Bağış Yap

Sorular

Üzerinde Besmele Yazılı Bardak Altlığı Kullanmak Caiz midir?

Fıkıh kitaplarımızda, Allah'ın adının veya Kur'an ayetlerinin yazılı olduğu eşyaların yere serilmesi ve bu şekilde kullanılması mekruh görülmüştür. İbn Abidin bu konuda şöyle der:Üzerine el-mülkü lillâh (Mülk Allah'ındır) yazılmış bir halı veya başka bir eşyanın yere serilmesi ve kullanılması mekruhtur. Ancak süs amacıyla duvara asılmasında sakınca yoktur.1Yazının doğrudan bir şeyin altında kalması veya bir şeyi sarmak için kullanılması ise daha ağır bir hükme bağlanmıştır. Celal Yıldırım bu konuda şunu aktarır:Allah'ın isimlerinden herhangi biri veya Kur'ân âyetlerinden biri yazılı bulunan bir kâğıdı kese veya ambalâj yapıp kullanmak câiz değildir; yazı ister dış kısmında, ister iç kısmında olsun farketmez.2Bu iki hüküm arasındaki farkın sebebi, yazıya gösterilen saygısızlığın derecesidir. Yere serilen bir halı, yazıyı her zaman doğrudan kirletmez; bu yüzden bu kullanım mekruh sayılmıştır. Kese veya ambalaj olarak kullanılan bir kağıtta ise yazı doğrudan bir eşyanın altında ya da içinde kalır; bu kullanım caiz görülmemiştir.Fıkıh kaynaklarımızda bardak altlığından doğrudan söz edilmez. Ancak bardak altlığı, bu iki örnekten ikincisine daha çok benzer. Çünkü altlıktaki yazı doğrudan bardağın altında kalır; zamanla aşınabilir, kirlenebilir ve üzerine içecek dökülebilir. Bu sebeple üzerinde besmele veya Allah'ın isimlerinden biri yazılı olan bir bardak altlığını kullanmaktan kaçınmak, dini hassasiyete ve Allah'ın ismine gösterilmesi gereken saygıya daha uygundur. Böyle bir altlık, İbn Abidin'in ifade ettiği gibi kullanılmadan süs olarak duvara asılabilir veya saygıyla bir kenarda muhafaza edilebilir.Ayrıca BakınızALLAH YAZILI EŞYALAR İLE TUVALETE GİRMEKÜZERİNDE YAZI YAZAN KIYAFETLERİ GİYMEKHAYVAN OYUNCAKLAR VE ELBİSE ÜZERİNDEKİ RESİMLEREVDE KADEH BARDAĞI (AYAKLI BARDAK) KULLANMAKKaynakçalarİbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr ale'd-Dürri'l-muhtâr Şerhi Tenvîri'l-ebsâr (Kahire: Şirketü Mektebe ve Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Evlâduh, 1386/1966), c. 1, s. 178.Celal Yıldırım, Kaynaklarıyla İslâm Fıkhı: İbâdât-Muâmelât-Ferâiz. Uysal Kitabevi, Konya t.y., c.4, s. 1728.

111

Cennette Haremlik-Selamlık Olacak mı?

