir padişah tek bir kişidir, fakat devletin farklı dairelerinde farklı unvanlarla görünür. Mahkemede “hakim”, idarede “sultan”, orduda “kumandan”, ilim dairesinde “halife” gibi isimler alır. Yani kişi birdir, fakat vazifeleri ve tasarrufları farklı olduğu için isimleri de farklı olur. Mahkemede “hakim” unvanı diğerlerinden daha baskındır; diğer unvanlar gölgede kalır ama yine de vardır. Orduda ise “kumandan” unvanı ağır basar ve diğerlerine galip gelir; fakat diğer unvanlar da mevcuttur ve geçerlidir. Baskın olan unvan, daireden daireye değişir.Aynı şekilde Cenab-ı Hakk'ın isimleri de çoktur, çünkü rububiyetinin tecellileri farklı farklıdır. Rızık vermesinde Rezzak, şifa vermesinde Şafi, affetmesinde Gafur, hikmetle idare etmesinde Hakim ismi görünür. İsimlerin çokluğu, haşa birden fazla ilah olduğunu değil, bir tek Rabbin sonsuz fiil, sıfat ve tecellileriyle kâinatta tasarruf ettiğini gösterir.Ayrıca BakınızİNSANIN KENDİNİ OKUMASI / ALLAH'IN İSİMLERİNE AYNADARLIK CİHETİKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 124.Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 124.Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 123.

Celalettin Suyuti Hazretleri diğer âlimlerin görüşlerini de aktararak horoz ile ilgili rivayetleri bir arada zikrederek şu değerlendirmeleri yapmıştır:Kim evinde beyaz bir horoz bulundurursa şeytan ve sihirbazlar ona yaklaşmaz.Ravilerden biri olan Yahyâ yalancı ve deccaldir.1Beyaz horoz benim dostumdur, dostumun dostudur ve düşmanımın düşmanıdır.Ravilerden biri olan Ebû Ali metrûktur (rivayetleri terk edilmiş, güvenilmez kabul edilmiştir).2Beyaz horoz benim dostumdur, dostumun dostudur ve Allah düşmanının düşmanıdır. Resûlullah (s.a.v.) onu geceleri kendisiyle birlikte evde bulundururdu.Ravilerden biri olan Muhammed hadis uydurucusudur; hocası da güvenilir bir kimse değildir.3Alacalı beyaz horoz benim sevgilimdir. Sevgilimin sevgilisi de Cebrâil'dir. O, sahibinin evini ve komşularından on altı evi korur: Dört ev sağında, dört ev solunda, dört ev önünde ve dört ev arkasındadır.Bu hadis uydurmadır. Rebî' zayıf bir râvidir. Ahmed b. Ebî Berre ise münkerü'l-hadîstir (rivayetleri münker kabul edilen bir râvidir).4Beyaz horoz benim dostumdur ve Allah düşmanının düşmanıdır. Sahibinin evini ve yedi evi korur. Resûlullah (s.a.v.) onu geceleri kendisiyle birlikte evde bulundururdu.Bu rivayet mürseldir. Talha ise metrûktur.5Buna göre beyaz horozun fazileti ve ev korumasıyla ilgili rivayetlerin hiçbiri sahih değildir; uydurma veya çok zayıf kabul edilmiştir. Ancak horozla ilgili sahih hadisler de vardır. Şöyle ki:Horozun öttüğünü işittiğinizde Allah'tan lütfunu isteyin; çünkü o bir melek görmüştür.6Horoza sövmeyin; çünkü o namaz için uyandırır.7KaynakçalarCelâleddîn es-Süyûtî, el-Leʾâliʾü'l-masnûʿa fi'l-ehâdîsi'l-mevzûʿa, thk. Ebû Abdirrahman Salâh b. Muhammed b. Uveyda (Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1. Basım, 1417/1996), c. 2, s. 194.Celâleddîn es-Süyûtî, el-Leʾâliʾü'l-masnûʿa fi'l-ehâdîsi'l-mevzûʿa, c. 2, s. 194.Celâleddîn es-Süyûtî, el-Leʾâliʾü'l-masnûʿa fi'l-ehâdîsi'l-mevzûʿa, c. 2, s. 195.Celâleddîn es-Süyûtî, el-Leʾâliʾü'l-masnûʿa fi'l-ehâdîsi'l-mevzûʿa, c. 2, s. 195.Celâleddîn es-Süyûtî, el-Leʾâliʾü'l-masnûʿa fi'l-ehâdîsi'l-mevzûʿa, c. 2, s. 195.Buhari, “Bed'ü'l-halk”, 15; Müslim, “Zikir”, 82.Ebu Davud, “Edeb”, 115.

