Sorular

Bir şeyin helal ve haram oluşunu belirleyen şey, eşyanın sonuç itibarıyla güzel veya çirkin oluşu değildir. Bir şeyin helal veya haram oluşunu belirleyen asıl ölçü, Cenab-ı Hakk'ın emri ve nehyidir. Allah Teala bir şeyi emrettiği için o şey güzel, doğru ve yapılması gereken bir mahiyet kazanır; bir şeyi yasakladığı için de o şey çirkin, kötü ve sakınılması gereken bir mahiyet alır. Demek ki hakiki güzellik ve çirkinlik, nihayetinde İlahi emir ve nehye bağlıdır. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu konuyu şu şekilde izah eder:Cenab-ı Hakk bir şeye emreder, sonra hasen olur. Nehyeder, sonra kabih olur. Demek emir ile güzellik; nehiy ile çirkinlik tahakkuk eder. 1Yaratılan varlıklarda yaratılış itibarıyla bir menfaat, mübahlık ve helallik vardır. Yani varlıklar esasen insanın istifadesine uygun yaratılmıştır. Fakat bazı sebepler nedeniyle bazı eşyaların bir kısmı haram kılınmıştır. Bir malın kendisi zatı itibarıyla haram değildir; fakat o mal başkasının mülkü olduğu zaman, sahibinin hakkı ve dokunulmazlığı vardır. Bundan dolayı İslamiyet, insanların malını muhafaza altına almış; haksız yere alınmasını, yenmesini ve gasp edilmesini haram kılmıştır. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu durumu şu şekilde izah eder:Menfaat için kullanılan لَكُمْ deki ل eşyanın hilkaten mübah, helal ve menfaatli olarak yaratıldıklarına ve bazı arızalardan dolayı haram kılınmış olduklarına işarettir. Mesela ağyarın malı, ismet-i şer'iye için haram olmuştur. İnsanın eti, hürmet ve kerameti sebebiyle haram olmuştur. Zehir zarar olduğu için, laşe eti necaset olduğu için haram olmuşlardır.2Bir şeyin haram olması için domuz eti veya alkol gibi bizzat haram kılınmış olması gerekmez. Üstad Bediüzzaman Hazretlerinin de belirttiği gibi, eşyanın fıtratına dışarıdan müdahale eden bir "arıza" (zehir, aşırı zarar, başkasının hakkı vb.) o mübahı haram veya mekruh derecesine indirebilir. İnsan bedeni, Allah'ın bir emanetidir. Bu emanete kasten veya bilerek zarar vermek de uygun değildir. Nitekim Peygamber Efendimiz (sav) bir hadisinde şöyle buyurur:Zarar vermek de zarara zararla karşılık vermek de yoktur.3Bugün tıp ve gıda mühendisliği alanında yapılan kapsamlı bilimsel araştırmalar, cips, kola ve ambalajlı bisküvi gibi aşırı işlenmiş gıdaların insan fıtratına ve sağlığına ne denli zarar verdiğini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Bu tür ürünler, lezzeti maksimize etmek ve tüketimi artırmak için şeker, tuz ve doymuş yağın laboratuvar ortamında en ideal ölçüde birleştirilmesiyle üretilirler. Bilimsel bulgular, bu gıdaların bedene verdiği spesifik hasarları şöyle özetlemektedir: Akrilamid Tehlikesi ve Kanser Riski: Karbonhidrat açısından zengin olan patates (cips) ve unlu mamullerin (bisküvi) 120°C'nin üzerindeki sıcaklıklarda fırınlanması veya kızartılması, "akrilamid" adı verilen kimyasal bir maddenin açığa çıkmasına neden olur. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), akrilamidi insanlar için muhtemel kanserojen maddeler arasında sınıflandırmıştır. Sürekli ve yüksek dozda akrilamid alımı; sinir sisteminde tahribata, üreme sorunlarına ve hücresel düzeyde genetik mutasyonlara yol açmaktadır. 4Kalp ve Damar Hastalıklarındaki Artış: Amerikan Kardiyoloji Koleji'nde sunulan geniş çaplı bir araştırmaya göre, cips, şekerli içecekler (kola) ve paketli atıştırmalıklar gibi aşırı işlenmiş gıdaları tüketen kişilerin kardiyovasküler hastalıklara bağlı ölüm riskini %50 ve anksiyete riskini %48 oranında artırdığına dair "ikna edici" kanıtlar bulundu. Araştırma ayrıca; bu gıdaların daha fazla tüketilmesinin kalp hastalığına bağlı ölüm riskini %66, obezite riskini %55, uyku bozuklukları riskini %41, Tip 2 diyabet riskini %40, herhangi bir nedene bağlı erken ölüm riskini %21 ve depresyon riskini %20 oranında artırdığına dair "kuvvetle işaret eden" kanıtlar ortaya koydu. 5Bağırsak Florasının (İkinci Beyin) Çöküşü: Kola ve bisküvi gibi gıdalarda raf ömrünü uzatmak ve maddeleri birbirine bağlamak için kullanılan emülgatörler, bağırsak mikrobiyomunu parçalamaktadır. Gastroenterology dergisinde yayımlanan kontrollü bir çalışma, bu tür gıdaları tüketenlerin bağırsaklarındaki yararlı bakterilerin yok olduğunu, koruyucu mukus tabakasının zedelendiğini ve bunun doğrudan sistemik iltihaplanmaya yol açtığını kanıtlamıştır. BMJ (British Medical Journal) tarafından yayımlanan araştırmada ise bu gıdaları en çok tüketen erkeklerde kolorektal (kalın bağırsak) kanseri riskinin %29 daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. 6Tüm bu helal ve tayyip yani temiz olma vasfını bozan sağlık risklerinin ötesinde, meseleye endüstriyel üretim süreçleri, ticari kaygılar ve laboratuvar analizleri boyutuyla da yaklaştığımızda, "helal-haram" çizgisi çok daha kritik bir hal almaktadır.Raf ömrünü uzatmak ve ticari değeri artırmak amacıyla hareket eden üreticiler, ürünlere kaynağı belirsiz pek çok kimyasal madde eklemektedir. İşin içine salt kar amacı girince, bu katkı maddeleri fıkhi açıdan ciddi şüpheler barındırır hale gelebilmektedir. Mesela çikolata, bisküvi ve şekerlemelerde kullanılan jelatin (E441) ülkemizde büyük oranda üretilmemekte, genellikle ithal edilmekte ve sığır ya da domuz deri ve kemiklerinden elde edilmektedir. Sığır, İslami usullere göre kesilmemişse veya doğrudan domuz hammaddesi kullanılmışsa, bu maddeyi içeren ürün doğrudan haram hükmü alır. Nitekim Rabbimiz bir ayetinde şöyle buyurur:Ve üzerine Allah'ın ismi anılmamış olan (besmele ile kesilmemiş hayvan)lardan yemeyin! 7Aynı şekilde bisküvi, margarin ve unlu gıdalarda kıvam artırıcı olarak kullanılan mono ve digliseritler (E471) ile unlu mamullere esneklik veren sistein (Cystine - E920) maddesi, bitkisel yollarla üretilebildiği gibi maliyeti düşürmek için domuz/sığır yağından, hatta insan saçı ve domuz kılından da elde edilebilmektedir. Kaynağının temiz olduğu kesinleşmeyen bu eklentiler, kişiyi doğrudan harama sürükleme tehlikesi taşır. Peygamber Efendimiz (sav) bir hadisinde haram mı helal mi olduğu belli olamayan şüpheli malların kullanımını şu şekilde bildirmiştir:Helal bellidir, haram da bellidir. Bu ikisi arasında şüpheli şeyler vardır. Kim şüphelilerden sakınırsa dinini ve ırzını korumuş olur. 8Katkı maddelerinin yanı sıra içecek endüstrisindeki bağımsız araştırmalar da çarpıcı sonuçlar ortaya koymuştur. Fransa Ulusal Tüketim Kurumu'nun (INC) "60 Milyon Tüketici" dergisinde yayımladığı bağımsız araştırmada, en bilinen kola markalarının da bulunduğu 19 kola çeşidinin 10 tanesinde litre başına 10 miligram (%0.001 oranında) alkol tespit edilmiştir. İslam fıkıh mezheplerinin tamamı “Sarhoşluk veren nesnelerin azı da çoğu da haramdır, içilemez, vücuda alınamaz” hükmünde birleşmişlerdir. Nitekim Peygamber Efendimizin şu hadisi, konuyu desteklemesi açısından önemlidir:Çoğu sarhoş eden nesnenin azı da haramdır. 9Kısaca, çikolata, cola, bisküvi gibi ürünlere doğrudan ve kesin bir şekilde haram denilemez. Ancak içersindeki ve üretim aşamasındaki belirsizliklerden dolayı şüpheli durumdadır. Biz Müslümanlara düşen görev haramlardan uzak durduğumuz gibi şüphelilerden de uzak durmaktır. Tüm bunlarla beraber ürünlerin içeriklerini ve üretim aşamasını inceleyen, takip eden bağımsız ve kar amacı gütmeyen GİMDES gibi güvenilir helal sertifikasına sahip kurumların vermiş olduğu helal sertifikalı ürünler tüketilebilir.Ayrıca BakınızHELAL GIDAHARAM LOKMA DUANIN KABULÜNE ENGEL MİDİR? / HELAL LOKMANIN EHEMMİYETİHELAL SERTİFİKASI OLMAYAN ALKOLLÜ DEODORANTLAR KULLANILABİLİR Mİ?HELAL VE HARAMA DİKKAT ETMEZSEK NE OLUR? MANEVİ TOKATLAR VE KALBİN ZARAR GÖRMESİFAİZİN HELAL TARAFI VAR MIDIR?KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 100.Bediüzzaman Said Nursi, İşarat-ül İ'caz, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 243.İbn Mace, Ahkam, 17.https://www.acibadem.com.tr/saglikli-yasam/akrilamid/https://med.stanford.edu/news/insights/2025/07/ultra-processed-food--five-things-to-know.html?utmhttps://med.stanford.edu/news/insights/2025/07/ultra-processed-food--five-things-to-know.html?utmEn'am, 6/121.Buhari, İman, 39.Ebu Davud, Eşribe, 5.