Cennette dünyadaki gibi dini mükellefiyetler, yasaklar ya da günah kaygısından doğan şer'i tedbirler yoktur. Çünkü cennet teklif ve imtihan yurdu değil, ilahi ikram ve mükafat yurdudur. Allah, cennet ehlinin kalplerindeki kin, nefret, kıskançlık ve kötü düşünceleri tamamen söküp almış; onları hem ruhen hem bedenen her türlü kirden, kusurdan ve ahlaksızlıktan arındırmıştır. Cennet ehli müminler, karşılıklı tahtlar üzerinde hiçbir külfet, zahmet ve yorgunluk olmadan bir araya gelir, huzur içinde görüşüp sohbet ederler.12 İsmail Hakkı Bursevi tefsirinde bu konuda şöyle der:Cennet ehline Allah canlarının çektiği bütün isteklerini verir mi? Şayet şerîatın menhiyât olarak saydığı bir şeyi canları çekmiş olsa durum ne olacaktır. Bu ayetin manası şudur: Elbette bütün cennet nimetleri hepcanların çektiği şeylerdir. Cennet nimetlerinde canların çekmediği ve meyletmediği şeyler yoktur. Gerçi Allah cennet ehlini, gerçekleşmesi imkân dışı olan yahut yasaklanmış bulunan her hangi bir şeyi arzu etmekten korur, denilmiştir.Bursevi konunun devamında ise şöyle der:Cennette bütün din ve mezheplerde haram kılınmış olan livâta yoktur. Bu durum kişinin eşine arkadan yaklaşması sûretiyle de asla cennette olmayacaktır. İmam Mâlik bir dönem kişinin eşine arkadan yaklaşmasına cevaz vermiş olduğu halde bilahare bu fetvadan dönmüştür. Cennette livatayı arzulamak yoktur. Çünkü bu durum ilâhi hikmete muhâliftir. Bazıları buna cevaz vermişlerdir. Bunlar el-Eşbâh ve'n-nezâir kitabının şerhinde zikredilmiştir. Bu görüş sahipleri bu konuda ciddî bir yanlış içindedirler. Biz bu husûsu bahse konu âyetlerde Lût kıssasında beyan etmişizdir. Şaraba gelince şarap livâta gibi değildir. Çünkü şarabın helal ve mübah sayıldığı bazı din, millet ve devirler vardır. Hulâsa her ne olursa olsun cennette ilâhî hikmete muhâlif bir durum yoktur. Bunun için cennette helâl haram gibi bir takım teklif ve hükümler olmamasına rağmen yine de eşler, mahremleri olmayan erkeklere karşı örtünürler.3Bursevi'ye göre cennette insanın arzuları sınırsız biçimde gerçekleşmeyecek; Allah, cennet ehlinin arzularını ilahi hikmete uygun hale getirecektir. Yani insan, dünyadayken fıtratı gereği haram veya çirkin kabul ettiği bazı şeyleri cennette de arzulamayacaktır. Çünkü Allah, cennet ehlinin kalplerini kötü arzu ve eğilimlerden arındırmıştır. Bursevi, livatayı (eşcinselliği) buna örnek gösterir ve böyle bir fiilin cennette bulunmayacağını, arzu da edilmeyeceğini belirtir. Şarap konusunda ise farklı bir değerlendirme yapar. Çünkü dünyada bazı din ve topluluklarda şarap helal kabul edilmiştir; ayrıca cennette sunulacak içeceklerin dünyadaki haram şarapla aynı mahiyette olmadığı bildirilmiştir. Bursevi, cennette dünyadaki gibi helal-haram hükümlerine dayalı bir mükellefiyet bulunmasa da ilahi hikmetin devam ettiğini vurgular ve eşlerin mahremi olmayan erkeklere karşı örtünmesini buna örnek verir. Elbette bu durum bir zorunluluk değildir. Dolayısıyla onun anlatmak istediği, cennette yasakların bulunmamasının her türlü davranış ve arzunun gerçekleşeceği anlamına gelmediğidir.Ancak bu, dünyada yasaklanan her şeyin cennette serbest olacağı anlamına gelmez. Dünyadaki yasaklar iki kısımdır. Bir kısmı, özü itibarıyla değil, dünyada yol açtığı zararlar sebebiyle yasaklanmıştır: Sarhoşluk veren içki, erkekler için ipek elbise, altın ve gümüş kaplar bunlardandır. Bu yasakların sebebi olan zararlar cennette bulunmayacağı için, bu nimetler orada arındırılmış birer ikram olarak müminlere sunulacaktır. Diğer kısmı ise livata gibi bizzat fıtrata ve ilahi hikmete aykırı olan fiillerdir. Bunlar cennette bulunmayacağı gibi, Allah bu tür arzuları da cennet ehlinin kalplerinden tamamen silecektir. Nitekim cennet, imtihanın sona erdiği, inananlara akla ve hayale gelmeyen maddi ve manevi nimetlerin sunulduğu ebedi bir mükafat âlemidir. İmam Gazali şöyle der:Başınızı kaldırın, burası amel yeri değil, bağış ve mükafat yeridir buyurup onlara zaman ve mekandan münezzeh olarak tecelli eder, cemalini gösterir.4İmam Gazali ayrıca, Kabe'nin etrafındaki tavaf sırasında yaşanan yoğun manevi havanın kişinin dikkatini dünyevi arzu ve düşüncelerden uzaklaştırıp ibadete yönelttiğini belirtir. Bu sebeple normal şartlarda dikkat edilmesi gereken kadın-erkek ayrımı, tavafın kendine özgü şartları ve manevi havası içinde aynı şekilde değerlendirilmemiştir..5 İmam Gazali'nin bu yaklaşımı cennetteki duruma uygulandığında önemli bir noktaya işaret eder: Cennet, yasakların ve mükellefiyetlerin bulunduğu bir imtihan yeri değildir. Dolayısıyla haremlik-selamlık uygulamasını dünyadaki anlamıyla cennet hayatına taşımak doğru olmaz. Ancak bu, mahremiyetin, hayanın ve edebin bütünüyle ortadan kalktığı anlamına da gelmez. Cennetteki ilişkiler, dünyadaki yasak ve sorumluluk anlayışından farklı olarak, tertemiz bir fıtrat ve ilahi hikmet çerçevesinde gerçekleşir.DeğerlendirmeCennette haremlik-selamlık meselesi hakkında doğrudan bir ayet veya hadis bulunmamaktadır. Bununla birlikte Kur'an-ı Kerim'de cennet kadınlarının “bakışlarını yalnız eşlerine çeviren” (Rahman 55/56) ve “çadırlarda korunmuş” (Rahman 55/72) kadınlar olarak nitelenmesi, cennette iffet ve mahremiyetin devam ettiğine işaret eder. Ayrıca konuya dolaylı olarak değinen bazı alimlerin açıklamaları da vardır. Öte yandan, cennet hayatının dünyadaki dini hükümlerden farklı olduğunu gösteren başka örnekler de mevcuttur.Mesela dünyada aklı örttüğü ve kötülüklere yol açtığı için haram kılınan içki, cennette aklı baştan almayan, baş ağrısı ve sarhoşluk vermeyen tertemiz bir içecek olarak sunulacaktır. Dünyada erkeklere yasaklanan ipek elbiseler, cennette müminlerin giysisi ve süsü olacaktır. Dünyada kullanılması yasaklanan altın ve gümüş kaplar da cennette müminlere ikram ve ziynet olarak sunulacaktır. Bu örnekler, dünyada belirli hikmetlerle yasaklanan bazı nimetlerin, özellikleri ve sonuçları değişerek cennette birer ikrama dönüşebileceğini gösterir.Bununla birlikte, cennette dini mükellefiyetlerin bulunmaması, mahremiyet ve edep anlayışının da tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Nitekim Bursevi, cennette helal-haram hükümlerine dayalı bir sorumluluk bulunmadığı halde eşlerin mahremi olmayan erkeklere karşı örtüneceğinden söz eder. Buradan, cennetteki mahremiyetin dünyadaki gibi bir yasağa, zorunluluğa veya günah endişesine dayanmadığı; cennet ehlinin arınmış fıtratına ve ilahi hikmete uygun bir hal olduğu anlaşılabilir.Sonuç olarak, cennette dünyadaki anlamıyla bir haremlik-selamlık zorunluluğu bulunduğunu söylemek için yeterli delil yoktur. Mahremiyetin bütünüyle ortadan kalktığını söylemek de doğru değildir.Ayrıca BakınızCENNETİN EN YÜKSEK TABAKASI VE TABAKALARININ İSİMLERİYAHUDİ VE HRİSTİYANLAR CENNETE GİDEBİLİR Mİ?MÜSLÜMAN BİR KİŞİ İNTİHAR EDERSE CENNETE GİREBİLİR Mİ?CENNETTE ZAMANBİZ CENNETE SEVDİĞİMİZ BİRİ CEHENNEME GİDERSECENNETTE CANIMIZ SIKILMAZ MICENNETTE KADINA VERİLEN NİMETLERCENNETTE GÜNAH İŞLEMEK VAR MI?KaynakçalarSoner Duman, "Allah'ın Sorularım Var", Erkam Yayınları, İstanbul, 2020, s. 242-243.Vehbe Zuhayli,"Tefsir'ül Münir", Risale Yayınları, s. 69.İsmail Hakkı Bursevi, "Rûhu'l Beyân", Erkam Yayınları, 2013, c. 18, s. 356.İmam Gazali, Kalplerin Keşfi, İstanbul: Gelenek Yayıncılık, 2015, s. 22.Gazali, İmam. Yeni İhyâ-u Ulûmiddin, (e-kitap), s. 620. https://www.ahmettunalilar.com/Kitaplar/ihyau_ulumiddin_ekitap_mobi_epub.pdf

Şirk Neden Büyük Bir Zulümdür? Şirk, Küfür ve İnkar Arasındaki Farklar Nelerdir?

