"Muâlece" kelimesi sözlükte, bir hususta çalışıp çabalama manasında kullanılır. "Mübâşeret" ise temas etme, manasına gelir.

Bu iki kelime, Risale-i Nur'da genelde beraber kullanılarak Allah'ın varlıkları “muâlecesiz ve mübâşeretsiz” yaratması; yani kolaylıkla, süratle, aşamasız, perdesiz yaratması manalara gelir. Diğer bir tabirle varlıkların ânî; bir anda, sebepsiz, engelsiz, aşamasız bir şekilde yaratılmayı ifade eder. Bu iki ıstılaha Bediüzzaman Hazretleri şu cümle ile dikkatimizi çekmektedir:

...Kādir-i Mutlak, o derece suhûlet ve sür‘atle ve muâlecesiz ve mübâşeretsiz eşyâyı halk eder ki, yalnız sırf bir emir ile îcâd eder gibi görünüyor, fehmediliyor.¹

Kur'ân-ı Kerîm'de de bu gerçeğe işaret eden şu iki ayet zikredilmektedir:

Bir şeyi(n olmasını) dilediği zaman, O’nun emri, ona sâdece “Ol!” demektir; (o da) hemen oluverir.²

Kıyâmetin kopması ise ancak bir göz açıp kapama gibidir.³

Şöyle bir örnek üzerinden konuyu izah edelim: Dünyamızda sayısını bilemeyeceğimiz kadar hayat sahibi canlı var. Bunların hayat kesitlerinden sadece 1 dakikasını düşünelim. Bir kısmı yeni dünyaya gelirken bir kısmı vazifesini bitirip gitmektedir. Hayatı devam edenlerin de rızıklandırılması, ihtiyaçlarının tedarik edilmesi, irtibatta olduğu diğer canlı-cansızlarla temaslarının sağlanması gibi birçok iş, gayet kolay ve bir anda, sıra beklemeksizin, masrafsızca halledilir.

Sanki büyük bir ordudaki on binlerce askerin tek bir komutan tarafından, tek bir emirle düzene sokulması ve idare edilmesi kadar rahat ve kolaydır. O askerler komutu aldıkları anda sıra beklemeksizin, önlerine arkalarına bakmaksızın, anında ve kolaylıkla o emre itaat ederler.

Risale-i Nur'dan diğer bir cümle ile izahımıza devam edelim:

Sâni‘-i Kadîr külfetsiz, muâlecesiz, sür‘atle, suhûletle her şeyi, o şeye lâyık bir sûrette halk eder. Külliyâtı, cüz’iyât kadar kolay îcâd eder. Cüz’iyâtı, külliyât kadar san‘atlı halk eder.⁴

Sanatlı ve gücü her şeye yeten Allah, yarattıkları gibi çalışıp çabalama olmadan, zaman ve mekân kayıtlarına girmeden, hızlıca ve kolaylıkla her şeyi, o şeyin ihtiyacı ne ise ona lâyık bir şekilde yaratır. Bu kolaylık, sadece Rabbimize ait öyle bir kolaylıktır ki yüz binler de binler de bir de birdir. Yaratılmaları, kudret noktasında birbirine eşittir.

Meselâ, istatistiklere göre 1 saatte dünyaya gelen insan sayısı ortalama 15.000; vefat eden sayısı da 8.000 ile 10.000 arasında değişmektedir. Şimdi bu rakamları dakikalara, saniyelere bölecek olsak; üstüne bir de hayvan ve bitki türlerini dâhil etsek, kısa bir zamanda ne kadar çok ve geniş çaplı bir faaliyetin olduğunu daha iyi anlamış olacağız. İşte “muâlecesiz ve mübâşeretsiz yaratma” sıfatları tam da burada devreye girmektedir. Çünkü bizim kanunlarımıza göre bu derece çok ve geniş bir faaliyet, kısa bir zamanda ve kolaylıkla yapılamaz.

Bizler yapılacakları; zor, kolay ya da öncelikli, az öncelikli gibi bir derecelendirmeye tabi tutmamız gerekir ki kaos çıkmasın, işler tamamlansın. Fakat hiçbir şekilde yarattıklarına benzemeyen Cenab-ı Hakk, tüm sıfatları gibi kudreti de zatına mahsus olduğu için; hâdis, yani sonradan olmadığı için; başka bir şeyin olmasına bağlı olmadığı için; yaratacaklarını sayısı, şekli, yeri, zamanı ne olursa olsun, kolaylıkla, hızla ve aşamasız olarak her şeyi bir şey kolaylığında yaratır.

Cenab-ı Hakk'ın varlıklar ile teması sadece yaratmaktır. Bir çiçeği bahara nispeten daha kolay yaratır, baharı cennete kıyasla daha kolay yaratır, cenneti yaratması ise biraz zordur denilemez. Kudretine nispetle her şey aynı kolaylıktadır. Var olan her şey, O'nun emrine karşı tam bir itaatle ve tek bir “Ol!” emriyle vücuda gelir.