Bediüzzaman Hazretleri, genel itibarıyla İslâmiyet'e hizmet eden ve dönemin zorlu şartlarına rağmen çeşitli vesilelerle insanların imanına hizmet etmeye çalışan kimselere karşı daima olumlu bir yaklaşım sergilemiştir. Bu kimselere şefkatle muamele etmiş, kardeşâne tavsiyelerde bulunmuş, hizmetlerini takdir ve tebrik etmiştir. Söz konusu şahsiyetler de Bediüzzaman Hazretleri'ne karşı büyük bir saygı ve edep içerisinde hareket etmişlerdir. Bu yaklaşım, onun hayatı boyunca benimsediği genel bir prensip hâline gelmiş; dönemin farklı kesimlerinden öne çıkan dinî ve ilmî şahsiyetlerle kurduğu münasebetlerde de kendisini göstermiştir.Bu şahsiyetlerden biri de Serdengeçti lakabıyla meşhur Osman Zeki Yüksel'dir. O, Akseki müftülerinden Salim Yüksel'in oğlu, eski Diyanet İşleri başkanlarından Ahmet Hamdi Akseki'nin yeğeni olup 1917 yılında Antalya'nın Akseki ilçesinde dünyaya gelmiştir. İlk öğrenimini Akseki'de, orta öğrenimini Antalya'da tamamladı. Ankara Atatürk Lisesi'nden mezun olduktan sonra 1940 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü'ne kaydoldu ve buradan mezun oldu.1947-1962 yılları arasında Serdengeçti adıyla aylık bir dergi yayımladı. Sık sık tutuklanması ve derginin çeşitli dönemlerde kapatılması sebebiyle yayın hayatı kesintiye uğrayan dergi, toplam otuz üç sayı çıkarılabildi. Ancak o daha sonra çeşitli gazete ve dergilerde yazarlık yaparak basın ve yayın faaliyetlerini hayatı boyunca sürdürdü.1965-1969 yılları arasında Adalet Partisi'nden Antalya milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde görev yaptı. Ancak parti yöneticilerine yönelik eleştirileri sebebiyle partisinden ihraç edildi. Akrabası İsmet Hanım ile evlenen Osman Yüksel, hayatının son dönemlerinde Parkinson hastalığına yakalandı ve 10 Kasım 1983 tarihinde vefat etti. Kabri Ankara'daki Cebeci Asrî Mezarlığı'ndadır.1Bediüzzaman Hazretleri, 1952 yılında Gençlik Rehberi davası için İstanbul'a geldiğinde önce Sirkeci'deki Akşehir Palas Oteli'nde, ardından Fatih'teki Reşadiye Oteli'nde kalmıştır. Bu sırada kendisini ziyaret eden önemli şahsiyetlerden biri de Osman Yüksel Serdengeçti olmuştur. Bediüzzaman Hazretleri bu görüşmede Osman Yüksel'e iltifat etmiş, aralarındaki yakınlığı ve ona verdiği tavsiyeyi şu tarihi sözlerle ifade etmiştir:Seni oğlum gibi kabul ediyorum. Oğlum olsaydı ismini Osman koyardım. Yazılarında şahıslarla, bilhassa menfi şahıslarla uğraşma.2Osman Yüksel Serdengeçti, Mart 1952'de Serdengeçti mecmuasının altıncı sayısında “Said Nur ve Talebeleri” başlıklı bir yazı yayımlamıştır. Bediüzzaman Hazretleri bu yazıdan memnuniyet duymuş, 1958 yılında bizzat kendisinin gözetiminde basılan Tarihçe-i Hayat mecmuasına ekletmiştir. Yazı şöyledir:“Bahtiyar bir ihtiyar var. Etrafı, sekiz yaşından seksen yaşına kadar bütün nesiller tarafından sarılmış. Yaşlar ayrı, başlar ayrı, işler ayrı… Fakat bu ayrılıkta gayrılık yok. Hepsi birşeye inanmış: Allah'a. Âlemlerin Rabbi olan Allah'a… Onun ulu Peygamberine… Onun büyük kitabına… Kur'ân henüz yeni nâzil olmuş gibi, herkes aradığını bulmuş gibi bir hal var onlarda. Said Nur ve talebelerini seyrederken, insan kendini âdetâ Asr-ı Saadette hissediyor. Yüzleri nur, içleri nur, dışları nur… Hepsi huzur içindeler. Temiz, ulvî, sonsuz birşeye bağlanmak; her yerde hâzır, nâzır olana, Âlemlerin Yaratıcısına bağlanmak, o yolda yürümek, o yolun kara sevdalısı olmak… Evet, ne büyük saadet!Said Nur, üç devir yaşamış bir ihtiyar. Gün görmüş bir ihtiyar. Üç devir: Meşrutiyet, İttihad ve Terakki, Cumhuriyet. Bu üç devir, büyük devrilişler, yıkılışlar, çökülüşlerle doludur. Yıkılmayan kalmamış. Yalnız bir adam var; o ayakta… Şark yaylâlarından, güneşin doğduğu yerden İstanbul'a kadar gelen bir adam. İmanı, sıradağlar gibi muhkem. Bu adam, üç devrin şerirlerine karşı imanlı bağrını siper etmiş. Allah demiş, Peygamber demiş, başka birşey dememiş. Başı Ağrı Dağı kadar dik ve mağrur. Hiçbir zalim onu eğememiş, hiçbir âlim onu yenememiş. Kayalar gibi çetin, müthiş bir irade. Şimşekler gibi bir zekâ. İşte Said Nur! Divan-ı harpler, mahkemeler, ihtilâller, inkılâplar, onun için kurulan idam sehpaları, sürgünler, bu müthiş adamı, bu mâneviyat adamını yolundan çevirememiş. O, bunlara imanından gelen sonsuz bir kuvvet ve cesaretle karşı koymuş. Kur'ân-ı Kerîmde “İnanıyorsanız muhakkak üstünsünüz” buyuruluyor. Bu Allah kelâmı, sanki Said Nur'da tecellî etmiş.Mahkemelerdeki müdafaalarını okuduk. Bu müdafaalar bir nefs müdafaası değildir, büyük bir dâvânın müdafaasıdır. Celâdet, cesaret, zekâ eseri, şaheseri…Niçin Sokrat bu kadar büyüktür? Bir fikir uğruna hayatı hakîr gördüğü için değil mi? Said Nur en az bir Sokrat'tır; fakat İslâm düşmanları tarafından bir mürteci, bir softa diye takdim olundu. Onlara göre büyük olabilmek için ecnebî olmak gerek! O, mahkemelerden mahkemelere sürüklendi. Mahkûmken bile  hükmediyordu. O, hapishanelerden hapishanelere atıldı. Hapishaneler, zindanlar onun sayesinde medrese-i Yusufiye oldu. Said Nur zindanları nur, gönülleri nur eyledi. Nice azılı katiller, nice nizam ve ırz düşmanları, bu iman âbidesinin karşısında eridiler, sanki yeniden yaratıldılar. Hepsi halim-selim mü'minler haline, hayırlı vatandaşlar haline geldiler. Sizin hangi mektepleriniz, hangi terbiye sistemleriniz bunu yapabildi, yapabilir?Onu diyar diyar sürdüler. Her sürgün yeri, onun öz vatanı oldu. Nereye gitse, nereye sürülse, etrafı saf, temiz mü'minler tarafından sarılıyordu. Kanunlar, yasaklar, polisler, jandarmalar, kalın hapishane duvarları, onu mü'min kardeşlerinden bir an bile