Lokman Suresi'nin 13. ayetinin son kısmının meali “Muhakkak ki şirk, gerçekten (pek) büyük bir zulümdür” şeklindedir. Bu bağlamda dört hususu merak ediyorum:Ayetin bu kısmında “küfür” ya da “inkar” gibi genel kelimeler yerine özellikle “şirk” kelimesinin tercih edilmesinin hikmetleri neler olabilir? Bunu tefsir ilmine göre açıklar mısınız?Şirkin, küfür ve inkardan farklı olarak “zulüm” kavramıyla bu kadar şiddetli bir şekilde özdeşleştirilmesinin temel sebepleri nelerdir? Bunu hem kelam hem de tefsir ilmine göre açıklar mısınız?Kelam ve akaid ilminde “şirk”, “küfür” ve “inkar” kelimeleri arasındaki ıstılahi (terim olarak) farklar nelerdir?“Şirk”, “küfür” ve “inkar” kavramları birbirinin yerine kullanılabilir mi, yoksa her birinin kendine özgü sınırları ve manaları var mıdır?

"Allah İnsanı Rahman'ın Suretinde Yarattı" Hadisinin Manası Nedir?

Hadis-i şerîfin tam metni şöyledir:لَا تُقَبِّحُوا الْوَجْهَ، فَإِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ آدَمَ عَلٰى صُورَةِ الرَّحْمٰنِYüz için çirkin şeyler söylemeyiniz. Çünkü yüce Allah Hz. Adem'i Rahmanın suretinde yaratmıştır.1Meseleyi anlamak için öncelikle şu temel ilkeyi ortaya koymak gerekir: Cenab-ı Hak, yaratılmış varlıkların şekline ve fiziki özelliklerine benzemez. Kur'an-ı Kerim bu hakikati şöyle bildirir:O'nun misli gibi hiçbir şey yoktur. Ve O, Semî' (herşeyi işiten)dir, Basîr (hakkıyla gören)dir.2Dolayısıyla söz konusu hadis, Cenab-ı Hakk'ın insan biçiminde olduğu ya da Hz. Adem'in Allah'ın fiziki bir kopyası olarak yaratıldığı anlamına gelemez. Bununla birlikte hadis alimlerinin, “suret” kelimesinin anlamı ve zamirin kime döndüğü konusunda farklı açıklamaları vardır. Bu konuda yukarıdaki hadise çok benzeyen ikinci bir rivayet daha bulunmaktadır:إِذَا قَاتَلَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فَلْيَجْتَنِبِ الْوَجْهَ، فَإِنَّ اللّٰهَ خَلَقَ آدَمَ عَلٰى صُورَتِهِEbû Hüreyre'den (ra) rivayet edildiğine göre Peygamber Efendimiz (asm) şöyle buyurmuştur: Biriniz kardeşiyle kavga ederse yüze vurmaktan sakınsın. Çünkü Allah, Adem'i kendi suretinden yaratmıştır.3Bu rivayet Sahih-i Müslim'de yer alır ve sıhhati bakımından güçlüdür. Ancak Arapçadaki “suretihi” (onun sureti) ifadesindeki zamirin kime döndüğü tartışılmıştır. Yani “Allah, Adem'i kendi suretinden yaratmıştır” ifadesinden iki anlam çıkmaktadır: Birincisi “Allah, Adem'i (Allah'ın) kendi suretinden yaratmıştır”, ikincisi ise “Allah, Adem'i (Adem'in) kendi suretinden yaratmıştır” anlamıdır.4Arapçadaki “suret” kelimesi, bir varlığın şekli, görünüşü, biçimi ya da kendisine mahsus yaratılış özellikleri için kullanılabilir. Fakat bir kelimenin yaratılmışlar hakkında kullanılması ile Cenab-ı Hakk'a nispet edilmesi aynı şekilde değerlendirilmez.Mesela Kur'an-ı Kerim'de Cenab-ı Hakk'ın işitmesinden ve görmesinden söz edilir. İnsan da işitir ve görür. Ancak Cenab-ı Hakk'ın işitmesi, insanın kulak ve ses dalgalarıyla gerçekleşen işitmesi gibi değildir; görmesi de insanın göz organıyla gerçekleşen görmesi gibi değildir. İsim ya da kelime ortaklığı, mahiyet ve hakikat bakımından benzerliği gerektirmez. Bu ilke, söz konusu hadisi açıklarken temel bir ölçüdür.Hadis alimlerimizden İbn Huzeyme, buradaki nispetin Allah'ın zatına ait bedeni bir şekil anlamına gelmeyeceğini belirtir. Onun açıklamasına göre buradaki nispet; yaratma, mülkiyet ya da şereflendirme gibi manalar taşır. Yani Cenab-ı Hak, Hz. Adem'i (as) bizzat yarattığı ve ona hususi bir yaratılış verdiği surette meydana getirmiştir. Bu yorumda Allah'a herhangi bir fiziki şekil isnat edilmez; insan yüzünün, Hz. Adem'den (as) itibaren insan neslinin taşıdığı şerefli yaratılışın bir parçası olduğu vurgulanmış olur.5Bir diğer yaklaşıma göre, Cenab-ı Hakk'a nispet edilen sıfatlar O'nun şanına layık biçimde kabul edilir; nasıl oldukları tasvir edilmez ve yaratılmışların özelliklerine benzetilmez. Bu müteşabih ifadeyi kabul edip Cenab-ı Hakk'a layık olan hakikatini ya da mahiyetini O'nun ilmine havale etmek veya uygun bir te'vile başvurmak gerekir.Buraya kadar hadisin akaid yönünü inceledik. Fakat hadisin hangi maksatla söylendiğini de unutmamak gerekir. Peygamber Efendimiz (asm) bu rivayetlerde öncelikle insanın yüzüne vurmayı ve yüzünü aşağılamayı yasaklamaktadır. Bu, rivayetlerin en açık ve tartışmasız mesajıdır. Yüz, insanın şahsiyetini ortaya koyan önemli bir uzuvdur. İnsan yüzüyle tanınır, sevincini ve üzüntüsünü yüzüyle ifade eder. Gözleriyle görür, ağzıyla konuşur, yüz ifadeleriyle başkalarıyla iletişim kurar. Yüze vurmak hem fiziki zarar verir hem de insanı aşağılar. Yüzü çirkinlemek ise insanın yaratılışı üzerinden tahkir edilmesine yol açar. İnsan, Allah'ın yarattığı ve şereflendirdiği bir varlıktır; onun yüzünü aşağılamak, yaratılışını hor görmek doğru değildir.Bediüzzaman Hazretleri de On Dördüncü Lem'a'nın İkinci Makamı'nın Beşinci Sırrı'nda6 bu hadis-i şerifi özetle şöyle izah eder:İnsan, Rahman ismini tamamıyla üzerinde gösterebilecek bir surette yaratılmıştır. Rahman ismi kâinatın ve yeryüzünün simasında göründüğü gibi, insanın simasında da en mükemmel bir surette tecelli eder. Çünkü insan, Rahman olan Allah'ın varlığına ve birliğine en güçlü bir delildir.Nasıl ki güneşi yansıtan bir ayna, güneşi çok parlak gösterirse, bu parlaklığa işaret olarak “Bu ayna (adeta) güneştir.” denir. Aynen öyle de insan, Rahman olan Allah'a çok açık bir şekilde delil olduğu için “İnsanda (adeta) suret-i Rahman var.” denilmiştir.Ayrıca BakınızRAHMAN İSMİ İNSAN ÜZERİNDE NASIL TECELLİ EDER?KaynakçalarBeyhakî, el-Esmâ ve's-Sıfât, 640.Şûrâ, 42/11.Müslim, Birr ve Sıla, 115.Hafız İbn Hacer el Askalâni, Fethu'l-Bâri.İbn Huzeyme, Muhammed b. Fazl, Kitâbü't-Tevhîd ve İsbâtü Sıfâti'r-Rab.Bediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 101.