Şahitlik en kısa tarifle bir kimsenin kesin olarak bildiği bir olay veya durum hakkında tanıklık yapmasıdır. Şahitlik bazı sebeplerle sâkıt olabilir. Bu durumlardan biri de bazı güvercin besleyen kişilerdir. Ancak besleyen kimsenin şahitliğinin kabul edilip edilmeyeceğinin, güvercin besleme amacına ve bu uğraşın doğurduğu sonuçlara bağlı olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim güvercini ziynet, ticaret, yavrularından faydalanma veya yalnızlığını giderme gibi meşru amaçlarla besleyen ve bu esnada başkalarına herhangi bir zarar vermeyen kimsenin şahitliğinde bir sakınca görülmemiştir. Buna karşılık güvercinleri uçurmayı alışkanlık hâline getirerek komşularının mahremiyetini ihlal eden, onlara eziyet veren veya bu işle aşırı derecede meşgul olması sebebiyle namaz ve diğer dinî yükümlülüklerini ihmal eden kimsenin şahitliği kabul edilmemiştir.Dolayısıyla burada belirleyici olan husus, güvercin beslemenin bizatihi kendisi değil, bu faaliyetin kişinin adalet ve mürüvvet vasıflarına etkisi ile başkalarına yönelik doğurduğu sakıncalardır. Bu bağlamda İbn Kudâme şöyle demektedir:Güvercinlerini uçurarak eğlenen kimsenin şahitliği kabul edilmez. Bu, rey ehlinin de görüşüdür. Şüreyh de güvercin besleyen kimsenin şahitliğini kabul etmezdi. Çünkü bu davranış sefihlik, bayağılık ve mürüvvet eksikliğidir. Ayrıca güvercinlerini uçurması sebebiyle komşularına eziyet etmesine, onların evlerini gözetlemesine ve evlerine taş atmasına yol açar. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.v.), bir güvercini takip eden adamı görmüş ve «Bir şeytan, bir dişi şeytanı takip ediyor.» buyurmuştur. Ancak kişi güvercinleri yavrularından faydalanmak, mektup taşımak veya insanlara herhangi bir zararı dokunmaksızın onlarla ünsiyet kurmak amacıyla beslerse şahitliği reddedilmez.1Serahsî'ye göre ise kimse evinde yalnızlığını paylaşmak için güvercin besler, âdeten dışarıya salmayıp uçurmazsa âdil sayılıp şahitliği muteber olduğunu şöyle bildirmiştir:Ancak kişi güvercinleri evinde yalnızlığını gidermek ve onlarla ünsiyet kurmak amacıyla besler, âdeti gereği onları uçurmazsa âdil ve şahitliği kabul edilen bir kimsedir. Çünkü güvercinleri evlerde beslemek mubahtır. Nitekim insanların güvercin yuvaları edinmelerine de kimse engel olmamıştır.2Kâsânî ise başkalarının özel hallerine muttalî olması ve namaz ve itaatten alıkoyması nedenlerinden güvercini uçurmadığı sürece kişinin şahitliği makbul, diğer türlü makbul olmadığını dile getirerek şunları aktarmıştır:Güvercinlerle meşgul olan kimse, onları uçurmuyorsa adalet vasfı ortadan kalkmaz. Ancak uçuruyorsa adalet vasfı ortadan kalkar. Çünkü bu kişi kadınların mahrem hâllerine muttali olur ve bu işle meşguliyeti onu namazdan ve diğer itaatlerden alıkoyar.3İbn Abidin ve İbn Nüceym ise şöyle demektedir:Kuşlarla (güvercinlerle) oynayan kimsenin şahitliği kabul edilmez denilmiştir. Çünkü bu davranış kişide gaflete yol açar. Ancak bu hüküm, güvercinlerini uçurmak amacıyla evinin damına çıkan ve bu esnada kadınların mahremiyetine muttali olan kimse hakkında değerlendirilmiştir. Buna karşılık güvercinleri evinde yalnızlığını gidermek ve onlarla ünsiyet kurmak amacıyla beslemek, kişinin adalet vasfını ortadan kaldırmaz. Çünkü güvercinleri evlerde beslemek mubahtır. Bu husus en-Nihâye adlı eserde de bu şekilde belirtilmiştir.4Sonuç olarak, klasik fıkıh kaynaklarında güvercin besleyen kimsenin şahitliğinin kabul edilip edilmemesi, bu faaliyetin mahiyetine ve kişinin davranışlarına bağlı olarak değerlendirilmiştir. Fakihler, güvercin beslemeyi kendi başına şahitliğe engel bir davranış olarak görmemiş; hükmü, bu uğraşın kişinin adalet ve mürüvvet vasıflarına etkisi üzerinden temellendirmişlerdir.Ayrıca BakınızKAFESTE KUŞ BESLEMENİN HÜKMÜEVDE KEDİ BESLEMEKEVDE KEDİ BESLEMEK SÜNNET MİDİR?EVDE KÖPEK BESLEMEKEVCİL HAYVAN SATMAKHAYVANLARIN YARATILIŞI, VAZİFELERİ VE FİİLLERİNDEKİ HİKMETLER NASIL ANLAŞILMALIDIR?Kaynakçalarİbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed el-Makdisî, el-Muğnî, thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî – Abdülfettâh Muhammed el-Hulv (Riyad: Dâr Âlemi'l-Kütüb, 3. Basım, 1417/1997), c. 14, s. 156.Serahsî, Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl, el-Mebsût (Beyrut: Dârü'l-Maʿrife, ts.), c. 16, s. 131.Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes'ûd b. Ahmed, Bedâiʿu's-sanâiʿ fî tertîbi'ş-şerâiʿ (Mısır: Matbaatü Şirketi'l-Matbûâti'l-İlmiyye – Matbaatü'l-Cemâliyye, 1327-1328), c. 6, s. 269.İbn Nüceym, Zeynüddin b. İbrâhim el-Mısrî, el-Bahrü'r-râik şerhu Kenzi'd-dekâik (b.y.: Dârü'l-Kitâbi'l-İslâmî, 2. Basım, ts.), c.7, s. 88.