ayıramadı. Büyük mürşidin, talebeleriyle arasına yığılan bu maddî kesafetler, din, aşk, iman sayesinde letafetler haline geldiler. Kör kuvvetin, ölü maddenin bu tahdit ve tehditleri, ruh âleminin ummanlarında büyük dalgalar meydana getirdi. Bu dalgalar, köy odalarından başlayarak, yer yer her tarafı sardı, üniversitelerin kapılarına kadar dayandı.Yıllardır mukaddesatları çiğnenmiş vatan çocukları, mahvedilen nesiller, imana susayanlar, onun yoluna, onun nuruna koştular. Üstadın Nur Risaleleri elden ele, dilden dile, ilden ile ulaştı, dolaştı. Genç-ihtiyar, cahil-münevver, sekizinden seksenine kadar herkes ondan birşey aldı, onun nuruyla nurlandı. Her talebe, bir makine, bir matbaa oldu. İman, tekniğe meydan okudu. Nur Risaleleri binlerce defa yazıldı, teksir edildi.Gözlerinin nuru sönmüş, iç âlemlerinin ışığı sönmüş, harabeye dönmüş olan körler, bu nurdan, bu ışıktan korktular. Bu aziz adamı, dillerden hiç eksik etmedikleri “İnkılâba, lâikliğe aykırı hareket ediyor” diye, tekrar tekrar mahkemeye verdiler, tekrar tekrar hapishanelere attılar. Kaç kere zehirlemek istediler. Ona zehirler panzehir oldu, zindanlar dershane…Onun nuru, Kur'ân'ın nuru, Allah'ın nuru vatan sınırlarını da aştı. Bütün âlem-i İslâmı dolaştı. Şimdi Türkiye'de, her teşekkülün, vatanını seven herkesin, önünde hürmetle durması lâzım gelen bir kuvvet vardır: Said Nur ve talebeleri. Bunların derneği yoktur, lokali yoktur, yeri yoktur, yurdu yoktur, partisi, patırdısı, nutku, alâyişi, nümayişi yoktur. Bu, bilinmezlerin, ermişlerin, kendini büyük bir dâvâya vermişlerin şuurlu, imanlı, inançlı kalabalığıdır.”3Osman Yüksel Serdengeçti, yazısında Bediüzzaman Hazretleri ve talebelerine duyduğu hayranlık ve takdiri açıkça dile getirmektedir. Bediüzzaman Hazretleri'nin Meşrutiyet, İttihat ve Terakki ve Cumhuriyet dönemlerinde yaşanan siyasî ve toplumsal değişimlere rağmen iman davasından taviz vermeyen duruşunu takdir etmekte; cesaretini, zekâsını ve kararlılığını övgüyle dile getirmektedir. Ayrıca Bediüzzaman Hazretleri'nin etrafında sekiz yaşından seksen yaşına kadar farklı yaş, meslek ve eğitim seviyelerinden insanların iman ortak paydasında bir araya gelmesini dikkat çekici bulmaktadır. Nur Risalelerinin elden ele, dilden dile ve ilden ile yayılmasını, talebelerinin eserleri el yazısıyla çoğaltarak neşretmesini iman hizmetinin önemli bir başarısı olarak değerlendirmektedir. Bunun yanı sıra Bediüzzaman Hazretleri ve talebelerinin herhangi bir siyasî teşkilatlanmaya, gösterişe veya nümayişe dayanmaksızın geniş bir iman topluluğu meydana getirmelerini de takdirle anmaktadır.Ayrıca BakınızBEDİÜZZAMAN SAİD NURSİ KİMDİR? RİSALE-İ NUR NEDİR?BEDİÜZZAMAN HAZRETLERİNİN ESKİ SAİD VE YENİ SAİD DÖNEMİBEDİÜZZAMAN SAİD NURSİ'NİN SİYASETE BAKIŞI NASILDIR? SİYASET, İMAN HİZMETİ VE RİSALE-İ NURBEDİÜZZAMAN'IN İMAN KURTARMA ÇABASIBEDİÜZZAMAN HAZRETLERİ'NİN TEBLİĞ METODU NEDİR? RİSALE-İ NUR'DA TEBLİĞ ESASLARIKaynakçalarFerman Karaçam, “Serdengeçti, Osman Yüksel”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 36 (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2009), s. 555-556.İdris Görmez, “Risale-i Nur'un İlk Nâşirlerinden Muhsin Alev”, Katre Uluslararası İnsan Araştırmaları Dergisi, sy. 13 (2022), s.166.Bediüzzaman Said Nursî, Tarihçe-i Hayat (Ankara: Doğuş Matbaası, 1958), s. 514.

İlgili yer şu şekildedir:Madem öyledir, o her şeye bedeldir. Bütün eşya, bir tek teveccühüne bedel olamaz, der.1Teveccüh, yönelmek demektir. Bir insana teveccüh göstermek ise ona ilgi, sevgi ve alaka göstermek demektir. Allah'ın insana teveccüh etmesi, kuluna rahmetle muamele etmesi, onu kabul buyurması, kalbine hidayet, huzur, inşirah ve yakınlık ihsan etmesi demektir. Bu teveccüh, varlıkların birbirine yönelmesi gibi cismani bir yöneliş değildir; rahmet, lütuf, inayet ve rıza ile muamele manasındadır.Kul Allah'a iman, ihlas, takva, dua, tevbe ve ubudiyetle yöneldikçe Allah da ona rahmetiyle muamele eder. Bazen bu teveccüh, kalpte sükunet ve ferahlık şeklinde hissedilir; bazen günahlardan korunmaya muvaffak olmakla, bazen duanın kabulüne vesile olan bir kapı açılmasıyla, bazen de musibet içinde dahi hikmetli bir teselli verilmesiyle anlaşılır.Allah'ın kuluna rahmetle bakması, ondan razı olması, onu kabul etmesi; bütün yaratılmışların vereceği menfaatlerden kat kat üstün, hatta onlarla kıyas kabul etmez bir nimettir. Çünkü eşya fanidir, geçicidir, sınırlıdır, eksiktir. Allah'ın teveccühü ise bakidir, ebedi netice verir.Mesela, bir kişiye sarayın dışından pek çok hediye verilse fakat padişah onu huzuruna kabul etmese, o hediyelerin değeri sınırlı kalır. Fakat padişah o kişiyi kabul etse, ona iltifat etse, o kabul başlı başına hediyelerden daha kıymetli olur. Çünkü o iltifat, daha büyük yakınlık ve daha büyük ihsanların kapısını açar. Bunun gibi Allah'ın teveccühü de tek başına bütün dünyevi kazançlardan daha üstün bir nimettir.Bir çocuk için de en büyük emniyet, oyuncaklarının çokluğu değil, annesinin himayesi ve şefkatidir. Oyuncaklar kırılır, kaybolur, eskir; fakat anne himayesi çocuğa güven verir. Aynı şekilde dünya nimetleri gelip geçer; sağlık bozulur, mal tükenir, makam biter, gençlik ihtiyarlığa döner. Fakat Allah'ın rahmeti ve teveccühü, kul için hem dünyada huzur kaynağı olur hem kabirde hem de ahirette onu yalnız bırakmaz. Ayrıca Bakınız"TEVECCÜH-Ü NAS İSTENİLMEZ, BELKİ VERİLİR. VERİLSE DE ONUNLA HOŞLANILMAZ. HOŞLANILSA İHLASI KAYBEDER" SÖZÜ NE DEMEKTİR?İNSANLARIN TEVECCÜHÜ İLAHİ KABULÜN ALAMETİ OLABİLİR Mİ?KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 53.