2.960

"Neden ulema, ümera kapısında görünüyor da; ümera, ulema kapısında görünmüyor? Halbuki ilim, emaretin fevkindedir.” Cevaben demiş ki: “Ulemanın ilminden, ümeranın cehlindendir.” Ne Demektir?

İlgili yer Risale-i Nur'da şu şekilde geçmektedir:İran'ın adil padişahlarından Nuşirevan-ı Adil'in veziri, akılca meşhur alim olan Büzürcmehr'den sormuşlar: “Neden ulema, ümera kapısında görünüyor da; ümera, ulema kapısında görünmüyor? Halbuki ilim, emaretin fevkindedir.” Cevaben demiş ki: “Ulemanın ilminden, ümeranın cehlindendir.” Yani ümera, cehlinden ilmin kıymetini bilmiyorlar ki ulemanın kapısına gidip ilmi arasınlar. Ulema ise ma'rifetlerinden, mallarının kıymetini dahi bildikleri için ümera kapısında arıyorlar. İşte Büzürcmehr, ulemanın arasında fakr ve zilletlerine sebep olan ve zekavetlerinin neticesi bulunan hırslarını zarif bir surette te'vil ederek nazikane cevap vermiştir.1Burada kastedilen, alimlerin (ulema) asıl sermayesi olan ilim ve marifetlerini (Allah'ı ve hakikatleri tanımaya dair bilgilerini), dünya menfaati ve geçimlerini sağlamak için idarecilerin (ümera) kapısında harcamalarıdır. Yani “mallar” kelimesi maddi servet manasında değil; kıymetli bir sermaye olan ilim ve zekavetleri (keskin zekaları) manasındadır.İlim, hakikatte çok kıymetli bir hazinedir. Fakat işin içine hırs karıştığında, bazı kimseler bu manevi serveti Allah'ın rızası yolunda değil; dünyaya düşkün kimselerin yanında makam, bağış, maaş veya menfaat elde etmek için kullanabilir. “Ümera kapısında arıyorlar” ifadesi bunu anlatır. Yani bu alimler, ilimlerini sultanlara, idarecilere ve nüfuz sahiplerine sunarak geçim, itibar veya menfaat ararlar.Bu sebeple cümledeki “mallarının kıymeti” ifadesi, alimlerin sahip oldukları ilim ve marifetin ne kadar değerli bir sermaye olduğunu bilmeleri manasındadır. Ne var ki bu sermaye yanlış yerde, yani hükümdarların ve dünyaya düşkün kimselerin kapısında menfaate vesile yapıldığında, fakirliğe ve aşağılanmaya (fakr ve zillet) sebep olabilir.Kısacası, evet, alimlerin asıl malı ilimleridir; metinde de bu mana kastedilmektedir. Eleştirilen nokta, bu manevi servetin dünya menfaati için idarecilerin kapısında aranmasıdır.Ayrıca BakınızİKTİSAT ETMENİN FAYDALARIİKTİSAT İLE CİMRİLİK; TEVAZU İLE TEZELLÜL; VAKAR İLE TEKEBBÜR SÛRETEN BENZER OLDUKLARI HÂLDE, HAKİKATTE BUNLARI BİRBİRİNDEN AYIRAN ŞEY NEDİR?KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.153

197

İktisat Risalesine Göre İktisat Etmenin Faydaları Nelerdir?

