İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:
Ey insan! Eğer yalnız ona abd olsan, bütün mahlukat üstünde bir mevki kazanırsın. Eğer ubudiyetten istinkaf etsen, âciz mahlukata zelil bir abd olursun. Eğer enaniyetine ve iktidarına güvenip tevekkül ve duayı bırakıp, tekebbür ve davaya sapsan; o vakit iyilik ve icad cihetinde arı ve karıncadan daha aşağı, örümcek ve sinekten daha zaîf düşersin. Şer ve tahrib cihetinde; dağdan daha ağır, taundan daha muzır olursun.1
Burada kastedilen, insanın kendi kuvvetine dayandığında ne kadar zayıf olduğudur. İnsan gurura kapılıp kendini müstakil ve kuvvet sahibi zannetse de, hakikatte en küçük varlıklşar karşısında bile aciz kalır. Akıl ve kabiliyet yönüyle çok donanımlı olduğu halde; bedeni tahammül, tabiat şartlarına karşı dayanıklılık ve hayatını devam ettirmek için gerekli şeylere muhtaçlık bakımından bazen örümcek ve sinekten daha zayıf görünür. Küçücük bir mikrop, açlık, susuzluk, sıcak ve soğuk gibi hadiseler karşısında aciz kalır; oysa bazı küçük canlılar bu yönlerden ondan daha dayanıklı olabilir.
Dikkat edilirse Bediüzzaman Hazretleri bu hükmü şarta bağlamaktadır: İnsan, enaniyetine ve gücüne güvenip tevekkülü ve duayı bıraktığında, iyilik yapma ve bir şey meydana getirme yönünden arı ve karıncadan daha aşağı düşer. Çünkü arı ve karınca, kendilerine verilen vazifeyi tevekkül içinde, yaratılışlarına konan kanun ile yerine getirerek bal ve düzen gibi faydalı neticeler ortaya koyarlar. Kendi kuvvetine dayanan insan ise hayır cihetinde bir şey icat edemez. Buna karşılık kötülük ve yıkım cihetinde dağdan daha ağır bir yük altına girer ve vebadan daha zararlı olur. Çünkü kötülük ve yıkım, iyilik ve inşa gibi büyük bir kuvvet gerektirmez; küçük bir hareketle büyük zararlar doğabilir.
Bu ifade, insanın kıymetsiz olduğunu değil; bilakis, kuvvetinin kendinden olmadığını ve hakiki dayanağının ancak Allah’a tevekkül ve ubudiyet olduğunu anlatır. Nitekim aynı cümlenin başında, insanın yalnız Allah’a kul olduğunda bütün yaratılmışların üstünde bir mevki kazanacağı bildirilmektedir. İnsan ne vakit nefsine dayanırsa zayıf düşer; ne vakit Rabbine dayanırsa vazifesini en güzel surette yerine getirir.
Sonuç olarak buradaki teşbih, insanı tahkir etmek için değil; onun ne kadar aciz, zayıf ve muhtaç olduğunu bildirerek onu gururdan kurtarmak içindir. İnsan bu aczini ve fakrını anlayınca, kendi nefsine değil Rabbine dayanması gerektiğini idrak eder. Böylece küçüklüğü karşısında ona büyük bir sığınak ve büyük bir dayanak kapısı açılır.
Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.111