Risale-i Nur'da haram yemek meselesi, hem doğrudan hem de dolaylı olarak çeşitli bahislerde ele alınır. Bu çerçevede helal lokmanın ehemmiyeti, haramdan ve şüpheli şeylerden sakınmanın gerekliliği, nimetin Allah namına verilip Allah namına alınması, yeme içmede nefsin keyfi hareketinin insanın maddi ve manevi hayatına verdiği zararlar, kanaat ve iktisadın şükürle münasebeti, hırs ve israfın insanı harama sevk etmesi ve haram kazancın bereketsizliği açık şekilde ders verilir.Ahirzaman şartlarında helal ile haramın birbirine karışarak ayırt edilmesinin zorlaştığı durumlar yaşanmaktadır. Böyle zamanlarda haram mı yoksa helal mi olduğu belli olmayan şüpheli ürünlerle karşılaşılmaktadır. Bu noktada Müslümana düşen, şüphelilerden de kaçınmaktır. Nitekim Peygamber Efendimiz (sav) şüpheli olan ürünlerin kullanımı ile ilgili şu hadisi zikreder:Helal bellidir, haram da bellidir. Bu ikisi arasında şüpheli şeyler vardır. Kim şüphelilerden sakınırsa dinini ve ırzını korumuş olur. 1Rabbimiz de yeryüzünde bulunan nimetlerin helal ve temiz olanlarından yememizi şu ayetiyle bildirir:O halde Allah'ın sizi helal ve temiz olarak rızıklandırdığı şeylerden yiyin ve siz kendisine inanan kimseler olduğunuz Allah'tan sakının! 2İnsanın tükettiği gıdalar ve beslendiği şeyler, onun mizacına ve ruh dünyasına doğrudan tesir etmektedir. Batı medeniyetinin terakkiyatına ve ilerlemesine rağmen dinsizlik ve maddiyatçılık bataklığına saplanmasında hınzır yani domuz etinin de etkisi olduğu söylenir. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu konuda şu ifadeleri kullanır:Acaba frengistanın bu kadar harika terakkıyat-ı medeniyetiyle ve kemalat-ı fenniyesiyle ve insaniyetperverane ulumuyla ileri gittiği halde o terakkıyat ve kemalata ve uluma bütün bütün zıd olan maddiyyunluk ve tabiiyyunluk zulümatında hınzırcasına saplanmalarında hınzır etini yemelerinin medhali yok mudur soruyorum. İnsanın beslendiği şey ile mizacı müteessir olduğuna delil kırk günde her gün et yiyen kasavet-i kalbiyeye duçar olduğu darb-ı mesel hükmüne geçmiştir. 3Bir nimetin hakiki sahibi Allah'tır; bu sebeple nimet yenilirken yalnız onun maddi tarafına değil, kimden geldiğine de bakılmalıdır. Eğer insan nimeti Allah'tan bilmez, onu Allah namına vermez ve Besmele ile Allah namına almazsa, nimetin manevi tarafı eksik kalır. Onun için nimetin hakiki sahibi olan Cenab-ı Hakk'ı hatırlamadan ve O'nun namına hareket etmeden o nimetten istifade edilmemesi gerekir. Bunun için hem veren Bismillah demeli, hem alan Bismillah demelidir. Rabbimiz bir ayetinde şöyle buyurur:Ve üzerine Allah'ın ismi anılmamış olan (besmele ile kesilmemiş hayvan)lardan yemeyin! 4Üstad Bediüzzaman Hazretleri de bu ayetin bir nevi tefsirini şu şekilde yapar:وَلَا تَاْكُلُوا مِمَّا لَمْ یُذْكَرِ اسْمُ اللّٰهِ عَلَیْهِ ayetinin ma'na-yı sarihinden başka bir ma'na-yı işarisi şudur ki: Mün'im-i Hakiki'yi hatıra getirmeyen ve onun namıyla verilmeyen ni'meti yemeyiniz demektir. O halde hem veren بسم اللّٰە demeli, hem alan بسم اللّٰە demeli. 5İnsanın fıtri ve zaruri ihtiyaçları sınırlıyken, medeniyetin yanlış tarafı hevesleri kışkırtmış; aslında lüzumsuz olan pek çok şeyi sanki vazgeçilmez ihtiyaçmış gibi göstermiştir. Böylece insan, eskiden az şeyle yaşayabilirken şimdi çok şeye muhtaç hale gelmiş; rahatını kaybetmiş, ihtiyacı ve bunun karşılığında fakirliği artırmıştır. İnsan, hayatın sadeliğinden uzaklaştıkça ihtiyaçları artar. İhtiyaç arttıkça helal kazanç çoğu zaman o masrafı karşılamaya yetmez. Bu defa bazı insanlar hileye, aldatmaya, harama, israfa ve gayrimeşru yollara meyleder. Böylece ahlak da bozulur. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu konuda şu ifadeleri kullanır:"İzale etti rahat. Bedavette bir adam dört şeye muhtaç iken, medeniyet yüz şeye muhtac, fakir etmiştir. Sa'y-i helal masrafa etmemiştir kifayet. Onda hile, harama beşeri sevk etmiştir. Ahlakın esasını şu noktadan bozmuştur." 6Rızkı veren Cenab-ı Hak olduğu halde, haram yollara başvurmak; zillete düşmek, haysiyetini feda etmek ve hatta mukaddes değerleri menfaate alet etmek de büyük bir akılsızlıktır. Çünkü insan, rızkın Allah'tan geldiğine gerçekten inansa, gayr-i meşru kazanç için kendini küçük düşürmez; Allah'ın rahmet ve keremine güvenip helal dairede kalır. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu konuda şu ifadeleri kullanır:Madem rızık mukadderdir ve ihsan ediliyor ve veren de Cenab-ı Hakk'dır. O hem Rahim, hem Kerim'dir. Onun rahmetini itham etmek derecesinde ve keremini istihfaf eder bir surette, gayr-i meşru' bir tarzda, yüz suyu dökmekle vicdanını, belki bazı mukaddesatını rüşvet verip, menhus ve bereketsiz bir mal-ı haramı kabul eden düşünsün ki, ne kadar muzaaf bir divaneliktir. 7İnsan, yemek içmekte nefsini serbest bırakırsa, bu hem bedenine zarar verir hem de helal-haram hassasiyetini zayıflatarak manevi hayatını bozar. Böylece nefis kuvvetlenir, kalb ve ruhun sesini bastırır, insana hükmetmeye başlar. Yani insan nefsini idare edeceğine, nefis insanı idare eder hale gelir. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu konuda şu ifadeleri kullanır:İnsanın nefsi yemek, içmek hususunda keyfemayeşa hareket ettikçe, hem şahsın maddi hayatına tıbben zarar verdiği gibi, hem helal-haram demeyip rast gelen şeye saldırmak, adeta ma'nevi hayatını da zehirler. Daha kalbe ve ruha itaat etmek, o nefse güç gelir. Serkeşane dizginini eline alır. Daha insan ona binemez. O insana biner. 8Gerçek şükür, nimeti ölçülü kullanmak, kanaat etmek ve Allah'ın verdiğine razı olup memnun yaşamaktır. Şükürsüzlük ise nimete hırsla saldırmak, israf etmek, nimetin kıymetini bilmemek ve helal-haram hassasiyetini kaybetmektir. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu konuda şu ifadeleri kullanır:Şükrün mikyası kanaattir ve iktisaddır ve rızadır ve memnuniyettir. Şükürsüzlüğün mizanı hırstır ve israftır, hürmetsizliktir. Haram helal demeyip rast geleni yemektir. 9Ayrıca BakınızHELAL GIDAHARAM LOKMA DUANIN KABULÜNE ENGEL MİDİR? / HELAL LOKMANIN EHEMMİYETİHELAL SERTİFİKASI OLMAYAN ALKOLLÜ DEODORANTLAR KULLANILABİLİR Mİ?HELAL VE HARAMA DİKKAT ETMEZSEK NE OLUR? MANEVİ TOKATLAR VE KALBİN ZARAR GÖRMESİKaynakçalarBuhârî, Îmân, 39.Maide, 5/88.Bediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 38.En'am, 6/121.Bediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 140.Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 338.Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 303.Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 287.Bediüzzaman Said Nursi, Asa-yı Musa, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 257.

