4.958
3. Lemada Geçen His ve Zevk Meselesi
3. Lemada niçin bu Lemaya his ve zek karışmış. Aklın mizanıyla tartılmaz denmiş?
Destek olunİlmi çalışmalarımıza destek olun, bu hizmetlerin kesintisiz sürmesine katkıda bulunun.
Bağış Yap
4.958
3. Lemada niçin bu Lemaya his ve zek karışmış. Aklın mizanıyla tartılmaz denmiş?
4.983
Eski imamların yazmış oldukları havas kitaplarında bulunan dualarla ilgili yazılan vefkler ya da okunan dualar tesirsiz kalıyor? Acaba bunun sebebi nedir?
6.866
İlgili ayet şöyledir:Sadakalar (zekâtlar), Allah'dan bir farz olarak ancak, fakirlere, yoksullara, (zekâtı toplamak için me'mur kılınmakla) onun üzerine çalışanlara, kalbleri (İslâm'a) ısındırılacak olanlara, (âzâd edilmek üzere efendisiyle belli bir bedel karşılığında anlaşmış olan) kölelere, borçlulara, Allah yolunda olanlara ve yolda kalmışlara mahsustur. Ve Allah, Alîm(menfaatinize olanı hakkıyla bilen)dir, Hakîm (en doğru hükmü veren)dir.1Ayette “kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlar” diye geçen ifadenin aslı “el-müellefetü kulûbühüm”dür. Türkçede bu kesim “müellefe-i kulub” diye anılır. Bu kimselerin kim oldukları ve onlara ayrılan payın bugün de devam edip etmediği konusunda müfessirlerin açıklamaları şöyledir:Fahreddin er-Razi'nin AçıklamasıFahreddin er-Razi, Tefsir-i Kebir'de bu grubu açıklarken önce İbn Abbas'tan şu rivayeti nakleder: “Bunlar, her kabilenin asilzadelerinden meydana gelen bir topluluktur. Rivayete göre Peygamber Efendimiz (asm), Huneyn Günü bu kişilerden on beşine deve vermiş ve böylece onları İslam'a ısındırmak istemiştir.Razi bu rivayeti nakletmekle birlikte ona bir itiraz da getirir: Huneyn'de yapılan bu bağışlar ganimetten verilmiştir; zekatla bir ilgisi yoktur. Bu yüzden İbn Abbas'ın bu olayı bu ayetin tefsirinde neden zikrettiğini bilmediğini söyler ve muhtemelen müellefe-i kulube mal verilebileceğini göstermek istediğini tahmin eder.Ardından Vahidi'nin görüşünü aktarır. Vahidi'ye göre “Allah Teâlâ Müslümanları, müşriklerin kalblerini İslam'a ısındırmaktan (yani müellefe-i kulûbtan) artık müstağnî kılmıştır. Ancak İslam devlet başkanı, Müslüman olduklarında Müslümanlara fayda sağlayacak bir topluluğun kalbini kazanmak isterse buna yine izin vardır.Razi'nin kendi görüşü ise bu payın müşriklere mahsus olmadığı ve bugün de geçerli olduğu yönündedir. Ona göre ayette müellefe-i kulubun müşrikler olduğunu gösteren hiçbir işaret yoktur. Çünkü Cenab-ı Hak “kalpleri ısındırılmak istenenler” buyurmuştur ve bu, müslim-gayr-i müslim hakkında umumi bir ifadedir. Bu hükmün neshedildiğine dair bir delil de bulunmadığı için, Razi'ye göre İslâm devlet başkanı bu özellikte birtakım kimselerin kalblerini İslam'a ısındırmak için, onlara zekattan müellefe-i kulübün hissesini verebilir.2Elmalılı Hamdi Yazır'ın AçıklamasıElmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili adlı eserinde “müellefetü'l-kulub” ifadesini “kalpleri İslam'a te'lif edilenler”, yani İslam'a ısındırılanlar diye açıklar. Ardından rivayetlerin özetine dayanarak bunları üç grupta toplar:Bazı Gayrimüslimler: Peygamber Efendimiz (asm), bunların şerlerini önlemek, Müslümanlara eziyet etmelerine engel olmak ve diğer müşriklere ya da zekat vermekten kaçınanlara karşı Müslümanlara yardım etmelerini sağlamak için kendilerine bağışlarda bulunurdu.Toplumunda Sözü Geçen Kişiler: Bunlara yapılan yardım sayesinde, çevrelerindeki ileri gelenlerin ve onlara bağlı olanların İslam'a girmesi ya da Müslüman olanların dinlerinde sebat etmesinin önündeki engellerin kaldırılması gibi İslam'ın menfaatleri gözetilirdi.İmanı Henüz Kuvvetlenmemiş Yeni Müslümanlar: Bunların fakir olmaları şart değildir. Kalplerinin İslam'a daha çok ısınması ve imanlarının güçlenmesi için kendilerine hususi yardım yapılırdı. Elmalılı, Uyeyne b. Hısn, Akra b. Habis ve Abbas b. Mirdas gibi isimleri bu gruplara örnek verir.Elmalılı'nın açıklamasındaki çok önemli bir nokta şudur: Müellefe-i kulub, sadece “Müslüman olsun diye para verilen gayrimüslimler” değildir. Bu kapsama, yeni Müslüman olmuş fakat imanının kuvvetlenmesine ihtiyaç duyulan kişiler de girer. Ayrıca İslam toplumunun menfaati için kendilerinden fayda umulan bazı gayrimüslimler de klasik uygulamada bu grupta değerlendirilmiştir.Elmalılı buradan şu sonucu çıkarır: “Müellefetülkulûb atıyyesi ehli islâmın kıllette bulunduğu hale mahsurdur.” Yani Elmalılı'nın aktardığı Hanefi görüşüne göre müellefe-i kulub payı, Müslümanların zayıf ve az sayıda olduğu, dışarıdan desteğe ya da kalplerin kazanılmasına ihtiyaç duyduğu dönemle sınırlıdır. İslam güçlenip bu ihtiyaç ortadan kalkınca bu pay da uygulanmayabilir.Netice olarak, “kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlar” ifadesi, kalbinin kazanılması gereken ve bu yolla İslam'a veya Müslümanlara fayda umulan kimseleri kapsar. Hem Razi hem Elmalılı, bunların yalnız gayrimüslimler olmadığını; yeni Müslüman olmuş, imanı henüz tam kuvvet bulmamış ya da çevresinde tesiri bulunan kimselerin de bu gruba girdiğini belirtir. Bu payın verilmesindeki asıl gaye, şahsi bir ihsan değil; İslam'ın menfaatini gözetmek, zararı önlemek, İslam'a yeni girenleri dinde sebat ettirmek ve tesir sahibi kişilerin desteğini kazanmaktır.İki müfessir, bu payın bugün de uygulanıp uygulanamayacağı konusunda ise farklı düşünür. Elmalılı'nın aktardığı Hanefi görüşüne göre bu pay, Müslümanların zayıf olduğu dönemlere mahsustur. Razi ise hükmün neshedildiğine dair bir delil bulunmadığını söyler ve İslam devlet başkanının, ihtiyaç halinde bu payı yine verebileceğini savunur. Buna göre hükmün özü sabittir; uygulanması ise zamanın şartlarına ve maslahatın bulunup bulunmamasına bağlıdır.Ayrıca BakınızPEYGAMBERİMİZİN (SAV) VE SEYYİD OLANLARIN SADAKA VE ZEKAT ALMAMASININ SEBEPLERİSADAKAYI TEŞVİK ETMEK İÇİN AÇIKTAN VERMEK CAİZ MİDİR?ZEKAT HESABINDA BİR YILLIK GİDER DÜŞÜLÜR MÜ?KARDEŞE ZEKAT VERİLİR Mİ?KaynakçalarTevbe, 9/60Fahreddin er-Razi, Tefsir-i Kebir Mefatihu'l-Gayb, çev. Komisyon (Ankara: Akçağ Yayınları), 12/Tevbe 9/60 tefsiri, “Müellefe-i Kulub” başlığı.