İktisat etmek; Allah'ın verdiği nimetleri gereği gibi kullanmak, israftan kaçınmak ve ihtiyaç ile hevesi birbirine karıştırmamaktır. Bediüzzaman Hazretleri, Lem'alar adlı eserinde yer alan On Dokuzuncu Lem'a'da, yani İktisat Risalesi'nde, iktisadın mahiyetini ve faydalarını yedi nükte halinde izah eder. Risalenin Birinci Nükte'sinde şöyle buyurur:Hâlik-ı Rahîm, nev'-i beşere verdiği ni'metlerin mukābilinde şükür istiyor. İsraf ise, şükre zıddır. ni'mete karşı hasâretli bir istihfâftır. İktisâd ise, ni'mete karşı ticâretli bir ihtirâmdır. Evet, iktisâd hem bir şükr-ü ma'nevî, hem ni'metlerde rahmet-i İlâhiyeye karşı bir hürmet, hem kat'î bir sûrette sebeb-i bereket, hem bedene perhîz gibi bir medâr-ı sıhhat, hem ma'nevî dilencilik zilletinden kurtaracak bir sebeb-i izzet, hem ni'met içindeki lezzeti hissetmeye; ve zâhiren lezzetsiz görünen ni'metlerdeki lezzeti tatmaya kuvvetli bir sebebdir. İsraf ise, mezkûr hikmetlere muhâlif olduğundan, vahîm netîceleri vardır.1Bu izahlar ışığında iktisat etmenin faydalarından bir kısmını şöyle sayabiliriz:1. İktisat, Nimetin Kıymetini Bilmeyi ve Şükretmeyi Öğretirİktisat etmenin en büyük faydalarından biri, insana elindeki nimetlerin değerini öğretmesidir. İnsan bir nimeti ölçülü kullandığında onun sıradan bir şey olmadığını daha iyi anlar. Ekmek, su, vakit, sağlık ve sahip olduğu diğer imkanlar ona daha kıymetli görünür. Böylece nimetlere karşı hürmetkar olur. İsraf ise bunun tam tersidir; nimeti hor görmek, kıymetini bilmemek ve adeta “nasıl olsa var” anlayışıyla hareket etmektir. Bu sebeple iktisat, sadece ekonomik bir davranış değil, aynı zamanda manevi bir şükürdür.2. İktisat, Berekete Sebeptirİktisat etmenin mühim faydalarından biri, nimetteki bereket kapısını açmasıdır. Bereket, yalnız bir şeyin çok görünmesi değil; az bir nimetin dahi Allah'ın izniyle çok fayda vermesi, uzun müddet kifayet etmesidir. İktisat eden kimse nimete hürmet etmiş olur. Nimete hürmet ise o nimetin artmasına, kıymet kazanmasına ve bereketlenmesine vesile olur.İsraf ise nimetin kıymetini bilmemek ve bir cihette nimete karşı hürmetsizlik etmektir. Hürmetsizlik ise bereketin kaçmasına sebeptir. Bu sebeple bazen çok görünen bir mal, israf yüzünden çabucak tükenir; bazen de az bir rızık, iktisat ve şükür ile insana kafi gelir. Demek bereketin sırrı, nimetin miktarında değil; ona karşı takınılan hürmet, şükür ve kanaattedir.3. İktisat, Bedeni Korur ve Sağlıklı Yaşamaya Vesile Olurİktisat etmenin bir başka faydası da insanın bedenini korumasıdır. Özellikle yeme içme konusunda ölçüsüzlük, insanın sağlığını bozar. Sırf canı istediği için ihtiyaçtan fazla yemek veya sürekli çeşit ve lezzet peşinde koşmak, mideyi yorar, bedeni rahatsız eder ve zamanla hastalıklara zemin hazırlar. İktisat ise insana ölçülü olmayı öğretir. Ne zaman durması gerektiğini bilen kişi, hem sağlığını korur hem de nimetten daha gerçek bir lezzet alır.4. İktisat, İnsanı Nefsin Arzularına Esir Olmaktan Kurtarırİktisat etmenin faydalarından biri de insanın her istediğini yapmak zorunda olmadığını öğretmesidir. Nefis daima daha fazlasını ister; daha çok yemek, daha çok harcamak, daha çok rahat etmek ister. Eğer insan nefsin bu isteklerine sürekli boyun eğerse zamanla ölçüsünü kaybeder. Küçük bir arzu bile ona büyük bir ihtiyaç gibi görünmeye başlar. İktisat ise insana irade kazandırır. Kişi, “Her istediğim şeyi almak veya tüketmek zorunda değilim.” diyebilmeyi öğrenir. Bu da sadece mal konusunda değil, genel hayat düzeninde de olgunluk kazandırır. Böylece insan heveslerinin peşinden sürüklenmez.5. İktisat, Gerçek Lezzetin Kanaatte Olduğunu Gösterirİnsan çoğu zaman mutluluğu ve lezzeti çok tüketmekte arar. Halbuki iktisat etmenin önemli faydalarından biri, gerçek lezzetin çoklukta değil, kanaatte olduğunu göstermesidir. Kanaatli insan, elindeki nimetten tat almayı bilir. Sürekli daha fazlasını isteyen kimse ise çoğu zaman elindekinden de zevk alamaz. Çünkü israf, nimetin tadını azaltır.6. İktisat, Geçim Sıkıntısını Hafifletirİktisat etmenin faydalarından biri de hayatı kolaylaştırmasıdır. İnsan, gerçek ihtiyaçlarıyla yetinmeyi öğrenirse geçim yükü hafifler. Fakat ihtiyaç olmayan şeyleri zaruret gibi görmeye başlarsa, kazancı ne kadar artsa da yetmez hale gelir. Çünkü masrafı büyüten şey, çoğu zaman ihtiyaç değil; alışkanlık ve gösteriştir. İktisat eden kişi ise önce neyin gerekli, neyin fazlalık olduğunu ayırt eder. Böylece elindeki imkanlarla daha rahat yaşar. Bu durum onu sürekli borç düşüncesinden, yetişememe telaşından ve maddi baskıdan bir derece korur.7. İktisat, İnsanın İzzetini Muhafaza Ederİktisat etmenin önemli faydalarından biri de insanı başkalarına muhtaç olmaktan korumasıdır. İsraf eden kişi, bir süre sonra kendi gücüyle karşılayamayacağı bir hayat tarzına alışabilir. Bu da onu borca, beklentiye ve bazen başkalarının eline bakmaya sevk edebilir. Hatta insan, sırf dünyalığını korumak için istemediği tavizler vermek zorunda kalabilir. İktisat eden kişi ise ayağını yorganına göre uzatır; bu da onun hür ve bağımsız yaşamasına vesile olur. Kendi imkanıyla yetinmek, insanın izzetini kuvvetlendirir.8. İktisat, Hırsı Azaltır; Kanaat ve Huzur Verirİktisat etmenin bir başka faydası da insanı hırstan korumasıdır. İsraf arttıkça ihtiyaçlar çoğalır, ihtiyaçlar çoğaldıkça da insanın gözü dışarıya kayar. Hep daha fazlasını istemek, kişiyi memnuniyetsiz yapar. Böyle bir ruh hali ise huzuru bozar. İnsan çalışsa da tatmin olmaz, kazansa da doymuş hissetmez. İktisat ise kanaat duygusunu kuvvetlendirir. Kanaatli insan, elindekine şükreder ve elindekinin kıymetini bilir.9. İktisat, İhlasa ve Samimiyete Vesile Olurİktisat etmenin faydalarından biri de insanı gösterişten uzaklaştırmasıdır. İsrafın içinde çoğu zaman başkalarına görünme arzusu da bulunur. Daha pahalıya sahip olmak, daha çok tüketmek veya çevresine kendini güçlü göstermek isteyen kişi, farkında olmadan insanların nazarını önemsemeye başlayabilir. Bu ise samimiyeti zedeler. İktisat eden kişi ise gösterişten uzak, sade ve ölçülü yaşamaya alışır. Böylece hareketlerinde daha içten ve daha ihlaslı olur.Sonuçİktisat, ilk bakışta harcamayı ölçülü tutmaktan ibaret gibi görünse de aslında insanın hem maddi hem manevi hayatını düzenleyen bir ahlaktır. İktisat eden insan nimetin kıymetini bilir ve ona şükreder. Nimete gösterdiği hürmet sayesinde az bir rızık bile bereketiyle ona yeter. Ölçülü yaşamak bedenini korur, nefsin arzularına karşı iradesini güçlendirir ve ona gerçek lezzetin çoklukta değil kanaatte olduğunu gösterir. Gerçek ihtiyaçlarıyla yetinen kişinin geçim yükü hafifler. Böyle biri başkalarına muhtaç olmadan izzetini korur, hırstan kurtulup huzura kavuşur ve gösterişten uzak, samimi bir hayat sürer. İsraf ise nimeti hor görmekle başlar; bereketsizlik, hırs, huzursuzluk ve muhtaçlıkla sonuçlanır. Kısacası iktisat, Allah'ın verdiği nimetleri O'nun razı olacağı ölçüde kullanmaktır. Bu ölçüyü koruyan insan hem dünya hayatını hem de kulluğunu güzelleştirir.Ayrıca BakınızİKTİSAT İLE CİMRİLİK; TEVAZU İLE TEZELLÜL; VAKAR İLE TEKEBBÜR SURETEN BENZER OLDUKLARI HALDE, HAKİKATTE BUNLARI BİRBİRİNDEN AYIRAN ŞEY NEDİR?PAHALI VE LÜKS KIYAFETLERDEN SATIN ALMAK DİNEN CAİZ MİDİR? İSRAF SAYILIR MI?İKTİSAD, KANAAT, İSRAF, CİMRİLİK VE TEBZİR KAVRAMLARI VE ARALARINDAKİ FARKLARKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 146.