Bahsi geçen mesele, Hz. Cabir'e (r.a.) nispet edilen şu rivayettir:Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Cabir b. Abdullah'a (r.a.) hitaben şöyle buyurduğu rivayet edilir:“Allah'ın yarattığı ilk şey, senin peygamberinin nurudur ey Cabir!”Bu sözü Cebrail (a.s.) şaşkınlıkla karşılayınca Hz. Peygamber (s.a.v.), Cebrail'e (a.s.) kaç yaşında olduğunu sorar. O da şöyle cevap verir:“Bilmiyorum ey Allah'ın Rasulü. Ancak bildiğim şu ki, dördüncü kat semada yetmiş bin yılda bir kere doğan bir yıldız var ve ben o yıldızı yetmiş bin kere gördüm.”Bunun üzerine Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurur:“Rabbimin izzetine yemin olsun ki, işte ben o yıldızım.”Daha sonra Cebrail'e (a.s.) vahyi nereden getirdiğini sorar. O da şöyle cevap verir:“Göklerin herhangi bir köşesindeyken zil sesi duyar, hemen Beyt-i Ma'mur'a gider, vahyi oradan alır ve ulaştırmam gereken rasul veya nebiye götürürüm.”Bunun üzerine Hz. Peygamber (s.a.v.) ona şöyle der:“Şimdi Beyt-i Ma'mur'a git ve benim nesebimi zikret.”Cebrail (a.s.) derhal gider ve “Muhammed (s.a.v.) b. Abdullah b. Abdülmuttalib…” diye Hz. Peygamber'in (s.a.v.) nesebini sıralamaya başlar. Bunun üzerine daha önce Cebrail'e (a.s.) hiç açılmamış olan Beyt-i Ma'mur açılır. Cebrail (a.s.) içeride Hz. Peygamber'i (s.a.v.) görür, şaşırır ve hemen yeryüzüne döner. Döndüğünde Efendimiz'i (s.a.v.) bıraktığı gibi Cabir (r.a.) ile birlikte otururken bulur.Bunun üzerine Cebrail (a.s.) tekrar olağanüstü bir hızla Beyt-i Ma'mur'a gider ve Hz. Peygamber'i (s.a.v.) orada bulur. Tekrar aynı şekilde yeryüzüne iner ve Hz. Peygamber'i (s.a.v.) ve Cabir'i (r.a.) yine aynı yerde, aynı şekilde otururken görür. Bunun üzerine Cabir'e (r.a.), Hz. Peygamber'in (s.a.v.) yanından ayrılıp ayrılmadığını sorar. O da Efendimiz'in (s.a.v.) oradan hiç ayrılmadığını söyler.Bu defa Cebrail (a.s.) şaşkın bir vaziyette Hz. Peygamber'e (s.a.v.) dönerek şöyle sorar:“Ey Allah'ın Rasulü! Eğer vahiy senden çıkıp yine sana geliyorsa, ben arada niçin yoruluyorum?”Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle cevap verir:“Teşri için ey kardeşim Cebrail!”Hz. Peygamber (s.a.v.) bunun ardından Taha suresindeki şu ayeti okur:“Kur'an sana vahyedilirken, vahiy tamamlanmadan önce (unutma korkusuyla) Kur'an'ı okumada acele etme ve 'Rabbim! İlmimi artır' de.” (Taha, 20/114)Sahih hadis kaynaklarında yer almayan bu rivayet sûfî eserlerde geçmektedir.1KaynakçalarMuhyiddîn İbn Arabî, el-Futûhâtu'l-mekkiyye, thk. Osman Yahya (Mısır: el-Mektebetü'l-Arabiyye, 1985) 1/119; el-Kastallâni, el-Mevâhibu'l-ledûnniyye (Beyrut: yy., 1991), 1/46;Muhammed Osman Abduh el-Bürhânî, Tebrietu'z-zimme fî nushi'l-ümme (Hartum: yy., ts.), 14-15

İslam fıkhında beden kıllarının hükmü üç ana kategoride değerlendirilmektedir:1. Temizlenmesi Emredilen / Sünnet Olan KıllarKasık (etek) ve koltuk altı kıllarının temizlenmesi ile bıyıkların kısaltılması, fıtrattan sayılan sünnet amellerdendir. 12. Alınması Yasaklanan veya Mekruh Olan KıllarKaşların keyfi olarak inceltilmesi veya yolunması, yaratılışı değiştirmek veya fıtratı bozma kapsamında değerlendirilerek yasaklanmıştır. Ancak, insanlar tarafından aşırı derecede yadırganan (iki kaşın birleşmesi veya kaşların çok dağınık olması gibi) ve insanın psikolojik olarak etkilenmesine sebep olacak ölçüde bir anormallik veya fazlalık bulunursa, bu kılların normal ölçülere uygun düzeltilmesinde bir sakınca yoktur. 2Erkeklerin Sakallarını KesmesiMaliki ve Hanbeli mezheplerinde baskın görüşe göre, erkeklerin sakallarını tamamen kesmesi haramdır. Hanefi mezhebinde sakalı tamamen kesmek tahrimen mekruhtur. Şafii mezhebinde ise fetvaya esas alınan baskın görüşe göre sakalı tamamen kesmek tenzihen mekruhtur. Ancak İbnü'r-Rif'a gibi bazı müteahhir Şafii âlimler haram demiştir. 33. Hakkında Sükut Edilen (Mübah) KıllarBacak, kol, göğüs ve sırt kılları bu gruba girer. Dinen bu kılların alınmasına dair açık bir emir bulunmadığı gibi, bunları yasaklayan sarih bir hüküm de yoktur. Örf bakımından, erkeğin bilhassa kol ve bacak kıllarını aldırması, kadına benzemeye yol açacağı düşüncesiyle hoş görülmemiştir. Bununla beraber, fıkıhta bu hususta kesin bir yasaklama da yer almamaktadır. İhtiyaç bulunan hallerde bu kılların alınmasında sakınca yoktur. Mesela sporla meşgul olanlarda, sağlık sebebiyle, aşçılık ve gıda üretimi gibi yerlerde kol kıllarının dökülme ihtimali bulunduğunda veya aşırı kıllılık sebebiyle kişinin rahatsızlık duyması yahut alay konusu olması durumunda bunlar temizlenebilir. “Hakkında nass bulunmayan meselelerde aslolan ibahadır.” kaidesince, erkeğin ihtiyaç duyulan hallerde kol, bacak, göğüs ve sırt kıllarını kesmesinde veya temizlemesinde dinen net bir yasaklama yoktur. 4Kadınlar İçin Vücut Kıllarının Alınmasıİslam fıkhına göre kadının kol ve bacaklarındaki kılları temizlemesinde (ağda, epilasyon, tıraş vb. yöntemlerle almasında) dinen hiçbir sakınca yoktur ve caizdir. Vücudun bu bölgelerindeki kılların alınması genel olarak mübah kılınmıştır. Koltuk altı ve kasık (etek) kıllarını temizlemek kadın ve erkek için fıtrat gereği sünnettir. Kol, bacak, göğüs ve sırt gibi bölgelerdeki tüylerin alınması caizdir. Ayrıca kadının yüzünde sonradan çıkan sakal ve bıyık benzeri sert kılların temizlenmesi de caiz ve hatta müstehaptır. 5Ayrıca estetik veya kişisel bakım amacıyla lazer epilasyon ya da ağda yaptırırken, kadının kadınlara karşı olan avret mahallini (göbek ile diz kapağı arasını) bir başkasına açması ve baktırması caiz değildir. 6Ayrıca BakınızTIRNAKLARI UZATMAK CAİZ MİDİR? İSLÂM'A GÖRE TIRNAK ADABI VE BAKIMIYÜZDEKİ BENLERİ ALDIRMAK CAİZ MİDİR?SAÇ BOYASI GUSLE ENGEL MİDİR?/ KADINLARIN VE ERKEKLERİN SAÇ BOYAMASI CAİZ MİDİR?KADININ YÜZÜNDEKİ TÜYLERİ VE KAŞLARINI ALMASININ HÜKMÜKaynakçalarMüslim, Tahâret, 49-51; Buhârî, Libâs, 63-64; Nesâî, Tahâret, 9-12; İbn Mâce, Tahâret, 8Vehbe Zuhaylî, İslâm Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yayınları, İstanbul, 1994, Cilt 6, s. 372Vehbe, İslâm Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yayınları, İstanbul, 1994, Cilt 1, s. 223–224Vehbe Zuhayli, İslâm Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yayınları, İstanbul, 1994, Cilt 5, s. 149; Serahsî, Şemsü'l-Eimme Muhammed b. Ahmed, Usûlü's-Serahsî, Kahraman Yayınları, Cilt 2, s. 185; Şâtıbî, Muvâfakât, Dergâh Yayınları, Cilt 1, s. 186; Cilt 4, s. 283–284Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Risale Yay., İstanbul 1990, c. 1, s. 228-229.Heyet, Fetvalar, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara 2024, s. 337