4.530
İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:Eğer onun tahkîri ve beyân ettiği kusurlar, şahsıma ve nefsime âit ise, Allâh ondan râzı olsun ki, benim nefsimin ayıblarını söyler. Eğer doğru söylemiş ise, beni nefsimin terbiyesine sevk eder ve gururdan beni kurtarmaya yardımdır. Eğer yalan söylemiş ise, beni riyâdan ve riyânın esası olan şöhret-i kâzibeden kurtarmaya yardımdır. Evet, ben nefsim ile musâlaha etmemişim. Çünkü terbiye etmemişim. Benim boynumda veya koynumda bir akrep bulunduğunu biri söylese veya gösterse, ondan darılmak değil, belki memnûn olmak lâzım gelir.1Bediüzzaman Hazretlerinin burada anlattığı şudur: İnsan, başkalarının kendisini beğenmesinden ve övmesinden bazen hoşlanır. Bu duygu büyürse, yaptığı güzel işleri yalnız Allah rızası için değil, insanların takdirini kazanmak için de yapmaya başlayabilir. Buna riya denir. Riyanın esası ise şöhret-i kazibe, yani insanın gerçekte olmadığı halde insanların gözünde sahip olduğu yalancı şöhrettir.Bir iftira atıldığında, insanların gözündeki o parlak görüntü zarar görür. Kişi artık eskisi kadar övülmez, alkışlanmaz ve dikkat çekmez. Bu da nefsin hoşlandığı sahte şöhreti kırar. Böylece insan, “İnsanlar beni nasıl görüyor?” düşüncesinden uzaklaşıp “Allah benim halimi biliyor” noktasına daha çok yönelir. Demek ki iftira kötü bir şeydir; ama bazen bu kötülük, insanın nefsini törpüleyip onu gösterişten uzaklaştırabilir.Bediüzzaman Hazretleri bu ifadenin hemen ardından, aleyhindeki sözlere neden darılmadığını açıklar: “Ben nefsim ile musâlaha etmemişim. Çünkü terbiye etmemişim.” Yani nefsiyle barışık değildir; onu henüz terbiye edilmiş, kusursuz bir varlık olarak görmez. Nefsini savunmadığı için de nefsinin aleyhine söylenen bir söz onu incitmez. Nefsini temize çıkarmaya çalışan biri, aleyhindeki her söze öfkelenir. Nefsinin kusurlarını kabul eden biri ise bu sözlerde kendisi için bir fayda arar.Akrep misali de bunu anlatır. Bir insanın boynunda veya koynunda zehirli bir akrep olsa ve biri bunu haber verse, o kişiye kızılmaz; bilakis memnun olunur ve teşekkür edilir. Çünkü o haber, insanı büyük bir zarardan kurtarmıştır. Nefsin kusurları ve riya da böyle zehirli bir akrep gibidir. Bunları gösteren bir söz, kimden ve hangi niyetle gelirse gelsin, insan için bir iyiliktir. İktibasın “Eğer yalan söylemiş ise” diye başlaması da Bediüzzaman Hazretlerinin, aleyhindeki sözün doğru olma ihtimalini de göz önünde bulundurduğunu gösterir: Söz doğruysa nefsinin bir kusurunu öğrenmiş, yalansa riyadan kurtulmuş olur. Her iki durumda da kazançlı çıkar.Bu bakış, Bediüzzaman Hazretlerinin bir defalık bir sözü değil, hayatı boyunca taşıdığı sabit bir tavırdır. Nitekim On Üçüncü Mektup'ta şöyle der:Riyâkâr bir şöhret-i kâzibeden ibâret olan şân ve şeref-i dünyeviyenin muhâfazasına değil, kırılmasına yardım edene rahmet.2Hakkında kötü sözler yayılan talebesi Sıddık Süleyman Efendi'yi de aynı manayla teselli etmiş ve ona takılan bu kötü şöhretin onu riyadan kurtaracağını söylemiştir.3Netice olarak Bediüzzaman Hazretleri, iftirayı kendi başına bir iyilik olarak görmez. Fakat nefsini terbiye etmeyi ve ihlası kazanmayı her şeyin üstünde tuttuğu için, iftirayı da riyadan kurtaran ve ihlası güçlendiren bir vesileye çevirir.Ayrıca BakınızBEDİÜZZAMAN SAİD NURSİ KİMDİR? RİSALE-İ NUR NEDİR?BEDİÜZZAMAN HAZRETLERİNİN ESKİ SAİD VE YENİ SAİD DÖNEMİÜSTAD BEDİÜZZAMAN ÖVGÜYÜ NEDEN KABUL ETMİYORKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, c. 1, s.55Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, c. 1, s. 37.Bediüzzaman Said Nursi, Barla Lahikası, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 169.
Haşir Risalesi'nde geçen “Bâb-ı hikmet, inâyet, rahmet, adâlettir. İsm-i Hakîm, Kerîm, Âdil, Rahîm'in cilvesidir.” cümlesiyle ilgili iki sorum var:Bu cümlede geçen inayet ve rahmet kelimeleri arasındaki ıstılahi, ince mana farklarını izah eder misiniz?Yanlış veya eksik bir değerlendirme yapmıyorsam, bu cümlede inayetin karşılığı Kerim ismi, rahmetin karşılığı ise Rahim ismidir. Cemali olan pek çok ilahi isim arasından Kerim isminin inayetin karşılığı olarak tercih edilmesinin ilmi sebepleri ve hikmetleri neler olabilir?
İlgili kısım Mesnevi-i Nuriye'de şöyle geçmektedir:Kevn ü vücudda imkan, kesret, infial mertebeleri vardır. İmkan mertebesi vücub mertebesine bakar ve onu istilzam eder. Kesret mertebesi vahdet mertebesine nazırdır, onu iktiza eder. İnfial mertebesi failiyet mertebesine mütevakkıftır. Bu mertebeler arasındaki istilzam, bizzarure vacib, vahid, fa'al bir Halik'ı iktiza ve istilzam eder. 1Bu metni cümle cümle kısaca izah etmeye çalışalım:Kevn ü vücudda imkan, kesret, infial mertebeleri vardır.Yaratılmış olan bütün varlıklar âlemi, bünyesinde üç temel özellik, yani üç mertebe taşır:İmkan mertebesi: Varlıkların kendi kendine var olamaması; var olmalarıyla yok olmalarının eşit ihtimalde bulunmasıdır. Yaratılmış her varlık “mümkin”dir. Mesela bir insanın, bir yıldızın veya bir çiçeğin var olup olmaması kendi elinde değildir; imkan dairesindedir.Kesret mertebesi: Varlıkların tek bir tür ve parçadan ibaret kalmayıp çokluk, çeşitlilik ve sayısız unsurdan oluşmasıdır. Mesela yeryüzündeki, Bediüzzaman Hazretlerinin ifadesiyle dört yüz bin çeşit hayvan ve bitki taifesi, vücudumuzdaki trilyonlarca hücre ve gökyüzündeki milyarlarca galaksi kesret halindedir.İnfial mertebesi: Edilgenlik, yani yapılan etkiyi, sanatı ve tasarrufu kendi üzerinde kabul etme halidir. Varlıklar kendi kendilerinin faili değil, üzerlerinde bir kudretin iş gördüğü edilgen yapılardır. Mesela toprağın sürülmesi, suyun buharlaşması, çekirdeğin çatlayıp filizlenmesi birer infial halidir.İmkan mertebesi vücub mertebesine bakar ve onu istilzam eder.İmkan, bir şeyin varlığının da yokluğunun da zatı itibarıyla mümkün olmasıdır. Yani o şeyin var olması zorunlu değildir; yok olması da muhal değildir. Varlığı da yokluğu da birbirine eşittir. Vücub ise varlığı zorunlu olmak, yokluğu düşünülemeyen bir varlık olmaktır. Bu, yalnız Allah'a mahsustur. Allah vardır; varlığı başkasına bağlı değildir, sonradan olmamıştır, yokluğu muhaldir.İmkan dairesindeki varlıkların varlığı ile yokluğu eşit olduğundan, bu iki taraftan birinin ağır basması için dışarıdan bir tercih ediciye ihtiyaç vardır. Varlığı başkasına muhtaç olan her şey, varlığı kendinden ve zorunlu olan bir Yaratıcıya bakar ve O'nun varlığını gerekli kılar. Rabbimiz bu konuda şöyle buyurur:Yoksa bir şey (bir yaratıcı) olmadan mı yaratıldılar? Yoksa o yaratıcılar kendileri midir? 