Sorular

Bu sorunun cevabını anlayabilmek için öncelikle Allah'ın insanlardan farklı olarak hiçbir şeye muhtaç olmadığını bilmek gerekir. İslam inancında Allah, es-Samed ve el-Ganî isimleriyle ifade edildiği üzere hiçbir şeye muhtaç olmayan, bütün varlıkların ise her an O'na muhtaç olduğu tek zattır. İhtiyaç, bir eksikliğin giderilmesini gerektirir. Oysa Allah her türlü noksanlıktan münezzehtir. Dolayısıyla insanların ibadet etmesi Allah'ın mülküne bir şey eklemediği gibi, insanların ibadeti terk etmesi de O'nun saltanatından hiçbir şey eksiltmez. Nitekim bir hadis-i kudiside şöyle buyurulmaktadır:Ey kullarım! Eğer öncekileriniz, sonrakileriniz, insanlarınız ve cinleriniz, sizden en takva sahibi bir adamın kalbi üzere olsalar, benim mülküme hiçbir şey katmaz/arttırmaz. Ey kullarım! Eğer öncekileriniz, sonrakileriniz, insanlarınız ve cinleriniz sizden en fasık bir adamın kalbi üzere olsalar, benim mülkümden hiçbir şey eksiltmez.1Bu açıdan baktığımızda Allah'ın ibadetlerimizi emretmesinde kendisi için herhangi bir çıkar veya menfaat araması -haşa- düşünülemez. Çünkü Allah'ın bizim ibadetimize ihtiyacı yoktur. Asıl muhtaç olan biziz. Bediüzzaman Hazretleri bu konuda şöyle demiştir:Evet, Cenâb-ı Hak, senin ibâdetine muhtâç değil. Hem hiç bir şeye muhtâç değil. Fakat sen, ibâdete muhtaçsın. Sen ma'nen hastasın. İbâdet ise, senin ma'nevî yaralarına tiryâk hükmünde olduğunu, çok risâlelerde isbat etmişiz. Acaba bir hasta, o hastalığı hakkında, şefkatli bir hekimin ona nâfi' ilaçları içirmek husûsunda ettiği ısrarına mukābil hekime dese: Senin ne ihtiyâcın var, bana böyle ısrâr ediyorsun? Bu sözün ne kadar ma'nâsız olduğunu anlarsın.2Yani ibadet, insanın kendi ihtiyacını karşılamak için emredilmiştir. Nasıl ki bir doktor hastasına ilaç içmesini söylediğinde o ilaca kendisi muhtaç değildir. İlaca muhtaç olan hastadır. Doktorun ilacı ısrarla tavsiye etmesi, kendi menfaati için değil, hastanın iyileşmesi içindir. İbadetlerin emredilmesi de buna benzer. Allah'ın bizim ibadetimize ihtiyacı yoktur. Fakat bizim Rabbimize yönelmeye, O'nu hatırlamaya ve O'nunla bağımızı canlı tutmaya ihtiyacımız vardır.İnsan sadece maddeden ibaret değildir. Bedenimizin nasıl yemeğe, suya ve havaya ihtiyacı varsa, ruhumuzun da manevi bir gıdaya ihtiyacı vardır. İnsan maddi ihtiyaçlarını karşılayarak her şeyini elde etmiş olmaz. Zenginlik, makam, eğlence ve dünyadaki diğer imkanlar insanın ruhundaki boşluğu tek başına dolduramaz. Nitekim Kur'an'da şöyle buyrulmaktadır:Onlar, îmân edenler ve kalbleri Allah'ın zikri ile mutmain olan kimselerdir. Bilesiniz ki, kalbler ancak Allah'ın zikri ile mutmain olur.3Bu sebeple insan Rabbini tanıyıp O'na yöneldikçe kendi yaratılışına uygun bir hayat yaşamış olur.Ayrıca ibadet insanın Allah karşısındaki konumunu hatırlamasını sağlar. İnsan namaz kıldığında, dua ettiğinde, Kur'an okuduğunda ve Allah'ı zikrettiğinde kendisi kazanır. İbadet, insanın nefsinin sınırsız isteklerine teslim olmasını engeller, ona haddini ve gerçek konumunu öğretir. Böylece insan kendisini her şeyin sahibi ve ölçüsü olarak görmek yerine, kendisini yaratan ve yaşatan bir Rabbin kulu olduğunu fark eder. Bu nedenle dinin emir ve yasaklarında insanın yararına yönelik büyük bir hikmet vardır.Namaz insanın ruhunu ve hayatını düzenler, oruç iradesini güçlendirir, zekat insanı cimrilikten kurtarıp paylaşmaya yöneltir, dua ise insanın acizliğini fark ederek Allah'a sığınmasını sağlar. Günahlardan uzak durmak da insanı hem dünyada hem de ahirette birçok zarardan korur. Dolayısıyla