Akik Taşı Hakkındaki Rivayetler ve HükmüKonu ile ilgili bazı hadisler şöyledir. Taberânî, el-Mu'cemü'l-Evsat adlı eserinde Hz. Âişe'den (r.a.) şu rivayeti nakletmiştir:Cafer b. Ebî Tâlib'in oğullarından biri Resûlullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) gelerek şöyle dedi: “Anam babam sana feda olsun ey Allah'ın Resûlü! Benimle birlikte bana bir ayakkabı ve bir yüzük satın alacak birini gönder.” Bunun üzerine Peygamber Efendimiz (s.a.s.), Bilâl b. Rebâh'ı çağırdı ve şöyle buyurdu: “Çarşıya git, ona siyah olmayan bir ayakkabı satın al. Bir de ona yüzük al; yüzüğün taşı akik olsun. Çünkü akik taşıyla yüzük takan kimsenin başına ancak kendisi için daha hayırlı olan şey gelir.1Başka rivayetler ise şöyledir:Akik taşıyla yüzük takan kimse, sürekli hayır görür.2Akik taşıyla yüzük takın. Çünkü o mübarektir.3Görüldüğü gibi bazı kaynaklarda Sevgili Peygamberimize (sav) nisbet edilen, akiğin mübarek olduğuna ve akik yüzük kullanmanın bazı faydalarının olduğuna dair çeşitli rivayetler yer almaktadır. Hz. Peygamber'e (sav) nisbet edilen, sıhhatleri tartışmalı rivayetler akik kaşlı gümüş yüzüğün ilgi görmesine yol açmıştır.4 Hadislerin sıhhat durumuna gelince, bazı âlimler bu hadisleri zayıf olarak nitelendirmiş, bazıları ise mevzu/uydurma olarak nitelendirmişlerdir.5 Hatta Ukaylî “Bu konuda sabit hiçbir şey yoktur” demiştir.6Ancak bu konuda başka sahih hadisler de vardır. Örneğin şu hadis Müslimde geçmektedir:Hz. Enes'in bildirdiğine göre Resulullah'ın (asm) yüzüğü gümüştendi ve taşı Habeşî idi.7Nevevî bu “Habeşî” ifadesini şöyle açıklar: Alimlere göre bu, Habeş taşı, yani cez' (oniks) veya akikten bir kaştır; bu ikisinin madeni Habeşistan ve Yemen'dedir. Bir görüşe göre de rengi Habeşî, yani siyahtır. Buhari'de ise “taşı kendisindendi” (yani yüzükle aynı gümüştendi) rivayeti vardır. Nevevî iki rivayeti uzlaştırır: Efendimizin (sav) bir dönemde taşı Habeşî olan bir yüzüğü, başka bir dönemde de taşı kendisinden olan bir yüzüğü bulunmuştur.8Bunun yanında Hanefi fakihlerinden Serahsî ve Kâdîhân, yeşim ve akik taşlarının yüzükte kullanılmasının helal olduğunu belirtmiştir. Molla Hüsrev ise bu hükmü genelleştirerek bütün taşların kullanılmasının caiz olduğu kanaatine varmıştır. Bu âlimler, Hz. Peygamber'e (sav) nispet edilen “Akikten yüzük edinin; çünkü o mübarektir.” rivayetini, akik taşının bir fazileti olduğunu ispat etmek için değil, yalnızca yüzükte taş kullanmanın caiz olduğunu göstermek için zikretmişlerdir. Buradan hareketle, taş olma bakımından hepsi aynı hükme tabi olduğu için akik gibi diğer taşların da yüzükte kullanılabileceği sonucuna ulaşmışlardır.⁹ Dolayısıyla bu rivayetin sıhhati tartışmalı olsa da, yüzükte akik veya başka bir taş kullanmanın caiz olduğu hükmü değişmez.Netice olarak, akik taşı taşımanın veya akik yüzük takmanın sünnet olduğu sahih bir rivayetle sabit değildir. Ancak akik ya da başka bir taştan kaşı olan gümüş yüzük takmak caizdir.Değerli Taşların Faydaları ve Şifa ÖzellikleriBu ve benzeri taşların faydaları hakkında doğrudan bir ayet yahut hadis yoktur. Ancak geçmişte eski tıp ve kaynak eserlerde değişik cihetlerle insanlara fayda sağladığı söylenmiştir. Tecrübe ile bunu aktarmışlardır.Örneğin; Akik taşının kalbi kuvvetlendirdiği, kalp çarpıntısını giderdiği, bedene ferahlık verdiği, görme gücünü artırdığı ve kanı temizlediği gibi çeşitli faydaları bulunduğuna inanılmıştır. Ayrıca takı olarak taşınmasının mutluluk verdiği ve yoksulluğu önlediği ileri sürülmüştür. İnciye ise göz hastalıklarından kalp rahatsızlıklarına, melankoliden bedensel güçsüzlüğe kadar çeşitli rahatsızlıklara iyi geldiği; kederi hafifletip ruhsal ferahlık sağladığı yönünde özellikler atfedilmiştir. Elmasın toplumda saygınlık kazandırdığı, bazı kronik hastalıklara ve böbrek rahatsızlıklarına karşı koruyucu ve iyileştirici olduğu düşünülmüştür. Kehribarın mide ve kalp rahatsızlıkları, verem, yanık ve sarılık gibi hastalıklara iyi geldiği, hatta hamileleri ve bebeklerini koruduğu kabul edilmiştir. Yakutun ise özellikle kalp rahatsızlıkları, veba ve vesveseye karşı faydalı olduğu; kalp çarpıntısını giderdiği ve vücut ısısını düşürdüğü aktarılmıştır. Bununla birlikte söz konusu özellikler tarihî tıp ve halk inanışları çerçevesinde değerlendirilmelidir; bunların tıbben kanıtlanmış veya dinen sabit şifa özellikleri olduğu anlamına gelmez.9Bu Meselede Dikkat Edilmesi Gereken İki Önemli Husus Vardır:Birincisi, bu taşlara atfedilen faydaların tamamı doğrulamaya muhtaçtır. Burada aktarılan bilgiler, eski tıp ve kaynak eserlerde yer alan, tecrübeye dayalı olduğu ifade edilen bazı değerlendirmelerdir. Bunlar ayet veya hadis değildir. Ayrıca günümüz tıbbında bilimsel bir karşılıklarının bulunup bulunmadığı, ancak ilgili uzmanlar tarafından yapılacak araştırmalarla ortaya konulabilir.İkincisi, şifayı veren yalnızca Allah'tır. Bu taşlar kendi başlarına şifa verme gücüne sahip değildir. Şifa, ancak Allah'ın dilemesiyle ve yarattığı sebepler vasıtasıyla meydana gelir. Dolayısıyla bu taşları kutsallaştırmak, onlara bağımsız bir şifa gücü atfetmek veya şifayı Allah'tan değil de doğrudan taşlardan beklemek dinen sakıncalıdır. Bunlar ancak birer vesile olarak görülebilir; asıl şifanın Allah'tan olduğu hiçbir zaman unutulmamalıdır.Ayrıca BakınızSEBEPLER NEDEN YARATICI OLAMAZ?ŞİFAYI SEBEPLERDEN BİLME HATASISEBEPLERİN HAKİKİ TESİRİ NEDEN YOKTUR?SEBEPLERE RİAYETTEN SONRA NETİCEYİ ALLAH'TAN BEKLEMEK (TEVEKKÜL)ALTIN YÜZÜK TAKMAK CAİZ MİDİR?İŞARET VE ŞEHADET PARMAĞINA YÜZÜK TAKMAKSAHTE TAKI TAKMANIN HÜKMÜKaynakçalarTaberânî, el-Muʿcemü'l-Evsat, thk. Ebû Muâz Târık b. Avadullah b. Muhammed ve Ebü'l-Fadl Abdülmuhsin b. İbrahim el-Hüseynî, Kahire: Dârü'l-Haremeyn, 1415/1995, c. 7, s. 7.Taberânî, el-Muʿcemü'l-Evsat, thk. Ebû Muâz Târık b. Avadullah b. Muhammed ve Ebü'l-Fadl Abdülmuhsin b. İbrahim el-Hüseynî, Kahire: Dârü'l-Haremeyn, 1415/1995, c. 39, s. 103.es-Süyûtî, Celâleddîn Abdurrahman b. Ebî Bekir. Câmiʿu'l-Ehâdîs. thk. Ali Cum'a vd.. , c.11, s. 227.İsmail Yalçın, “Yüzük (Fıkıh)”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 44 (İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2013), 57-58.Kastallânî, el-Mevâhibü'l-ledünniyye, Beyrut, ts., c.1, s.334.el-Ukaylî, Ebû Ca'fer Muhammed b. Amr b. Mûsâ b. Hammâd. ed-Duafâü'l-kebîr. thk. Abdülmu'tî Emîn Kal'acî. 4 Cilt. Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1404/1984, c. 4, s. 448.Müslim, Libas, 2094.Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddin Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc Şerhu Sahîhi Müslim b. el-Haccâc. Beyrut: Dâru İhyâi't-Türâsi'l-Arabî, 1392, c. 14, s. 71.Yağız, B. (2025). Değerli Taşların (Cevherlerin) Şifalı Kullanımı: Tuhfe-i Murâdî Üzerine Bir İnceleme. Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi / International Journal of Turkic Dialects (TÜRKLAD). 9. cilt, 2. sayı, 411-433.