2Mesela iki kefesi tam eşit duran bir teraziyi düşünelim. Dışarıdan bir el veya ağırlık müdahale etmeden kefelerden birinin kendi kendine aşağı inmesi imkansızdır. İmkan mertebesindeki varlıklar da bu terazi gibidir: Varlık tarafının ağır basması için, varlığı mutlak ve zorunlu olan bir Yaratıcının tercihi ve iradesi şarttır.Kesret mertebesi vahdet mertebesine nazırdır, onu iktiza eder.Kesret çokluk demektir. Kâinatta sayısız tür, fert, şekil ve renk vardır. İnsanlar, hayvanlar, bitkiler ve yıldızlar çoktur. Vahdet ise birlik demektir; yani bu çokluğu idare eden tek bir irade, tek bir ilim ve tek bir kudret vardır.Kâinattaki kesret, kendi içinde muazzam bir uyum, yardımlaşma ve ortak bir intizam gösterir. Sayısız parçanın tek bir amaç doğrultusunda aksamadan çalışması, bu çokluğun arkasında tek bir idarecinin bulunduğunu gösterir. Rabbimiz şöyle buyurur:Eğer o ikisinde (yerde ve gökte) Allah'dan başka ilâhlar bulunsaydı, elbette o ikisi(ve onlarda görünen şu intizam) fesâda uğrardı (bozulup giderdi). 3Mesela bir orduda binlerce asker bulunur. Bu askerlerin hepsinin aynı anda, aynı komutla düzenli hareket etmesi, hepsine hükmeden tek bir komutanın varlığını gerektirir. Bunun gibi, kâinattaki bütün varlıkların uyum içinde hareket etmesi de tek bir Yaratıcıyı gerektirir.İnfial mertebesi failiyet mertebesine mütevakkıftır.İnfial, bir şeyin etkilenmesi, yapılması, şekil alması ve değişime uğraması demektir. Bütün varlıklar böyledir: Toprak, tohum, beden ve hava etkilenir. Hiçbiri mutlak manada kendi kendine iş gören, bağımsız bir fail değildir. Failiyet ise fiil sahibi olmak, yapan olmak demektir. Yapılan varsa yapan da olmalıdır; etkilenen varsa etkileyen de olmalıdır.Etkilenen, değişen ve şekil alan her şey, kendi kendinin sebebi olamayacağı için, mutlaka ona etki eden ve şekil veren bir fiil sahibine dayanmak zorundadır. Madem âlemde infial var, yani her şey yapılıyor, değiştiriliyor ve şekillendiriliyor; o halde bunları yapan bir fail de olmalıdır. İnfial kendi kendine ayakta duramaz. Bir resim varsa ressam, bir yazı varsa katip, bir bina varsa usta gerekir.Demir kendi kendine araba haline gelmez. Çünkü araba şekil verilmiş, düzenlenmiş ve bir maksada göre yapılmıştır. O halde demirdeki bu değişim bir faili gerektirir. Aynen öyle de, kâinatta her an yenilenen sayısız şekillenme ve faaliyet, bir Fail-i Mutlak'ı, yani bir Yaratıcıyı gösterir.Bediüzzaman Hazretlerinin burada Allah'ı “Fa'al” ismiyle anması da bu yüzdendir. Fa'al, sadece iş yapan değil, durmadan ve pek çok iş yapan demektir. Kâinattaki infial bir an bile durmaz: Her saniye sayısız varlık yaratılır, değişir, şekil alır ve yenilenir. Bu kesintisiz ve sayısız infial, sadece bir failin varlığını değil, her an iş başında olan ve hiçbir işi diğerine engel olmayan Fa'al bir Halık'ın varlığını gerektirir.Bu mertebeler arasındaki istilzam, bizzarure vacib, vahid, fa'al bir Halik'ı iktiza ve istilzam eder.İstilzam, bir şeyin başka bir şeyi gerekli kılması demektir. Yani imkan, kesret ve infial halleri, zorunlu olarak Vacib, Vahid ve Fa'al bir Halık'ı gerektirir:İmkan, Vacib'i gerektirir. Çünkü varlığı ile yokluğu eşit olan bir varlık kendi kendine var olamaz.Kesret, Vahid'i gerektirir. Çünkü tam bir uyum ve intizam içindeki çokluk, tek elden idare edildiğini gösterir.İnfial, Fa'al'i gerektirir. Çünkü yapılan şey yapanı gösterir; her an devam eden sayısız iş de her an iş gören bir faili gösterir.Bu üç mertebe arasındaki zorunlu ilişki, varlığı kendinden olan, bir ve tek olan, durmadan iş gören yüce bir Yaratıcıyı kaçınılmaz olarak gerekli kılar. Nasıl duman ateşi, yazı yazarı, iğne de ustasını gösterirse; imkan, kesret ve infial de Allah'ın varlığını ve birliğini öyle gösterir.Özetle;Bu âlemdeki hiçbir şeyin varlığı zorunlu değildir; hepsi mümkin varlıktır. O halde hepsi Vacibü'l-Vücud olan Allah'a dayanır.Bu âlemde sonsuz bir çokluk vardır; fakat bu çokluk karışık değil, intizamlıdır. O halde hepsi Vahid olan tek bir Halık'ın eseridir.Bu âlemde her şey durmadan yapılmakta, değiştirilmekte ve idare edilmektedir. O halde her şey, her an iş gören Fa'al ve Mutasarrıf bir Halık'a delalet eder.Ayrıca BakınızALLAH'IN VARLIĞINI İSPATALLAH'IN VARLIĞININ EN AÇIK DELİLLERİVARLIKLARDAKİ BİRLİK MÜHRÜ, ALLAH'I GÖSTERİRKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Mesnevi-i Nuriye, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 57.Tur, 52/35.Enbiya, 21/22.
Fıkıh kitaplarımızda, Allah'ın adının veya Kur'an ayetlerinin yazılı olduğu eşyaların yere serilmesi ve bu şekilde kullanılması mekruh görülmüştür. İbn Abidin bu konuda şöyle der:Üzerine el-mülkü lillâh (Mülk Allah'ındır) yazılmış bir halı veya başka bir eşyanın yere serilmesi ve kullanılması mekruhtur. Ancak süs amacıyla duvara asılmasında sakınca yoktur.1Yazının doğrudan bir şeyin altında kalması veya bir şeyi sarmak için kullanılması ise daha ağır bir hükme bağlanmıştır. Celal Yıldırım bu konuda şunu aktarır:Allah'ın isimlerinden herhangi biri veya Kur'ân âyetlerinden biri yazılı bulunan bir kâğıdı kese veya ambalâj yapıp kullanmak câiz değildir; yazı ister dış kısmında, ister iç kısmında olsun farketmez.2Bu iki hüküm arasındaki farkın sebebi, yazıya gösterilen saygısızlığın derecesidir. Yere serilen bir halı, yazıyı her zaman doğrudan kirletmez; bu yüzden bu kullanım mekruh sayılmıştır. Kese veya ambalaj olarak kullanılan bir kağıtta ise yazı doğrudan bir eşyanın altında ya da içinde kalır; bu kullanım caiz görülmemiştir.Fıkıh kaynaklarımızda bardak altlığından doğrudan söz edilmez. Ancak bardak altlığı, bu iki örnekten ikincisine daha çok benzer. Çünkü altlıktaki yazı doğrudan bardağın altında kalır; zamanla aşınabilir, kirlenebilir ve üzerine içecek dökülebilir. Bu sebeple üzerinde besmele veya Allah'ın isimlerinden biri yazılı olan bir bardak altlığını kullanmaktan kaçınmak, dini hassasiyete ve Allah'ın ismine gösterilmesi gereken saygıya daha uygundur. Böyle bir altlık, İbn Abidin'in ifade ettiği gibi kullanılmadan süs olarak duvara asılabilir veya saygıyla bir kenarda muhafaza edilebilir.Ayrıca BakınızALLAH YAZILI EŞYALAR İLE TUVALETE GİRMEKÜZERİNDE YAZI YAZAN KIYAFETLERİ GİYMEKHAYVAN OYUNCAKLAR VE ELBİSE ÜZERİNDEKİ RESİMLEREVDE KADEH BARDAĞI (AYAKLI BARDAK) KULLANMAKKaynakçalarİbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr ale'd-Dürri'l-muhtâr Şerhi Tenvîri'l-ebsâr (Kahire: Şirketü Mektebe ve Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Evlâduh, 1386/1966), c. 1, s. 178.Celal Yıldırım, Kaynaklarıyla İslâm Fıkhı: İbâdât-Muâmelât-Ferâiz. Uysal Kitabevi, Konya t.y., c.4, s. 1728.