"Sabah ve akşam namazından sonra tekrarı pek çok fazileti bulunan; ve bir rivayet-i sahihada ism-i a'zam mertebesini taşıyan şu cümle-i tevhidiye..." Neden On Defa Okunuyor?

Tesbihatımızdaki “La ilahe illallahu vahdehu la şerike leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü, yuhyi ve yümit ve hüve hayyün la yemut, bi-yedihi'l-hayr ve hüve ala külli şey'in kadir ve ileyhi'l-masir” zikri neden on defa, yani çift sayıda okunuyor? Bu soru derste aklımıza geldi. Çünkü ecirnalar ile Sübhanallah, Elhamdülillah ve Allahu Ekber gibi diğer zikirlerin hepsi tek sayıda okunuyor.

Şeytanın Hz. Ali'yi Namaza Uyandırdığı Rivayet Doğru mudur?

Hz. Ali için anlatılan böyle bir kıssa yoktur. Ancak Hz. Muaviye için Mevlana, Mesnevi'sinde, daha önce hadis ve tarih kitaplarında geçmeyen bir kıssa anlatır. Bu kıssaya gerçekten gerçekleşmiş bir hadise olarak bakmamak gerekir. Nitekim bunu doğrulayacak bir kaynak göremedik. Ancak kıssaya ibret cihetiyle bakmak ve oradan alınacak dersleri almak güzel olacaktır. Kıssa özetle şöyledir:Müminlerin dayısı Hz. Muaviye, köşkünde uyumuştu. Köşkün kapısı içeriden kilitliydi. Zira Hz. Muaviye, halkın gelip gitmesinden yorulmuştu. Ansızın biri onu uyandırdı. Hz. Muaviye gözlerini açınca adamı göremedi. Kendi kendine, “Köşke kimse giremez. Bu küstahlıkta ve cürette bulunan kim acaba?” diye düşündü. Etrafı dolaşarak gizlenen adamın izini bulmaya çalıştı. Nihayet kapının arkasına saklanmış bir adam gördü. Adam, kapıya sinmiş, yüzünü bir perdeyle örtüp gizlenmişti.Hz. Muaviye, “Hey sen! Kimsin, adın ne?” diye sordu. İblis, kimliğini gizlemeye gerek duymadı. Hz. Muaviye'yi kandırmak için bu defa dürüst davranmayı tercih etti. Zira ona yalan söyleyebilecek durumda değildi. “Adımı açıkça söyleyeyim: Şaki İblis!” diye cevap verdi.Hz. Muaviye, “Beni niçin uyandırdın? Doğru söyle, yalan konuşma!” diyerek üsteledi. Şeytan, “Namaz vakti geldi. Hemen mescide koşmak gerek. Mustafa, mana incisini delerek, 'İbadetleri vakti geçmeden yerine getirmekte acele edin.' buyurdu.” diye cevap verdi.İblis'in Hz. Muaviye'yi namaz için uyandırması dikkat çekiciydi. Oysa Allah'ın emirlerine itaate ve iyiliğe teşvik etmek, insanın zarar görmesini engellemek, İblis'in varlık sebebine aykırıydı. Hz. Muaviye de bunun farkındaydı. Bu sebeple, “Hayır, hayır! Senin böyle bir maksadın olmaz. Bana hayra delil olasın, bu mümkün mü? Hırsız, evime gizlice giriyor da 'Bekçilik yapıyorum.' diyor. Ben o hırsıza nasıl inanayım? Hırsız, sevabı ve ecri ne bilir?” dedi.Şeytan, Hz. Muaviye'yi kandırmak için çeşitli açıklamalar yaptı ve kendisini haklı göstermeye çalıştı. Ancak Hz. Muaviye ona inanmadı. Bunun üzerine İblis, gerçek maksadını açıklamak zorunda kaldı:“Ey adil emir! Artık hilemi açığa vurayım. Eğer namazı kaçırmış olsaydın gönlüne bir dert düşecek, ah ve figana başlayacaktın. O teessüf, o figan ve o niyaz, yüzlerce zikirden ve namazdan daha üstün olacaktı. Böyle bir ahın perdeleri yakmasından korktum. Seni bunun için uyandırdım. İstedim ki böyle bir ah etmeyesin ve o mertebeye ulaşmayasın. Ben hasetçiyim; işte böyle haset ederim. Düşmanım; işim gücüm hile ve kinden ibarettir.”Bunun üzerine Hz. Muaviye şöyle karşılık verdi:“İşte şimdi doğruyu söyledin. Senden beklenen de budur; sana yakışan budur. Sen bir örümceksin, ancak sinek tutabilirsin. Halbuki ben sinek değilim. Zahmet etme ey köpek! Ben bir akdoğanım; beni ancak padişah avlayabilir. Örümcek bizim etrafımızda nasıl ağ örebilir? Gücün yetiyorsa git, sinek avla; sinekleri bir ayran tasının etrafına çağır! Onları bala çağırdığını söylesen bile bu çağrı şüphesiz yalandır; çağırdığın şey yine ayrandır. Sen beni uyandırdın ama bu uyandırış, aslında uykunun ta kendisiydi. Bana bir gemi gösterdin ama gösterdiğin gemi girdaptan ibaretti. Sen beni, daha büyük bir hayırdan mahrum bırakmak için hayra yönelttin.”1Benzer bir kıssa ayrıca bazı menkıbe kitaplarında Bayezid-i Bistami için de anlatılır. Menkıbeye göre özetle Bayezid-i Bistami, bir gece sabah namazına uyanamaz. Namazını kaza edip çok ağlar ve bir ses duyar: “Ey Bayezid, bu günahını affeyledim. Bu pişmanlık ve ağlamana da ayrıca yetmiş bin namaz sevabı ihsan eyledim.” Birkaç ay sonra yine uyku bastırınca şeytan gelip Bayezid-i Bistami'nin mübarek ayağından tutarak uyandırdı. Sebebi sorulunca şeytan, onun yine ağlayıp yetmiş bin namaz sevabı kazanmasını engellemek istediğini, “Bir vakit namaz sevabı bulasın, yetmiş bin namaz sevabına kavuşamayasın!” diye uyandırdığını söyler.2Ayrıca BakınızİSTİDRAC, KERAMET VE İKRAMMUCİZE VE KERAMET FARKIEVLİYA VE KERAMETKERAMETİ İNKAR EDEN KİŞİ DİNDEN ÇIKAR MI?SAHABELERİN YÜKSEK MAKAMISAHABE EFENDİLERİMİZİN HARİKA HALLERİ VAR MIDIR?KaynakçalarMevlana Celaluddin-i Rumi, Mesnevi ve Şerhi, Şerheden: Abdülbaki Gölpınarlı, 2. Basım, Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1985, c.2, s.200-214Heyet, İslâm Âlimleri Ansiklopedisi (İstanbul: Türkiye Gazetesi Yayınları, 1992), c.3, s. 321.