Mülk suresi, Kur'ân-ı Kerîm'in 67. suresi olup otuz ayet-i kerîmeden meydana gelmektedir. Mekke döneminde nâzil olmuştur. İlk ayetindeki “mülk” kelimesinden dolayı bu isimle anılır. Halk arasında Tebâreke Suresi olarak da bilinir.Hadislerde bu surenin şefaatinden ve kabir azabından koruyucu oluşundan söz edilir. Peygamber Efendimiz (asm)'in gece yatmadan önce okuduğuna dair rivayetler de bulunmaktadır. Fakat Mülk suresinin fazileti yalnızca kabir hayatıyla sınırlı değildir. Bu sure, insanın dünyadaki hayatına da istikamet verir. Ona kâinatın gerçek sahibini tanıtır, ölümün hikmetini öğretir, yaratılış üzerinde tefekküre davet eder, gizli ve açık bütün davranışlarından sorumlu olduğunu hatırlatır.Ebu Hureyre (ra)'den rivayet edildiğine göre, Peygamber Efendimiz (asm) şöyle buyurmuştur:Kur'an'da otuz ayetlik bir sure vardır ki o sure bir adama şefaat etti. O adamın günahı bağışlandı. O sure “Tebarekellezi bi yedihil mülk” süresidir.1Bu hadis-i şerif, Mülk Suresi'nin faziletine dair en önemli rivayetlerden biridir. Dikkat edilirse hadiste, otuz ayetlik bir surenin bir insanın bağışlanmasına vesile olmasından söz edilmektedir. Fakat bu müjdeyi anlamak için şefaat kavramı üzerinde durmak gerekir. Şefaat, Allah'ın izni ve rızasıyla bir kulun affına veya derecesinin yükselmesine vesile olunmasıdır. Bu hususta Kur'ân-ı Kerîm'de şöyle buyurulur:O'nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir?2Demek ki Mülk Suresi'nin şefaati, Allah'ın iradesinden bağımsız bir tasarruf değildir. Şefaatin kabulü de mağfiret de Cenab-ı Hakk'a aittir. Dolayısıyla hadisin verdiği müjde şudur. Cenab-ı Hakk bu sureyi okuyup onunla ünsiyet kuran kuluna, Mülk Suresi'ni bir rahmet ve mağfiret vesilesi kılabilir. Mülk Suresi'ni her gece okuyup Cenab-ı Hakk'ın kudretini, ölümün hikmetini ve ahiret sorumluluğunu düşünen insanın kalbinde zamanla farklı bir şuur meydana gelir. Bu şuur, onun günahlardan uzaklaşmasına, tevbe etmesine, ibadetlerini güzelleştirmesine ve ahirete hazırlanmasına vesile olabilir.Mülk Suresi'nin en meşhur faziletlerinden biri de kabir azabından koruyucu olmasıdır. Bu hususta İbn Abbas (ra)'tan gelen rivayet şöyledir:Peygamber Efendimiz (asm)'in ashabından biri kabir olduğunu bilmediği halde bir kabrin üzerine çadırını kurmuştu. Bir de ne görsün orası Mülk süresini sonuna kadar okuyan bir kimsenin kabri değil mi? Bunun üzerine o çadır kuran adam Peygamber Efendimiz (asm)'e gelerek,“Ey Allah'ın Rasulü! Kabir olduğunu bilmediğim bir yere çadırımı kurmuştum, ansızın oradan bir adam belirdi ve Mülk suresini sonuna kadar okudu.” dedi.Bunun üzerine Peygamber Efendimiz (asm),“Bu sure engelleyici ve kurtarıcıdır. Okuyan kimseyi kabir azabından kurtarır." buyurdu.3Câbir b. Abdullah (ra) ise şöyle rivayet etmiştir:Peygamber Efendimiz (asm), Secde ve Mülk surelerini okumadan uyumazdı.4Bu sebeple Mülk sûresini her gece okumayı bir alışkanlık hâline getirmek güzel bir sünnettir.KaynakçalarTirmizi, Fezâilü'l-Kur'ân, 9.Bakara, 2/255.Tirmizi, Fezâilü'l-Kur'ân, 9.Tirmizi, Fezâilü'l-Kur'ân, 9.

Zümrüdüanka, İslâm ve Türk kültüründe, özellikle tasavvuf edebiyatında karşımıza çıkan efsanevî bir kuştur. Âlem-i misal ise İslâm düşüncesinde, maddî âlem ile tamamen mücerret (soyut) varlık mertebeleri arasında bulunan, suretlerin yer aldığı bir varlık mertebesidir. Bu ikisi arasında özellikle tasavvufî ve sembolik bir bağlantı kurulabilir.Zümrüdüanka'nın âlem-i misalde gerçekten yaşayan bir kuş olduğu, Kur'ân ve sahih hadislerle sabit değildir.Zümrüdüanka kuşu, Anka, Sîmurg veya Anka-yı Muğrib gibi isimlerle anılan efsanevî kuş tasavvurlarıyla ilişkilidir. Bu isimler farklı kültürlerde gelişmiş, zaman içerisinde birbirine karışmıştır.Anka, Arap edebiyatında adı bilinen, fakat kendisine ulaşılamayan efsanevî kuştur. Sîmurg ise İran mitolojisinde olağanüstü özelliklere sahip olan kuştur. Zümrüdüanka da Türk edebiyatında bu iki geleneğin birleşmesiyle şekillenmiş efsanevî kuştur.Anka'nın çok uzaklarda, erişilmesi güç bir yerde yaşadığı anlatılır. Sîmurg ise kimi hikâyelerde bilge, koruyucu ve yol gösterici bir varlık olarak tasvir edilir. Zümrüdüanka'nın ateşte yanıp küllerinden yeniden doğduğu da yaygın biçimde anlatılır.Tasavvuf edebiyatında Anka ve Sîmurg çoğu zaman sıradan bir kuşu değil, insanın manevî yolculuğunu anlatan sembolleri temsil eder. Bunun en meşhur örneği, Ferîdüddin Attâr'ın Mantıku't-Tayr (Kuşların Dili) adlı eseridir. Bu eserde kuşlar, kendilerine hükümdar olacak Sîmurg'u aramak üzere yola çıkarlar. Yolculuk boyunca çeşitli zorluklardan ve manevî mertebelerden geçerler. Nihayet yolun sonuna ulaşan otuz kuş, aradıkları Sîmurg ile kendi varlıkları arasında derin bir sembolik ilişki bulunduğunu fark ederler. Burada Farsçadaki sî (otuz) ve murg (kuş) kelimeleri üzerinden edebî bir anlam kurulmuştur.Attâr'ın anlatısında Sîmurg, hakikati arama, nefsin perdelerini aşma ve insanın kendisini tanıması gibi manevî konuların sembolüdür. Bu, zoolojik veya tarihî bir kuş hikâyesi değil, tasavvufî bir temsildir.Âlem-i misal ise, tasavvufta, ruhlar âlemi ile maddî âlem arasında, mana ve hakikatlerin latif suretlerle göründüğü bir âlemdir. Maddî olmayan fakat suretlerle temsil edilen varlık mertebesidir. Acayip ve garip şeylerin sergisidir. İnsandaki hayalin gördüğü vazifeyi görmektedir. Hayal, sâdık rüyalar, sâdık keşf, şeffaf şeylerdeki temessüller, misâl âlemini gösteren pencerelerdir. Mesela insan rüyasında bir kuşun konuştuğunu, bir dağın yürüdüğünü veya soyut bir mananın bir insan suretine girdiğini görebilir.Zümrüdüanka, hakikat arayışını, manevî yükselişi ve erişilmesi güç bir kemâli temsil edebilir. Yani aslında soyut bir mana, kuş suretinde anlatılmaktadır. O halde bu soyut mana, âlem-i misalde Zümrüdüanka kuşu şeklinde görünmektedir diyebiliriz. Ama bu yine de Zümrüdüanka'nın âlem-i misalde fiilen mevcut olduğunu ispatlamaz.İbnü'l-Arabî Hazretleri, Ankaü Muğrib fî Maʿrifeti Hatmi'l-Evliyâ ve Şemsi'l-Mağrib adlı eserinde Anka sembolünden faydalanır. Onun yorumlarında Anka, yalnızca olağanüstü bir kuş değildir. Varlığın meydana gelişi, âlem ile insan arasındaki ilişki ve görünmeyen hakikatler gibi meseleleri açıklamak için kullanılan bir kavramdır. Mevlânâ Celâleddin Rûmî Hazretleri ise Anka'yı, yuvası Kafdağı'nda olan bir kuş olarak tanımlar.Sonuç olarak; Zümrüdüanka, mitolojik kökenleri bulunan ve tasavvuf edebiyatında derin manalar kazanmış bir kuş sembolüdür. Bu derin manaların, maddi olmayan suretlerin bulunduğu bir varlık mertebesi olan âlem-i misalde Zümrüdüanka kuşu suretinde göründüğü şeklinde yorumlanabilir. Fakat Zümrüdüanka'nın âlem-i misalde gerçekten mevcut olduğu, ayet veya hadis gibi kesin bir delille ispatlanmış değildir.