Allah'ın emirleri, haşa O'nun bir ihtiyacını karşılamak için değil, insanın maddi ve manevi hayatını korumak içindir.Sonuç olarak Allah'ın ibadetimize ihtiyacı yoktur. İbadete muhtaç olan biziz. Allah'ın bizim namazımıza, duamıza veya zikrimize ihtiyacı olmadığı gibi, bütün insanların ibadet etmesi de O'nun sonsuz kemaline hiçbir şey katmaz. Fakat insan ibadete muhtaçtır. Çünkü insan ancak Rabbiyle olan bağını koruyarak gerçek huzuru ve kulluk şuurunu kazanabilir. İbadet, insanın kendi küçüklüğünü, acizliğini ve Rabbine olan ihtiyacını anlamasını sağlar.Bu sebeple Kur'an'ın ibadeti ısrarla emretmesi, -haşa- Allah'ın bir ihtiyacından değil, insanın sonsuz ihtiyaçlarından kaynaklanmaktadır.4Ayrıca BakınızNİÇİN İBADETHARAM VE ŞÜPHELİ GIDALARIN İBADETE VE DUAYA ETKİSİİBADET VE KÖTÜLÜKSİGARA VE İBADETCENNET İÇİN İBADET ETMEK UYGUN MUDUR?İBADETİ TERK EDEN NEDEN NEFSİNE ZULMETMİŞ OLUR?İBADETTE ASIL OLAN NEDEN ARAPÇA LAFIZLARDIR?KaynakçalarMüslim, Bir, 55.Bediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 200.Ra'd, 13/28.Soner Duman, "Allah'ın Sorularım Var", Erkam Yayınları, İstanbul, 2020, s. 68-77.

İlgili yer şöyle geçmektedir:Sağa, yani mâzî olan geçmiş zamana bakıp teselli ararken, bana mâzî, pederimin ve ecdadımın ve nev'imin bir mezâr-ı ekberi sûretinde göründü. Teselli yerine vahşet verdi.Sol tarafım olan istikbâle dermân ararken baktım. Gördüm ki, benim ve emsâlimin ve nesl-i âtînin büyük ve karanlıklı bir kabri sûretinde göründü. Ünsiyet yerine dehşet ve vahşet verdi.Sağ ile soldan tevahhuş edip, hazır günüme baktım. O gafletli ve târihvârî nazarıma o hazır gün, yarım ölmekte ve hareket-i mezbûhânedeki ızdırâb çeken cismimin cenazesini taşıyan bir tabut sûretinde göründü.Sonra bu cihetten dahi me'yûs olunca, başımı kaldırıp ömrümün ağacının başına baktım. Gördüm ki, o ağacın tek bir meyvesi var. O da benim cenazemdir. O ağaç üstünde duruyor, bana bakıyor.O cihetten dahi tevahhuş edip başımı aşağıya eğdim. O ömür ağacının aşağısına, köküne baktım. Gördüm ki, o aşağıda olan toprak, kemiklerimin toprağıyla mebde'-i hilkatimin toprağı birbirine karışmış bir sûrette, ayaklar altında çiğneniyor gördüm. O da dermân değil, belki derdlerime derd kattı.Sonra mecbûriyetle arkama baktım. Gördüm ki, esassız, fânî olan dünya, hiçlik derelerinde, yokluk zulümâtında yuvarlanıp gidiyor. Derdlerime merhem ararken, zehir ilâve etti.O cihetten dahi hayır göremediğimden ön tarafıma baktım. İleriye nazarımı gönderdim. Gördüm ki, kabir kapısı yolumun üstünde açık görünüp, ağzını açmış bana bakıyor. Onun arkasında ebed tarafına giden cadde ve o caddede giden kāfileler uzaktan uzağa nazara çarpıyor. İşte bu altı cihetten gelen dehşetlere karşı...1Bediüzzaman Hazretlerinin bahsettiği altı cihete (yöne) başlıklar halinde değinecek olursak;1. Mâzî - Geçmiş ZamanBediüzzaman Hazretlerinin “sağ tarafım” diye ifade ettiği mâzî, yani geçmiş zaman, insanın geçmişte yaşamış ecdadını, önceki nesilleri ve insanlığın geride bıraktığı hayatı temsil eder. İnsan sadece dünyaya ve maddi hayata baktığında, geçmişte yaşayan insanların artık geri gelmeyeceğini ve onların ölümle ayrıldığını düşünerek hüzünlenebilir. Bu sebeple Bediüzzaman Hazretleri, geçmişi kendisi için “büyük bir mezar” gibi görmüş ve orada teselli bulmak yerine ölüm ve ayrılık duygusuyla karşılaşmıştır.2. İstikbâl - Gelecek Zaman“Sol tarafım” olarak ifade edilen istikbâl, yani gelecek zaman, insanın henüz yaşamadığı ve ne olacağını bilmediği zamanı ifade etmektedir. İnsan geleceğe sadece dünya hayatı açısından