Küçükken bize anlatılan bir kıssa vardı: Bir kişi iki yaşındaki çocuğuyla Peygamber Efendimize (asm) gelip onu nasıl terbiye edebileceğini soruyor. Peygamber Efendimiz (asm) de “Onun eğitimi artık bitmiş” buyuruyor. Ancak bu rivayeti bulamadım. Bunun dayandığı bir kaynak var mıdır?
Oyun oynadığımız, kullandığımız, kısacası etkileşimde bulunduğumuz sanal mecralarda maddi destek vermesek bile, sonuçta bir şekilde faizle iş yapan şirketleri destekleyenler arasında yer alıyoruz. Bu mecralarla etkileşimde bulunmanın hükmü nedir?
161
Cennette dünyadaki gibi dini mükellefiyetler, yasaklar ya da günah kaygısından doğan şer'i tedbirler yoktur. Çünkü cennet teklif ve imtihan yurdu değil, ilahi ikram ve mükafat yurdudur. Allah, cennet ehlinin kalplerindeki kin, nefret, kıskançlık ve kötü düşünceleri tamamen söküp almış; onları hem ruhen hem bedenen her türlü kirden, kusurdan ve ahlaksızlıktan arındırmıştır. Cennet ehli müminler, karşılıklı tahtlar üzerinde hiçbir külfet, zahmet ve yorgunluk olmadan bir araya gelir, huzur içinde görüşüp sohbet ederler.12 İsmail Hakkı Bursevi tefsirinde bu konuda şöyle der:Cennet ehline Allah canlarının çektiği bütün isteklerini verir mi? Şayet şerîatın menhiyât olarak saydığı bir şeyi canları çekmiş olsa durum ne olacaktır. Bu ayetin manası şudur: Elbette bütün cennet nimetleri hepcanların çektiği şeylerdir. Cennet nimetlerinde canların çekmediği ve meyletmediği şeyler yoktur. Gerçi Allah cennet ehlini, gerçekleşmesi imkân dışı olan yahut yasaklanmış bulunan her hangi bir şeyi arzu etmekten korur, denilmiştir.Bursevi konunun devamında ise şöyle der:Cennette bütün din ve mezheplerde haram kılınmış olan livâta yoktur. Bu durum kişinin eşine arkadan yaklaşması sûretiyle de asla cennette olmayacaktır. İmam Mâlik bir dönem kişinin eşine arkadan yaklaşmasına cevaz vermiş olduğu halde bilahare bu fetvadan dönmüştür. Cennette livatayı arzulamak yoktur. Çünkü bu durum ilâhi hikmete muhâliftir. Bazıları buna cevaz vermişlerdir. Bunlar el-Eşbâh ve'n-nezâir kitabının şerhinde zikredilmiştir. Bu görüş sahipleri bu konuda ciddî bir yanlış içindedirler. Biz bu husûsu bahse konu âyetlerde Lût kıssasında beyan etmişizdir. Şaraba gelince şarap livâta gibi değildir. Çünkü şarabın helal ve mübah sayıldığı bazı din, millet ve devirler vardır. Hulâsa her ne olursa olsun cennette ilâhî hikmete muhâlif bir durum yoktur. Bunun için cennette helâl haram gibi bir takım teklif ve hükümler olmamasına rağmen yine de eşler, mahremleri olmayan erkeklere karşı örtünürler.3Bursevi'ye göre cennette insanın arzuları sınırsız biçimde gerçekleşmeyecek; Allah, cennet ehlinin arzularını ilahi hikmete uygun hale getirecektir. Yani insan, dünyadayken fıtratı gereği haram veya çirkin kabul ettiği bazı şeyleri cennette de arzulamayacaktır. Çünkü Allah, cennet ehlinin kalplerini kötü arzu ve eğilimlerden arındırmıştır. Bursevi, livatayı (eşcinselliği) buna örnek gösterir ve böyle bir fiilin cennette bulunmayacağını, arzu da edilmeyeceğini belirtir. Şarap konusunda ise farklı bir değerlendirme yapar. Çünkü dünyada bazı din ve topluluklarda şarap helal kabul edilmiştir; ayrıca cennette sunulacak içeceklerin dünyadaki haram şarapla aynı mahiyette olmadığı bildirilmiştir. Bursevi, cennette dünyadaki gibi helal-haram hükümlerine dayalı bir mükellefiyet bulunmasa da ilahi hikmetin devam ettiğini vurgular ve eşlerin mahremi olmayan erkeklere karşı örtünmesini buna örnek verir. Elbette bu durum bir zorunluluk değildir. Dolayısıyla onun anlatmak istediği, cennette yasakların bulunmamasının her türlü davranış ve arzunun gerçekleşeceği anlamına gelmediğidir.Ancak bu, dünyada yasaklanan her şeyin cennette serbest olacağı anlamına gelmez. Dünyadaki yasaklar iki kısımdır. Bir kısmı, özü itibarıyla değil, dünyada yol açtığı zararlar sebebiyle yasaklanmıştır: Sarhoşluk veren içki, erkekler için ipek elbise, altın ve gümüş kaplar bunlardandır. Bu yasakların sebebi olan zararlar cennette bulunmayacağı için, bu nimetler orada arındırılmış birer ikram olarak müminlere sunulacaktır. Diğer kısmı ise livata gibi bizzat fıtrata ve ilahi hikmete aykırı olan fiillerdir. Bunlar cennette bulunmayacağı gibi, Allah bu tür arzuları da cennet ehlinin kalplerinden tamamen silecektir. Nitekim cennet, imtihanın sona erdiği, inananlara akla ve hayale gelmeyen maddi ve manevi nimetlerin sunulduğu ebedi bir mükafat âlemidir. İmam Gazali şöyle der:Başınızı kaldırın, burası amel yeri değil, bağış ve mükafat yeridir buyurup onlara zaman ve mekandan münezzeh olarak tecelli eder, cemalini gösterir.4İmam Gazali ayrıca, Kabe'nin etrafındaki tavaf sırasında yaşanan yoğun manevi havanın kişinin dikkatini dünyevi arzu