İlim tahsil edilirken yapılabilecek duaları kaynaklarımız zikretmektedir. Örneğin Kur'ân-ı Kerîm'de geçen bazı dualar şöyledir:رَبِّ زِدْنِي عِلْمًاRabbim! İlmimi artır. 1رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي“Rabbim! Benim göğsüme genişlik ver! Ve işimi bana kolaylaştır! Dilimden de düğümü çöz ki sözümü iyice anlasınlar!2رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَRabbim, bana hikmet ver ve beni salihler arasına kat.3Yine hadislerde geçen bazı dualar şöyledir:اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ عِلْمًا نَافِعًا وَرِزْقًا طَيِّبًا وَعَمَلًا مُتَقَبَّلًاAllahım! Senden faydalı ilim, temiz ve helal rızık ve kabul edilmiş amel isterim.4اللَّهُمَّ انْفَعْنِي بِمَا عَلَّمْتَنِي، وَعَلِّمْنِي مَا يَنْفَعُنِي، وَزِدْنِي عِلْمًا، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى كُلِّ حَالٍ، وَأَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ حَالِ أَهْلِ النَّارِAllah'ım! Bana öğrettiğin ilim ile beni faydalandır, bana fayda verecek ilmi öğret ve benim ilmimi artır. Her hâl üzere Allah'a hamd olsun. Cehennem ehlinin halinden Allah'a sığınırım. 5اللهم أغننى بالعلم وزينى بالحلم وكرمنى بالتقوى وجملنى بالعافيةAllah'ım! Beni ilimle zengin kıl, hilim (yumuşak huyluluk) ile süsle, takva ile beni mükerrem kıl, afiyetle beni güzelleştir.6اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عِلْمٍ لَا يَنْفَعُ، وَمِنْ قَلْبٍ لَا يَخْشَعُ، وَمِنْ نَفْسٍ لَا تَشْبَعُ، وَمِنْ دَعْوَةٍ لَا يُسْتَجَابُ لَهَاAllah'ım! Fayda vermeyen ilimden, huşû duymayan kalpten, doymayan nefisten ve kabul olunmayan duadan sana sığınırım.7Yine Sevgili Peygaberimiz Abdullah b. Abbas için yaptığı dua da o zamiri yetine ben zamiri konularak şöyle yapılabilir:اللَّهُمَّ فَقِّهْنِي فِي الدِّينِ وَعَلِّمْنِي التَّأْوِيلَAllah'ım! Beni dinde derin anlayış sahibi kıl ve bana (Kur'ân'ın) te'vilini öğret.8İmam Gümüşhanevi Hazretleri ise şu güzel duayı nakletmektedir:اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي حِفْظَ الْمُرْسَلِينَ، وَإِلْهَامَ الْأَنْبِيَاءِ، وَفَهْمَ الْمَلَائِكَةِ، بِكَرَمِكَ يَا أَكْرَمَ الْأَكْرَمِينَ، وَبِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.Allah'ım! Bana peygamberlerin hafızasını, nebilerin ilhamını ve meleklerin anlayışını nasip et. Ey kerem sahiplerinin en keremlisi! Kereminle, ey merhametlilerin en merhametlisi!9Ayrıca BakınızKUR'AN OKUMADAN ÖNCE OKUNACAK DUASABAH VE AKŞAM NAMAZINDAN SONRA "ECİRNA" DUASININ YAPILMASININ HİKMETİÂYET VE DUALARIN ŞİFA NİYETİYLE SUYA OKUNMASI VEYA VÜCUDA ÜFLENMESİ UYGUN MUDUR?NAZAR DEĞMESİNE KARŞI OKUNACAK ÂYET VE DUALARAİLE HUZURU VE EŞLER ARASINDAKİ SEVGİ İÇİN HANGİ AYET VE DUALAR OKUNABİLİR?HAFIZAYI GÜÇLENDİRMEK VE UNUTKANLIĞI GİDERMEK İÇİN NE YAPMALI?HZ. PEYGAMBERİN (SAV) UNUTKANLIK VE ZİHİN AÇIKLIĞI İÇİN TAVSİYE ETTİĞİ DUAKaynakçalarTâhâ, 20/114Tâhâ, 20/25-28Şuarâ 26/83İbn Mâce, İkâmetü's-salât (925)Tirmizî (Deavât 129)Süyûtî, el-Câmiu's-Sağîr, hadis no. 1532.Müslim, Zikir 73Buhârî, Vudû, 10Ahmed Ziyaaddin Gümüşhanevi, Mecmuatül Ahzab, s. 134.

Hakikat-i hariciye, mevcut ve yaratılmış hakikat demektir. Mevhum emir ise hayali ve vehmi bir iş demektir. Buna göre ifadenin anlamı şudur: Var olmayan bir iş, var olan bir şeyin varlık sebebi olamaz.Mesela ışınlama yoluyla eşyanın nakledilmesi şu an için bir hayaldir. Önümüze nereden geldiğini anlayamadığımız bir top düşse, onun buraya bir ışınlama aletiyle gönderildiğini düşünebilir miyiz? Düşünemeyiz. Çünkü şu an vehimden başka hiçbir yerde bulunmayan bir ışınlama aleti, topun düşmesi gibi gerçek bir işi yapamaz.Kâinatta cari olan kanunlar da maddi vücudu olmayan, yalnızca ilmi vücudu bulunan varlıklardır. Bu açıdan vehmi sayılırlar. Mevcut bir hakikat olan hayat, böyle vehmi varlıkların eseri olamaz.Aynı şekilde kâinattaki faaliyetler de bu tür vehmi kanunların eseri olamaz. Bu faaliyetler, melaike gibi hakikat-i hariciye sahibi, yani gerçekten var olan varlıkların eliyle gerçekleşir. Mesela hadis-i şerifte bildirildiği gibi her bir yağmur tanesini bir melek indirir. Kanun gibi mevhum manalar yağmur indiremez; kanunlar hiçbir iş yapamaz.Not: Melekler de bu işleri kendi kuvvetleriyle değil, Allah'ın emriyle ve onlarda tecelli eden kuvvetle yaparlar. İnsanlar da kendi işlerini, Allah'ın onlarda tecelli eden kuvvetiyle görebilirler. Tevhid inancı, Allah'tan başka ikinci bir gerçek kudret sahibinin bulunmamasını gerektirir.