baktığında, kendisinin, yakınlarının ve gelecek nesillerin de sonunda öleceğini düşünür. Bu belirsizlik ve ölüm düşüncesi, geleceği karanlık ve korkutucu bir mezar gibi gösterebilir. Bu nedenle Bediüzzaman Hazretleri geleceğe baktığında teselli yerine dehşet hissetmiştir.3. Ömür Ağacının Üstü - Hayatın SonucuBediüzzaman Hazretleri daha sonra “ömrümün ağacının başı” diyerek kendi hayatının tamamına bakar. Bu ağacın tek bir meyvesi olduğunu, onun da kendi cenazesi olduğunu görür. Burada ömür ağacı insanın doğumundan ölümüne kadar geçen hayatını, meyvesi ise hayatın dünyadaki sonunu temsil eder. Bu bağlamda insan yalnızca dünya hayatına odaklanırsa, bütün çabalarının sonunda ölüm bulunduğunu düşünerek ümitsizliğe kapılabilir.4. Ömür Ağacının Kökü - Başlangıç ve ToprakBediüzzaman Hazretleri bu defa ömür ağacının köküne, yani insanın yaratılışının başlangıcına ve toprağa bakar. İnsanın sonunda toprağa döneceğini, başlangıcının da topraktan olduğunu düşünür. Böylece insanın dünya hayatındaki başlangıcı ile sonunun toprak olduğunu görür. Fakat sadece maddi açıdan bakıldığında bu durum da ona teselli vermez aksine insanın faniliğini ve dünyadaki geçiciliğini daha fazla hissetmesine sebep olur.5. Arkasındaki Dünya - Fânî DünyaBediüzzaman Hazretleri arkasına, yani geride bıraktığı dünyaya baktığında, dünyanın da sürekli değiştiğini ve sonunda yok olup gidecekmiş gibi göründüğünü nazara vermektedir. Böylece dünya, insanın gözünde kalıcı bir hayat ve güvenli bir sığınak olmaktan çıkar, zamanla eskiyen ve sonunda yokluğa doğru giden fânî bir yer haline gelir. Bu bakış açısıyla insan, dünyadan kalıcı bir teselli bekleyemeyeceğini anlar. Bu sebeple dünya da onun dertlerine çare olmak yerine fanilik duygusunu artırır.6. Ön - Kabir ve AhiretBediüzzaman Hazretleri diğer cihetlerde teselli bulamayınca ön tarafına, yani karşısındaki istikbale baktığında, yolunun üzerinde açık bir kabir görür. Bu kabir, insanın karşılaşacağı kesin ölümü ve dünya hayatının sonunu temsil etmektedir. Ancak kabrin arkasında ebediyete doğru uzanan bir cadde ve o caddede ilerleyen kafileler bulunmaktadır. Böylece ön taraf, ilk bakışta korkutucu görünse de aslında insanı ahirete ve ebedi hayata açılan bir kapının karşısına getirmektedir.Bütün bu altı cihetin ortak noktası şudur: Bediüzzaman Hazretleri, sağ, sol, yukarı, aşağı, arka ve ön cihetlere yalnızca dünyevi ve maddi bir bakışla baktığında her tarafta ölüm, ayrılık, fanilik ve geçicilik görmektedir. Geçmişte ecdadın ölümü, gelecekte kendisinin ve nesillerin ölümü, ömür ağacının sonunda cenaze, kökünde toprak, arkasında fani dünya ve önünde kabir vardır. Bu nedenle insanın sadece dünya hayatını esas alan bakışı, hangi cihete yönelirse yönelsin ona kalıcı bir teselli vermez. Asıl teselli ise bu altı cihetin iman ve ahiret nazarıyla yeniden değerlendirilmesiyle ortaya çıkacaktır.Ayrıca metin ilk okunduğunda mâzî, istikbâl, hâzır gün, ömrün ağacının başı, kökü, arka ve ön şeklinde yedi ayrı şeyden söz edildiği için yedi cihet varmış gibi görünebilir. Ancak Bediüzzaman Hazretlerinin kullandığı “cihet” kelimesini yön anlamında düşündüğümüzde, yönleri ifade eden sağ, sol, yukarı, aşağı, arka ve ön olmak üzere altı cihet vardır. “Hâzır gün” ise bir yön değil, insanın içinde bulunduğu şimdiki zamanı ifade eder. Bu sebeple altı cihet hesabına ayrıca bir yön olarak dahil edilmemiş görünmektedir.Ayrıca BakınızGENÇLERİN HAYIRLISI İHTİYARLARIN ŞERLİSİİHTİYARLAR RİSALESİ DÖRDÜNCÜ RECA'NIN İZAHIKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 239.