ve düşüncelerden uzaklaştırıp ibadete yönelttiğini belirtir. Bu sebeple normal şartlarda dikkat edilmesi gereken kadın-erkek ayrımı, tavafın kendine özgü şartları ve manevi havası içinde aynı şekilde değerlendirilmemiştir..5 İmam Gazali'nin bu yaklaşımı cennetteki duruma uygulandığında önemli bir noktaya işaret eder: Cennet, yasakların ve mükellefiyetlerin bulunduğu bir imtihan yeri değildir. Dolayısıyla haremlik-selamlık uygulamasını dünyadaki anlamıyla cennet hayatına taşımak doğru olmaz. Ancak bu, mahremiyetin, hayanın ve edebin bütünüyle ortadan kalktığı anlamına da gelmez. Cennetteki ilişkiler, dünyadaki yasak ve sorumluluk anlayışından farklı olarak, tertemiz bir fıtrat ve ilahi hikmet çerçevesinde gerçekleşir.DeğerlendirmeCennette haremlik-selamlık meselesi hakkında doğrudan bir ayet veya hadis bulunmamaktadır. Bununla birlikte Kur'an-ı Kerim'de cennet kadınlarının “bakışlarını yalnız eşlerine çeviren” (Rahman 55/56) ve “çadırlarda korunmuş” (Rahman 55/72) kadınlar olarak nitelenmesi, cennette iffet ve mahremiyetin devam ettiğine işaret eder. Ayrıca konuya dolaylı olarak değinen bazı alimlerin açıklamaları da vardır. Öte yandan, cennet hayatının dünyadaki dini hükümlerden farklı olduğunu gösteren başka örnekler de mevcuttur.Mesela dünyada aklı örttüğü ve kötülüklere yol açtığı için haram kılınan içki, cennette aklı baştan almayan, baş ağrısı ve sarhoşluk vermeyen tertemiz bir içecek olarak sunulacaktır. Dünyada erkeklere yasaklanan ipek elbiseler, cennette müminlerin giysisi ve süsü olacaktır. Dünyada kullanılması yasaklanan altın ve gümüş kaplar da cennette müminlere ikram ve ziynet olarak sunulacaktır. Bu örnekler, dünyada belirli hikmetlerle yasaklanan bazı nimetlerin, özellikleri ve sonuçları değişerek cennette birer ikrama dönüşebileceğini gösterir.Bununla birlikte, cennette dini mükellefiyetlerin bulunmaması, mahremiyet ve edep anlayışının da tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Nitekim Bursevi, cennette helal-haram hükümlerine dayalı bir sorumluluk bulunmadığı halde eşlerin mahremi olmayan erkeklere karşı örtüneceğinden söz eder. Buradan, cennetteki mahremiyetin dünyadaki gibi bir yasağa, zorunluluğa veya günah endişesine dayanmadığı; cennet ehlinin arınmış fıtratına ve ilahi hikmete uygun bir hal olduğu anlaşılabilir.Sonuç olarak, cennette dünyadaki anlamıyla bir haremlik-selamlık zorunluluğu bulunduğunu söylemek için yeterli delil yoktur. Mahremiyetin bütünüyle ortadan kalktığını söylemek de doğru değildir.Ayrıca BakınızCENNETİN EN YÜKSEK TABAKASI VE TABAKALARININ İSİMLERİYAHUDİ VE HRİSTİYANLAR CENNETE GİDEBİLİR Mİ?MÜSLÜMAN BİR KİŞİ İNTİHAR EDERSE CENNETE GİREBİLİR Mİ?CENNETTE ZAMANBİZ CENNETE SEVDİĞİMİZ BİRİ CEHENNEME GİDERSECENNETTE CANIMIZ SIKILMAZ MICENNETTE KADINA VERİLEN NİMETLERCENNETTE GÜNAH İŞLEMEK VAR MI?KaynakçalarSoner Duman, "Allah'ın Sorularım Var", Erkam Yayınları, İstanbul, 2020, s. 242-243.Vehbe Zuhayli,"Tefsir'ül Münir", Risale Yayınları, s. 69.İsmail Hakkı Bursevi, "Rûhu'l Beyân", Erkam Yayınları, 2013, c. 18, s. 356.İmam Gazali, Kalplerin Keşfi, İstanbul: Gelenek Yayıncılık, 2015, s. 22.Gazali, İmam. Yeni İhyâ-u Ulûmiddin, (e-kitap), s. 620. https://www.ahmettunalilar.com/Kitaplar/ihyau_ulumiddin_ekitap_mobi_epub.pdf
6.065
Deniliyor ki: ''Risale-i Nurla meşgul olduğunuz kadar Kur'anla iştigal etmiyorsunuz? açıklamalarınız için çok teşekkürler.?
4.944
Risale-i Nur hizmetinde yazı için neden mürekkep ve divit kullanılıyor?
Risale-i Nur'da geçen bu ifadelere göre:Âlem-i ervah ve âlem-i batın hangi âlemlerdir? Örneklerle açıklar mısınız?Ruhanilerin ibadetinden kasıt nedir?
Lokman Suresi'nin 13. ayetinin son kısmının meali “Muhakkak ki şirk, gerçekten (pek) büyük bir zulümdür” şeklindedir. Bu bağlamda dört hususu merak ediyorum:Ayetin bu kısmında “küfür” ya da “inkar” gibi genel kelimeler yerine özellikle “şirk” kelimesinin tercih edilmesinin hikmetleri neler olabilir? Bunu tefsir ilmine göre açıklar mısınız?Şirkin, küfür ve inkardan farklı olarak “zulüm” kavramıyla bu kadar şiddetli bir şekilde özdeşleştirilmesinin temel sebepleri nelerdir? Bunu hem kelam hem de tefsir ilmine göre açıklar mısınız?Kelam ve akaid ilminde “şirk”, “küfür” ve “inkar” kelimeleri arasındaki ıstılahi (terim olarak) farklar nelerdir?“Şirk”, “küfür” ve “inkar” kavramları birbirinin yerine kullanılabilir mi, yoksa her birinin kendine özgü sınırları ve manaları var mıdır?
Otuz Üçüncü Mektup'un Onuncu Pencere'sinde Kamer'in (Ay'ın) takvimcilik etmesinden bahsediliyor. Bu ne demektir? Kısaca izah eder misiniz?
230
32. Söz'ün 1. Nüktesi'nde muhabbetle alakalı suali ve kısaca cevabını izah eder misiniz? Allah namına sevmek ne demektir?