4.292

"...İyilik ve icad cihetinde arı ve karıncadan daha aşağı, örümcek ve sinekten daha zaif düşersin. Şer ve tahrib cihetinde; dağdan daha ağır, taundan daha muzır olursun." Ne Demektir?

İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:Ey insan! Eğer yalnız ona abd olsan, bütün mahlukat üstünde bir mevki kazanırsın. Eğer ubudiyetten istinkaf etsen, âciz mahlukata zelil bir abd olursun. Eğer enaniyetine ve iktidarına güvenip tevekkül ve duayı bırakıp, tekebbür ve davaya sapsan; o vakit iyilik ve icad cihetinde arı ve karıncadan daha aşağı, örümcek ve sinekten daha zaîf düşersin. Şer ve tahrib cihetinde; dağdan daha ağır, taundan daha muzır olursun.1Burada kastedilen, insanın kendi kuvvetine dayandığında ne kadar zayıf olduğudur. İnsan gurura kapılıp kendini müstakil ve kuvvet sahibi zannetse de, hakikatte en küçük varlıklşar karşısında bile aciz kalır. Akıl ve kabiliyet yönüyle çok donanımlı olduğu halde; bedeni tahammül, tabiat şartlarına karşı dayanıklılık ve hayatını devam ettirmek için gerekli şeylere muhtaçlık bakımından bazen örümcek ve sinekten daha zayıf görünür. Küçücük bir mikrop, açlık, susuzluk, sıcak ve soğuk gibi hadiseler karşısında aciz kalır; oysa bazı küçük canlılar bu yönlerden ondan daha dayanıklı olabilir. Dikkat edilirse Bediüzzaman Hazretleri bu hükmü şarta bağlamaktadır: İnsan, enaniyetine ve gücüne güvenip tevekkülü ve duayı bıraktığında, iyilik yapma ve bir şey meydana getirme yönünden arı ve karıncadan daha aşağı düşer. Çünkü arı ve karınca, kendilerine verilen vazifeyi tevekkül içinde, yaratılışlarına konan kanun ile yerine getirerek bal ve düzen gibi faydalı neticeler ortaya koyarlar. Kendi kuvvetine dayanan insan ise hayır cihetinde bir şey icat edemez. Buna karşılık kötülük ve yıkım cihetinde dağdan daha ağır bir yük altına girer ve vebadan daha zararlı olur. Çünkü kötülük ve yıkım, iyilik ve inşa gibi büyük bir kuvvet gerektirmez; küçük bir hareketle büyük zararlar doğabilir.Bu ifade, insanın kıymetsiz olduğunu değil; bilakis, kuvvetinin kendinden olmadığını ve hakiki dayanağının ancak Allah'a tevekkül ve ubudiyet olduğunu anlatır. Nitekim aynı cümlenin başında, insanın yalnız Allah'a kul olduğunda bütün yaratılmışların üstünde bir mevki kazanacağı bildirilmektedir. İnsan ne vakit nefsine dayanırsa zayıf düşer; ne vakit Rabbine dayanırsa vazifesini en güzel surette yerine getirir.Sonuç olarak buradaki teşbih, insanı tahkir etmek için değil; onun ne kadar aciz, zayıf ve muhtaç olduğunu bildirerek onu gururdan kurtarmak içindir. İnsan bu aczini ve fakrını anlayınca, kendi nefsine değil Rabbine dayanması gerektiğini idrak eder. Böylece küçüklüğü karşısında ona büyük bir sığınak ve büyük bir dayanak kapısı açılır.Ayrıca BakınızACZ VE FAKRIN TANIMIİNSANIN ACZ VE FAKRININ FARKINDA OLMASIACZ VE FAKRİN ŞEFAATÇİ OLMASIKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.111

3.495

İlk Önce Allaha Muhabbet

Bir insan en evvel muhabbetini Allah'a verirse, onun muhabbeti dolayısıyla Allah'ın sevdiği herşeyi sever. Ve mahlûkata taksim ettiği muhabbeti, Allah'a olan muhabbetini tenkis değil, tezyid eder.(mesnevi nuriye osmn.67) Mesnevi Nuriye'de bu paragrafta “en evvel muhabbetini Allah'a verirse” yani sebeplerden önce Allah'ı bilelim deniyor. Sebepleri görmeden, bilmeden onlara bir muhabbet oluşmadan nasıl olur da Allah'ı buluruz. Bu nimetleri bilmeden ortada hiçbir “sebep, vasıta, neden” yokken ilk önce hiç eserini görmediğimiz bilmediğimiz bir yaratıcıya nasıl muhabbet oluşur. Mahlukatı görmeden bilmeden onları tanımadan Allah'a nasıl muhabbet olur. Yani ben birini önce bana verdiği hediyeler vasıtasıyla tanırım bilirim. Bunlar vasıtasıyla da ya severim veya sevmem. Bunlar olmadan onu tanımam onu bilmemem nasıl mümkün olabilir. Önce kainata bakmadan onları sevip muhabbet etmeden Allah'ın varlığını birliğini nasıl anlayabilirim?

5.513

"Güneşin harareti ve elektrikle çarpmasıdır ki, Amerika'da beş saat bütün makineleri durdurmuş... diye ma'nasız hezeyanlar ediyorlar." Ne Demektir?

İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:Güneşin harareti ve elektrikle çarpmasıdır ki: Amerika'da beş saat bütün makineleri durdurmuş. Ve Kastamonu vilayeti cevvinde ve havasında semayı kızartmış, yangın suretini vermiş, diye ma'nasız hezeyanlar ediyorlar. 1İnsan, çevresinde meydana gelen olayları anlamaya çalışırken genellikle görünen sebeplere bakar. İlim de olayların nasıl gerçekleştiğini araştırır ve fiziki sebeplerini ortaya koyar. Ancak bazı insanlar bu sebepleri olayın bütün açıklaması zannederek daha geniş bir bakış açısını gözden kaçırabilir. Bediüzzaman Hazretleri bu cümlede böyle bir bakışın yanlışlığına dikkat çeker.Metinde geçen “Güneşin harareti ve elektrikle çarpmasıdır ki…” ifadesi, bir kısım maddeperest insanların gökyüzünde meydana gelen olağanüstü hadiseleri yalnızca güneş ısısı, elektrik olayları veya atmosferdeki değişimler gibi maddi sebeplerle açıklamalarına işaret eder. Amerika'da birçok makinenin çalışmasını beş saat boyunca durduran büyük bir elektrik olayı ile Kastamonu'da gökyüzünün kızıl bir renge bürünüp yangın görüntüsü vermesi, o devirde bazı kimseler tarafından yalnızca bu tür fiziki sebeplerle açıklanmıştır. Bediüzzaman Hazretleri ise bu izahları, ilmi görünmekle beraber hakikati göstermeyen, yalnız zahirdeki tesirlere bakıp asıl faili (Allah'ı) unutan “manasız hezeyanlar” olarak nitelendirir.Bediüzzaman Hazretlerinin burada dikkat çektiği nokta, bu sebeplerin tamamen yok sayılması değildir. Güneşin sıcaklığı, elektrik akımları veya atmosfer olayları elbette birer sebeptir ve bilim bunları araştırır. Ancak yalnızca “Sebep budur” demek, olayın arkasındaki hikmeti ve düzeni açıklamaya yetmez. Çünkü bir olayın nasıl gerçekleştiğini bilmek ile o olayın niçin ve hangi maksatla gerçekleştiğini anlamak farklı şeylerdir. Güneş hararet ve ziya veren büyük bir yaratılmış varlıktır; fakat kendi kendine iş gören müstakil bir güç değildir. Onun tesiri de, hareketi de, faydası da Cenab-ı Hakk'ın emri ve kudretiyledir. Dolayısıyla güneşin ve diğer sebeplerin vazifesini, kendi hesabına iş gören kör bir kuvvete vermek yanlıştır.Mesela bir kitabın mürekkep ve kağıttan meydana geldiğini söylemek doğrudur. Fakat yalnızca “Bu kitap kağıt ve mürekkepten oluşmuştur” demek, kitabın içindeki bilgileri yazan bir yazarın varlığını açıklamaz. Aynı şekilde kâinattaki olayların maddi sebeplerini bilmek de, bu düzenin arkasındaki yaratıcı kudreti ve hikmeti görmezden gelmeyi gerektirmez.Sonuç olarak bu cümlede anlatılmak istenen şudur: İnsan tabiat olaylarını ilmi olarak inceleyebilir; ancak gördüğü sebepleri asıl güç ve irade sahibi gibi kabul etmemelidir. Sebepler, olayların meydana gelmesinde birer vasıtadır. Asıl manayı ve hikmeti görmek için olayların arkasındaki ilahi düzeni de düşünmek gerekir. Risale-i Nur, insanı yalnızca görünen sebeplere takılıp kalmamaya ve kâinattaki hikmeti daha geniş bir bakışla değerlendirmeye davet eder.Ayrıca BakınızSEBEPLER NEDEN YARATICI OLAMAZ?SEBEPLERİN HAKİKİ TESİRİ NEDEN YOKTUR?ŞİFAYI SEBEPLERDEN BİLME HATASIKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.44

4.494

"Her bir ayetin ma'na mertebelerinde bir zahiri, bir batını, bir haddi, bir muttalaı vardır. " Ne Demektir?

İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:Her bir ayetin ma'na mertebelerinde bir zahiri, bir batını, bir haddi, bir muttalaı vardır. 1Zahir, ayetin ilk bakışta anlaşılan açık manasıdır. Batın, o zahir manaya zıt olmamak şartıyla onun içine yerleştirilmiş daha derin hakikatlerdir. Had, o mananın sınırı, hükmü ve uygulama alanıdır. Muttala ise o ayetten doğan daha yüksek bir nur, daha geniş bir tefekkür ufku ve yeni bir mana kapısıdır.Burada anlatılmak istenen hakikati Kur'an-ı Kerim'den iki misalle açıklayalım:Namazı dosdoğru kılın. 2Mesela namaz emrinin zahiri, namazın farz oluşu ve eda edilmesidir. Batını, kulun Cenab-ı Hakk'a yönelmesi, kalben huzur bulması ve ubudiyet şuurudur. Haddi, namazın vakit, rükün, şart ve adaplarıyla belirlenmiş sınırlarının bulunmasıdır. Muttalaı ise namazdan marifetullaha, huzur-u daimi fikrine ve bütün kâinatın bir nevi ibadet halinde bulunduğunu anlamaya açılan manadır.Allah göklerin ve yerin nurudur. 3Bir başka misal olarak bu ayetten, zahiren Cenab-ı Hakk'ın bütün mevcudatı nurlandırdığı anlaşılır. Batınında kalplerin imanla aydınlanması vardır. Haddi, bu nurun yaratılmışların nurları gibi maddi ve sınırlı zannedilmemesidir. Muttalaında ise bütün isim ve sıfat tecellilerinin kâinatta bir nur-u vahdet halinde görünmesi gibi geniş manalara kapı açılır.Bu misaller, Kur'an'ın mana zenginliğindeki eşsiz derinliği açıkça göstermektedir. Kur'an'ın îcazı, kısa bir lafızla bile bize ne kadar çok hakikati ders vermektedir.Özetle ayetlerin mana mertebeleri, lafzın açık hükmünden kalbi ve imani hakikatlere, oradan da daha geniş tefekkür ufuklarına kadar uzanan çok katmanlı bir Kur'an dersini ifade eder.Ayrıca BakınızKURANIN İSMİ AZAMDAN, ARŞI AZAMDAN GELMESİKUR'AN'IN NURLU ALTI CİHETİKUR'AN NEDİR? TARİFİ NASILDIR? KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Sikke-i Tasdik-i Gaybi, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s.78Bakara, 2/43Nur, 24/35