Bahsi geçen yer Risale-i Nur'da şu şekilde geçmektedir:

Şimdi kendi hayatının mâhiyetine bak ki, o mâhiyetinin icmâlî şudur: Esmâ-yı İlâhiyeye âit garâibin fihristi. Hem şuûn ve sıfât-ı İlâhiyenin bir mikyâsı. Hem kâinâttaki âlemlerin bir mîzânı. Hem bu âlem-i kebîrin bir listesi. Hem şu kâinâtın bir haritası. Hem şu kitâb-ı ekberin bir fezlekesi. Hem kudretin gizli definelerini açacak bir anahtar külçesi. Hem mevcûdâta serpilen ve evkāta takılan kemâlâtın bir ahsen-i takvîmidir. İşte mâhiyet-i hayatın, bunlar gibi emirlerdir.¹

Harika mobilyalarla donatılmış, her köşesinde farklı bir sanatın sergilendiği muhteşem bir odaya girdiğinizi düşünün. İnce işçilikleri hayranlıkla seyrederken bir anda elektriklerin kesildiğini hayal edin. O karanlıkta, az önce göz kamaştıran bütün güzellikler âdeta yok olur. Mobilyalar yerinde durmaktadır; fakat onları gösterecek ışık olmadığı için artık ne sanatları görünür ne de kıymetleri anlaşılır.

İşte insan da böyledir. İçinde eşsiz duyguların, benzersiz kabiliyetlerin ve sayısız İlâhî sanatın toplandığı mükemmel bir eserdir. Hayat ise bütün bu güzellikleri ortaya çıkaran, onları görünür ve anlamlı hâle getiren bir nur ve bir elektrik gibidir. Hayat olmasaydı, aklın, kalbin, hafızanın, hayalin ve diğer bütün latifelerin hiçbir değeri ve manası kalmazdı.

Üstad Bediüzzaman Hazretleri, insanın küçük bir kâinat olduğunu farklı yönlerden izah eder. Her biri aynı hakikati ayrı bir pencereden gösteren bu ifadeler şöyledir:

Hem kâinattaki âlemlerin bir mizanı: Hayat sayesinde insan, kâinatı tartan ve değerlendiren bir mizan hâline gelir. İnsan; görür, işitir, tadar, hisseder, düşünür ve akleder. Böylece kâinattaki varlıklar onun nazarında anlam kazanır. Şuurlu hayatı sayesinde büyük bir hazine hükmündeki kâinatın kapıları insana açılır.

Hem bu âlem-i kebîrin bir listesi: Kâinatta bulunan pek çok hakikatin küçük bir numunesi insanda vardır. Nasıl bir dükkândaki eşyaların isimleri bir listede özetlenirse, insan da kâinattaki pek çok hakikatin küçük bir fihristi gibidir.

Hem şu kâinatın bir haritası: İnsan, kâinatı tanıtmaya yarayan küçük bir modeldir. Harita şehrin kendisi değildir; fakat şehri anlamaya yardımcı olur. Aynı şekilde insan da kâinatın kendisi değildir; ancak ona bakıldığında kâinattaki hikmet, düzen ve sanat daha kolay okunur. Meselâ insan bedenindeki kusursuz düzen, kâinattaki muhteşem nizamı düşündürür.

Hem şu kitab-ı ekberin bir fezlekesi: Fezleke, özet demektir. Nasıl uzun bir dersin sonunda kısa bir özet yapılırsa, insan da büyük bir kitap olan kâinatın özeti hükmündedir.

Hem mevcudata serpilen ve evkata takılan kemâlâtının bir ahsen-i takvimi: Allah Teâlâ, kâinatta dağınık hâlde görünen güzellikleri, hikmetleri ve kemâlleri insanda en güzel şekilde toplamıştır. "Ahsen-i takvîm", insanın en güzel kıvamda yaratılması demektir. İnsan yalnız bedeniyle değil; aklı, kalbi, vicdanı, hayali, hafızası ve sayısız manevî cihazıyla da son derece zengin bir yaratılışa sahiptir.

Netice olarak; insan, kâinattan kopuk ve başıboş bir varlık değildir. Nasıl küçücük bir çekirdekte koca bir ağacın programı saklıysa, insana da bütün kâinatı anlayacak, hissedecek ve değerlendirecek cihazlar verilmiştir. Göz, kulak, akıl, kalp, hayal, hafıza ve vicdan gibi pek çok latife; sadece dünya hayatını yaşamak için değil, kâinattaki İlâhî sanatı, hikmeti ve rahmeti okuyup Yaratıcısını tanımak için verilmiştir. İşte insanı "küçük bir kâinat" yapan sır da budur.