Hadis-i şerîfin tam metni şöyledir:لَا تُقَبِّحُوا الْوَجْهَ، فَإِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ آدَمَ عَلٰى صُورَةِ الرَّحْمٰنِYüz için çirkin şeyler söylemeyiniz. Çünkü yüce Allah Hz. Adem'i Rahmanın suretinde yaratmıştır.1Meseleyi anlamak için öncelikle şu temel ilkeyi ortaya koymak gerekir: Cenab-ı Hak, yaratılmış varlıkların şekline ve fiziki özelliklerine benzemez. Kur'an-ı Kerim bu hakikati şöyle bildirir:O'nun misli gibi hiçbir şey yoktur. Ve O, Semî' (herşeyi işiten)dir, Basîr (hakkıyla gören)dir.2Dolayısıyla söz konusu hadis, Cenab-ı Hakk'ın insan biçiminde olduğu ya da Hz. Adem'in Allah'ın fiziki bir kopyası olarak yaratıldığı anlamına gelemez. Bununla birlikte hadis alimlerinin, “suret” kelimesinin anlamı ve zamirin kime döndüğü konusunda farklı açıklamaları vardır. Bu konuda yukarıdaki hadise çok benzeyen ikinci bir rivayet daha bulunmaktadır:إِذَا قَاتَلَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيَجْتَنِبِ الْوَجْهَ، فَإِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ آدَمَ عَلٰى صُورَتِهِEbû Hüreyre'den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber Efendimiz (asm) şöyle buyurmuştur: Biriniz kardeşiyle kavga ederse yüze vurmaktan sakınsın. Çünkü Allah, Adem'i kendi suretinden yaratmıştır.3Bu rivayet Sahih-i Müslim'de yer alır ve sıhhati bakımından güçlüdür. Ancak Arapçadaki “suretihi” (onun sureti) ifadesindeki zamirin kime döndüğü tartışılmıştır. Yani “Allah, Adem'i kendi suretinden yaratmıştır” ifadesinden iki anlam çıkmaktadır: Birincisi “Allah, Adem'i (Allah'ın) kendi suretinden yaratmıştır”, ikincisi ise “Allah, Adem'i (Adem'in) kendi suretinden yaratmıştır” anlamıdır.4Arapçadaki “suret” kelimesi, bir varlığın şekli, görünüşü, biçimi ya da kendisine mahsus yaratılış özellikleri için kullanılabilir. Fakat bir kelimenin yaratılmışlar hakkında kullanılması ile Cenab-ı Hakk'a nispet edilmesi aynı şekilde değerlendirilmez.Mesela Kur'an-ı Kerim'de Cenab-ı Hakk'ın işitmesinden ve görmesinden söz edilir. İnsan da işitir ve görür. Ancak Cenab-ı Hakk'ın işitmesi, insanın kulak ve ses dalgalarıyla gerçekleşen işitmesi gibi değildir; görmesi de insanın göz organıyla gerçekleşen görmesi gibi değildir. İsim ya da kelime ortaklığı, mahiyet ve hakikat bakımından benzerliği gerektirmez. Bu ilke, söz konusu hadisi açıklarken temel bir ölçüdür.Hadis alimlerimizden İbn Huzeyme, buradaki nispetin Allah'ın zatına ait bedeni bir şekil anlamına gelmeyeceğini belirtir. Onun açıklamasına göre buradaki nispet; yaratma, mülkiyet ya da şereflendirme gibi manalar taşır. Yani Cenab-ı Hak, Hz. Adem'i (as) bizzat yarattığı ve ona hususi bir yaratılış verdiği surette meydana getirmiştir. Bu yorumda Allah'a herhangi bir fiziki şekil isnat edilmez; insan yüzünün, Hz. Adem'den (as) itibaren insan neslinin taşıdığı şerefli yaratılışın bir parçası olduğu vurgulanmış olur.5Bir diğer yaklaşıma göre, Cenab-ı Hakk'a nispet edilen sıfatlar O'nun şanına layık biçimde kabul edilir; nasıl oldukları tasvir edilmez ve yaratılmışların özelliklerine benzetilmez. Bu müteşabih ifadeyi kabul edip Cenab-ı Hakk'a layık olan hakikatini ya da mahiyetini O'nun ilmine havale etmek veya uygun bir te'vile başvurmak gerekir.Buraya kadar hadisin akaid yönünü inceledik. Fakat hadisin hangi maksatla söylendiğini de unutmamak gerekir. Peygamber Efendimiz (asm) bu rivayetlerde öncelikle insanın yüzüne vurmayı ve yüzünü aşağılamayı yasaklamaktadır. Bu, rivayetlerin en açık ve tartışmasız mesajıdır. Yüz, insanın şahsiyetini ortaya koyan önemli bir uzuvdur. İnsan yüzüyle tanınır, sevincini ve üzüntüsünü yüzüyle ifade eder. Gözleriyle görür, ağzıyla konuşur, yüz ifadeleriyle başkalarıyla iletişim kurar. Yüze vurmak hem fiziki zarar verir hem de insanı aşağılar. Yüzü çirkinlemek ise insanın yaratılışı üzerinden tahkir edilmesine yol açar. İnsan, Allah'ın yarattığı ve şereflendirdiği bir varlıktır; onun yüzünü aşağılamak, yaratılışını hor görmek doğru değildir.Bediüzzaman Hazretleri de On Dördüncü Lem'a'nın İkinci Makamı'nın Beşinci Sırrı'nda6 bu hadis-i şerifi özetle şöyle izah eder:İnsan, Rahman ismini tamamıyla üzerinde gösterebilecek bir surette yaratılmıştır. Rahman ismi kâinatın ve yeryüzünün simasında göründüğü gibi, insanın simasında da en mükemmel bir surette tecelli eder. Çünkü insan, Rahman olan Allah'ın varlığına ve birliğine en güçlü bir delildir.Nasıl ki güneşi yansıtan bir ayna, güneşi çok parlak gösterirse, bu parlaklığa işaret olarak “Bu ayna (adeta) güneştir.” denir. Aynen öyle de insan, Rahman olan Allah'a çok açık bir şekilde delil olduğu için “İnsanda (adeta) suret-i Rahman var.” denilmiştir.Ayrıca BakınızRAHMAN İSMİ İNSAN ÜZERİNDE NASIL TECELLİ EDER?KaynakçalarBeyhakî, el-Esmâ ve's-Sıfât, 640.Şûrâ, 42/11.Müslim, Birr ve Sıla, 115.Hafız İbn Hacer el Askalâni, Fethu'l-Bâri.İbn Huzeyme, Muhammed b. Fazl, Kitâbü't-Tevhîd ve İsbâtü Sıfâti'r-Rab.Bediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 101.
2.960
İlgili yer Risale-i Nur'da şu şekilde geçmektedir:İran'ın adil padişahlarından Nuşirevan-ı Adil'in veziri, akılca meşhur alim olan Büzürcmehr'den sormuşlar: “Neden ulema, ümera kapısında görünüyor da; ümera, ulema kapısında görünmüyor? Halbuki ilim, emaretin fevkindedir.” Cevaben demiş ki: “Ulemanın ilminden, ümeranın cehlindendir.” Yani ümera, cehlinden ilmin kıymetini bilmiyorlar ki ulemanın kapısına gidip ilmi arasınlar. Ulema ise ma'rifetlerinden, mallarının kıymetini dahi bildikleri için ümera kapısında arıyorlar. İşte Büzürcmehr, ulemanın arasında fakr ve zilletlerine sebep olan ve zekavetlerinin neticesi bulunan hırslarını zarif bir surette te'vil ederek nazikane cevap vermiştir.1Burada kastedilen, alimlerin (ulema) asıl sermayesi olan ilim ve marifetlerini (Allah'ı ve hakikatleri tanımaya dair bilgilerini), dünya menfaati ve geçimlerini sağlamak için idarecilerin (ümera) kapısında harcamalarıdır. Yani “mallar” kelimesi maddi servet manasında değil; kıymetli bir sermaye olan ilim ve zekavetleri (keskin zekaları) manasındadır.İlim, hakikatte çok kıymetli bir hazinedir. Fakat işin içine hırs karıştığında, bazı kimseler bu manevi serveti Allah'ın rızası yolunda değil; dünyaya düşkün kimselerin yanında makam, bağış, maaş veya menfaat elde etmek için kullanabilir. “Ümera kapısında arıyorlar” ifadesi bunu anlatır. Yani bu alimler, ilimlerini sultanlara, idarecilere ve nüfuz sahiplerine sunarak geçim, itibar veya menfaat ararlar.Bu sebeple cümledeki “mallarının kıymeti” ifadesi, alimlerin sahip oldukları ilim ve marifetin ne kadar değerli bir sermaye olduğunu bilmeleri manasındadır. Ne var ki bu sermaye yanlış yerde, yani hükümdarların ve dünyaya düşkün kimselerin kapısında menfaate vesile yapıldığında, fakirliğe ve aşağılanmaya (fakr ve zillet) sebep olabilir.Kısacası, evet, alimlerin asıl malı ilimleridir; metinde de bu mana kastedilmektedir. Eleştirilen nokta, bu manevi servetin dünya menfaati için idarecilerin kapısında aranmasıdır.Ayrıca BakınızİKTİSAT ETMENİN FAYDALARIİKTİSAT İLE CİMRİLİK; TEVAZU İLE TEZELLÜL; VAKAR İLE TEKEBBÜR SÛRETEN BENZER OLDUKLARI HÂLDE, HAKİKATTE BUNLARI BİRBİRİNDEN AYIRAN ŞEY NEDİR?KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.153
198
İktisat etmek; Allah'ın verdiği nimetleri gereği gibi kullanmak, israftan kaçınmak ve ihtiyaç ile hevesi birbirine karıştırmamaktır. Bediüzzaman Hazretleri, Lem'alar adlı eserinde yer alan On Dokuzuncu Lem'a'da, yani İktisat Risalesi'nde, iktisadın mahiyetini ve faydalarını yedi nükte halinde izah eder. Risalenin Birinci Nükte'sinde şöyle buyurur:Hâlik-ı Rahîm, nev'-i beşere verdiği ni'metlerin mukābilinde şükür istiyor. İsraf ise, şükre zıddır. ni'mete karşı hasâretli bir istihfâftır. İktisâd ise, ni'mete karşı ticâretli bir ihtirâmdır. Evet, iktisâd hem bir şükr-ü ma'nevî, hem ni'metlerde rahmet-i İlâhiyeye karşı bir hürmet, hem kat'î bir sûrette sebeb-i bereket, hem bedene perhîz gibi bir medâr-ı sıhhat, hem ma'nevî dilencilik zilletinden kurtaracak bir sebeb-i izzet, hem ni'met içindeki lezzeti hissetmeye; ve zâhiren lezzetsiz görünen ni'metlerdeki lezzeti tatmaya kuvvetli bir sebebdir. İsraf ise, mezkûr hikmetlere muhâlif olduğundan, vahîm netîceleri vardır.1Bu izahlar ışığında iktisat etmenin faydalarından bir kısmını şöyle sayabiliriz:1. İktisat, Nimetin Kıymetini Bilmeyi ve Şükretmeyi Öğretirİktisat etmenin en büyük faydalarından biri, insana elindeki nimetlerin değerini öğretmesidir. İnsan bir nimeti ölçülü kullandığında onun sıradan bir şey olmadığını daha iyi anlar. Ekmek, su, vakit, sağlık ve sahip olduğu diğer imkanlar ona daha kıymetli görünür. Böylece nimetlere karşı hürmetkar olur. İsraf ise bunun tam tersidir; nimeti hor görmek, kıymetini bilmemek ve adeta “nasıl olsa var” anlayışıyla hareket etmektir. Bu sebeple iktisat, sadece ekonomik bir davranış değil, aynı zamanda manevi bir şükürdür.2. İktisat, Berekete Sebeptirİktisat etmenin mühim faydalarından biri, nimetteki bereket kapısını açmasıdır. Bereket, yalnız bir şeyin çok görünmesi değil; az bir nimetin dahi Allah'ın izniyle çok fayda vermesi, uzun müddet kifayet etmesidir. İktisat eden kimse nimete hürmet etmiş olur. Nimete hürmet ise o nimetin artmasına, kıymet kazanmasına ve bereketlenmesine vesile olur.İsraf ise nimetin kıymetini bilmemek ve bir cihette nimete karşı hürmetsizlik etmektir. Hürmetsizlik ise bereketin kaçmasına sebeptir. Bu sebeple bazen çok görünen bir mal, israf yüzünden çabucak tükenir; bazen de az bir rızık, iktisat ve şükür ile insana kafi gelir. Demek bereketin sırrı, nimetin miktarında değil; ona karşı takınılan hürmet, şükür ve kanaattedir.3. İktisat, Bedeni Korur ve Sağlıklı Yaşamaya Vesile Olurİktisat etmenin bir başka faydası da insanın bedenini korumasıdır. Özellikle yeme içme konusunda ölçüsüzlük, insanın sağlığını bozar. Sırf canı istediği için ihtiyaçtan fazla yemek veya sürekli çeşit ve lezzet peşinde koşmak, mideyi yorar, bedeni rahatsız eder ve zamanla hastalıklara zemin hazırlar. İktisat ise insana ölçülü olmayı öğretir. Ne zaman durması gerektiğini bilen kişi, hem sağlığını korur hem de nimetten daha gerçek bir lezzet alır.4. İktisat, İnsanı Nefsin Arzularına Esir Olmaktan Kurtarırİktisat etmenin faydalarından biri de insanın her istediğini yapmak zorunda olmadığını öğretmesidir. Nefis daima daha fazlasını ister; daha çok yemek, daha çok harcamak, daha çok rahat etmek ister. Eğer insan nefsin bu isteklerine sürekli boyun eğerse zamanla ölçüsünü kaybeder. Küçük bir arzu bile ona büyük bir ihtiyaç gibi görünmeye başlar. İktisat ise insana irade kazandırır. Kişi, “Her istediğim şeyi almak veya tüketmek zorunda değilim.” diyebilmeyi öğrenir. Bu da sadece mal konusunda değil, genel hayat düzeninde de olgunluk kazandırır. Böylece insan heveslerinin peşinden sürüklenmez.5. İktisat, Gerçek Lezzetin Kanaatte Olduğunu Gösterirİnsan çoğu zaman mutluluğu ve lezzeti çok tüketmekte arar. Halbuki iktisat etmenin önemli faydalarından biri, gerçek lezzetin çoklukta değil, kanaatte olduğunu göstermesidir. Kanaatli insan, elindeki nimetten tat almayı bilir. Sürekli daha fazlasını isteyen kimse ise çoğu zaman elindekinden de zevk alamaz. Çünkü israf, nimetin tadını azaltır.6. İktisat, Geçim Sıkıntısını Hafifletirİktisat etmenin faydalarından biri de hayatı kolaylaştırmasıdır. İnsan, gerçek ihtiyaçlarıyla yetinmeyi öğrenirse geçim yükü hafifler. Fakat ihtiyaç olmayan şeyleri zaruret gibi görmeye başlarsa, kazancı ne kadar artsa da yetmez hale gelir. Çünkü masrafı büyüten şey, çoğu zaman ihtiyaç değil; alışkanlık ve gösteriştir. İktisat eden kişi ise önce neyin gerekli, neyin fazlalık olduğunu ayırt eder. Böylece elindeki imkanlarla daha rahat yaşar. Bu durum onu sürekli borç düşüncesinden, yetişememe telaşından ve maddi baskıdan bir derece korur.7. İktisat, İnsanın İzzetini Muhafaza Ederİktisat etmenin önemli faydalarından biri de insanı başkalarına muhtaç olmaktan korumasıdır. İsraf eden kişi, bir süre sonra kendi gücüyle karşılayamayacağı bir hayat tarzına alışabilir. Bu da onu borca, beklentiye ve bazen başkalarının eline bakmaya sevk edebilir. Hatta insan, sırf dünyalığını korumak için istemediği tavizler vermek zorunda kalabilir. İktisat eden kişi ise ayağını yorganına göre uzatır; bu da onun hür ve bağımsız yaşamasına vesile olur. Kendi imkanıyla yetinmek, insanın izzetini kuvvetlendirir.8. İktisat, Hırsı Azaltır; Kanaat ve Huzur Verirİktisat etmenin bir başka faydası da insanı hırstan korumasıdır. İsraf arttıkça ihtiyaçlar çoğalır, ihtiyaçlar çoğaldıkça da insanın gözü dışarıya kayar. Hep daha fazlasını istemek, kişiyi memnuniyetsiz yapar. Böyle bir ruh hali ise huzuru bozar. İnsan çalışsa da tatmin olmaz, kazansa da doymuş hissetmez. İktisat ise kanaat duygusunu kuvvetlendirir. Kanaatli insan, elindekine şükreder ve elindekinin kıymetini bilir.9. İktisat, İhlasa ve Samimiyete Vesile Olurİktisat etmenin faydalarından biri de insanı gösterişten uzaklaştırmasıdır. İsrafın içinde çoğu zaman başkalarına görünme arzusu da bulunur. Daha pahalıya sahip olmak, daha çok tüketmek veya çevresine kendini güçlü göstermek isteyen kişi, farkında olmadan insanların nazarını önemsemeye başlayabilir. Bu ise samimiyeti zedeler. İktisat eden kişi ise gösterişten uzak, sade ve ölçülü yaşamaya alışır. Böylece hareketlerinde daha içten ve daha ihlaslı olur.Sonuçİktisat, ilk bakışta harcamayı ölçülü tutmaktan ibaret gibi görünse de aslında insanın hem maddi hem manevi hayatını düzenleyen bir ahlaktır. İktisat eden insan nimetin kıymetini bilir ve ona şükreder. Nimete gösterdiği hürmet sayesinde az bir rızık bile bereketiyle ona yeter. Ölçülü yaşamak bedenini korur, nefsin arzularına karşı iradesini güçlendirir ve ona gerçek lezzetin çoklukta değil kanaatte olduğunu gösterir. Gerçek ihtiyaçlarıyla yetinen kişinin geçim yükü hafifler. Böyle biri başkalarına muhtaç olmadan izzetini korur, hırstan kurtulup huzura kavuşur ve gösterişten uzak, samimi bir hayat sürer. İsraf ise nimeti hor görmekle başlar; bereketsizlik, hırs, huzursuzluk ve muhtaçlıkla sonuçlanır. Kısacası iktisat, Allah'ın verdiği nimetleri O'nun razı olacağı ölçüde kullanmaktır. Bu ölçüyü koruyan insan hem dünya hayatını hem de kulluğunu güzelleştirir.Ayrıca BakınızİKTİSAT İLE CİMRİLİK; TEVAZU İLE TEZELLÜL; VAKAR İLE TEKEBBÜR SURETEN BENZER OLDUKLARI HALDE, HAKİKATTE BUNLARI BİRBİRİNDEN AYIRAN ŞEY NEDİR?PAHALI VE LÜKS KIYAFETLERDEN SATIN ALMAK DİNEN CAİZ MİDİR? İSRAF SAYILIR MI?İKTİSAD, KANAAT, İSRAF, CİMRİLİK VE TEBZİR KAVRAMLARI VE ARALARINDAKİ FARKLARKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 146.
Tesbihatımızdaki “La ilahe illallahu vahdehu la şerike leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü, yuhyi ve yümit ve hüve hayyün la yemut, bi-yedihi'l-hayr ve hüve ala külli şey'in kadir ve ileyhi'l-masir” zikri neden on defa, yani çift sayıda okunuyor? Bu soru derste aklımıza geldi. Çünkü ecirnalar ile Sübhanallah, Elhamdülillah ve Allahu Ekber gibi diğer zikirlerin hepsi tek sayıda okunuyor.
Hz. Ali için anlatılan böyle bir kıssa yoktur. Ancak Hz. Muaviye için Mevlana, Mesnevi'sinde, daha önce hadis ve tarih kitaplarında geçmeyen bir kıssa anlatır. Bu kıssaya gerçekten gerçekleşmiş bir hadise olarak bakmamak gerekir. Nitekim bunu doğrulayacak bir kaynak göremedik. Ancak kıssaya ibret cihetiyle bakmak ve oradan alınacak dersleri almak güzel olacaktır. Kıssa özetle şöyledir:Müminlerin dayısı Hz. Muaviye, köşkünde uyumuştu. Köşkün kapısı içeriden kilitliydi. Zira Hz. Muaviye, halkın gelip gitmesinden yorulmuştu. Ansızın biri onu uyandırdı. Hz. Muaviye gözlerini açınca adamı göremedi. Kendi kendine, “Köşke kimse giremez. Bu küstahlıkta ve cürette bulunan kim acaba?” diye düşündü. Etrafı dolaşarak gizlenen adamın izini bulmaya çalıştı. Nihayet kapının arkasına saklanmış bir adam gördü. Adam, kapıya sinmiş, yüzünü bir perdeyle örtüp gizlenmişti.Hz. Muaviye, “Hey sen! Kimsin, adın ne?” diye sordu. İblis, kimliğini gizlemeye gerek duymadı. Hz. Muaviye'yi kandırmak için bu defa dürüst davranmayı tercih etti. Zira ona yalan söyleyebilecek durumda değildi. “Adımı açıkça söyleyeyim: Şaki İblis!” diye cevap verdi.Hz. Muaviye, “Beni niçin uyandırdın? Doğru söyle, yalan konuşma!” diyerek üsteledi. Şeytan, “Namaz vakti geldi. Hemen mescide koşmak gerek. Mustafa, mana incisini delerek, 'İbadetleri vakti geçmeden yerine getirmekte acele edin.' buyurdu.” diye cevap verdi.İblis'in Hz. Muaviye'yi namaz için uyandırması dikkat çekiciydi. Oysa Allah'ın emirlerine itaate ve iyiliğe teşvik etmek, insanın zarar görmesini engellemek, İblis'in varlık sebebine aykırıydı. Hz. Muaviye de bunun farkındaydı. Bu sebeple, “Hayır, hayır! Senin böyle bir maksadın olmaz. Bana hayra delil olasın, bu mümkün mü? Hırsız, evime gizlice giriyor da 'Bekçilik yapıyorum.' diyor. Ben o hırsıza nasıl inanayım? Hırsız, sevabı ve ecri ne bilir?” dedi.Şeytan, Hz. Muaviye'yi kandırmak için çeşitli açıklamalar yaptı ve kendisini haklı göstermeye çalıştı. Ancak Hz. Muaviye ona inanmadı. Bunun üzerine İblis, gerçek maksadını açıklamak zorunda kaldı:“Ey adil emir! Artık hilemi açığa vurayım. Eğer namazı kaçırmış olsaydın gönlüne bir dert düşecek, ah ve figana başlayacaktın. O teessüf, o figan ve o niyaz, yüzlerce zikirden ve namazdan daha üstün olacaktı. Böyle bir ahın perdeleri yakmasından korktum. Seni bunun için uyandırdım. İstedim ki böyle bir ah etmeyesin ve o mertebeye ulaşmayasın. Ben hasetçiyim; işte böyle haset ederim. Düşmanım; işim gücüm hile ve kinden ibarettir.”Bunun üzerine Hz. Muaviye şöyle karşılık verdi:“İşte şimdi doğruyu söyledin. Senden beklenen de budur; sana yakışan budur. Sen bir örümceksin, ancak sinek tutabilirsin. Halbuki ben sinek değilim. Zahmet etme ey köpek! Ben bir akdoğanım; beni ancak padişah avlayabilir. Örümcek bizim etrafımızda nasıl ağ örebilir? Gücün yetiyorsa git, sinek avla; sinekleri bir ayran tasının etrafına çağır! Onları bala çağırdığını söylesen bile bu çağrı şüphesiz yalandır; çağırdığın şey yine ayrandır. Sen beni uyandırdın ama bu uyandırış, aslında uykunun ta kendisiydi. Bana bir gemi gösterdin ama gösterdiğin gemi girdaptan ibaretti. Sen beni, daha büyük bir hayırdan mahrum bırakmak için hayra yönelttin.”1Benzer bir kıssa ayrıca bazı menkıbe kitaplarında Bayezid-i Bistami için de anlatılır. Menkıbeye göre özetle Bayezid-i Bistami, bir gece sabah namazına uyanamaz. Namazını kaza edip çok ağlar ve bir ses duyar: “Ey Bayezid, bu günahını affeyledim. Bu pişmanlık ve ağlamana da ayrıca yetmiş bin namaz sevabı ihsan eyledim.” Birkaç ay sonra yine uyku bastırınca şeytan gelip Bayezid-i Bistami'nin mübarek ayağından tutarak uyandırdı. Sebebi sorulunca şeytan, onun yine ağlayıp yetmiş bin namaz sevabı kazanmasını engellemek istediğini, “Bir vakit namaz sevabı bulasın, yetmiş bin namaz sevabına kavuşamayasın!” diye uyandırdığını söyler.2Ayrıca BakınızİSTİDRAC, KERAMET VE İKRAMMUCİZE VE KERAMET FARKIEVLİYA VE KERAMETKERAMETİ İNKAR EDEN KİŞİ DİNDEN ÇIKAR MI?SAHABELERİN YÜKSEK MAKAMISAHABE EFENDİLERİMİZİN HARİKA HALLERİ VAR MIDIR?KaynakçalarMevlana Celaluddin-i Rumi, Mesnevi ve Şerhi, Şerheden: Abdülbaki Gölpınarlı, 2. Basım, Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1985, c.2, s.200-214Heyet, İslâm Âlimleri Ansiklopedisi (İstanbul: Türkiye Gazetesi Yayınları, 1992), c.3, s. 321.