İlgili kısım Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:İşte Hazret-i Gavs'ın bu emrinin ma'nası şudur ki: Ne vakit senin oğlun da ruhu cesedine, kalbi nefsine, aklı midesine hakim olursa ve lezzeti şükür için istese, o vakit leziz şeyleri yiyebilir. 1Ruhun Cesede Hakim Olması Ne Demektir?Kişi hayatını yalnız bedenin rahatı, keyfi, uykusu, zevki ve dünyevi menfaati için değil; iman, kulluk ve ahiret hesabına göre tanzim edip düzenlemelidir. Kişi ise yemek, içmek, istirahat etmek, gezmek ve lezzet almak ister. Bunlar büsbütün reddedilmez; fakat bunların idarecisi ruh olmalıdır. Eğer ceset öne geçerse insan, yaşayışını sırf menfaat, rahat, haz ve lezzet üzerine kurar. Eğer ruh hakim olursa, bedenin ihtiyaçları da kulluğa hizmet eden bir vasıta haline gelir.Ruh, maddi bir parça gibi görünen bir şey değildir; Allah'ın emriyle varlık kazanan, hayatla alakalı vazifeleri yürüten latif ve Rabbani bir varlıktır. Bedendeki göz, kulak, el, ayak, kalb ve akıl gibi bütün azaların birbirine uyum içinde çalışmasına vesile olur.Yani ruh, Allah'ın emriyle bedenin içinde dağınık duran parçaları başıboş bırakmaz. Her bir uzvun vazifesini görmesine, diğer uzuvlarla yardımlaşmasına ve umum bedenin bir düzen içinde işlemesine kaynak olur. Göz görürken, kulak işitirken, el hareket ederken, ayak yürürken ruh bunların hiçbirinde şaşırmaz; hepsine birden taalluk eder ve hepsini birlikte idare eder. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu durumu şu şekilde ifade eder:İnsanın nasıl ruhu bütün cesedine öyle bir münasebeti var ki, bütün a'zasını ve eczasını birbirine yardım ettirir. Yani irade- i İlahiye cilvesi olan evamir-i tekviniyeye ve o emirden vücud-u harici giydirilmiş bir kānun-u emri ve latife-i Rab­baniye olan ruh, onların idaresinde, onların ma'nevi seslerini hissetmesinde ve hacatlarını görmesinde birbirine mani' olmaz. Ruhu şaşırtmaz. Ruha nisbeten uzak-yakın bir hükmünde, birbirine perde olmaz. İsterse, çoğunu birinin imdadına yetiştirir. İsterse, bedenin her cüz'üyle bilebilir, hissedebilir, idare edebilir. 2Bu mana, insanın mahiyetinin yalnız cismaniyetten ibaret olmadığını; asıl vazifesinin marifetullah, muhabbetullah ve kulluk olduğunu gösteren birçok yerde görünür. İnsan, bedeni için değil, beden de dahil bütün cihazlarıyla kulluk için yaratılmıştır. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu hakikati şu şekilde ifade eder:İnsanın bu dünyaya gönderilmesinin hikmeti ve gāyesi; Halik-ı Kainat'ı tanımak ve ona iman edip ibadet etmektir. Ve insanın vazife-i fıtratı ve fariza-i zimmeti, ma'rifetullah ve iman-ı billahtır. Ve iz'an ve yakin ile vücudunu ve vahdetini tasdik etmektir. 3Bu ölçüye göre ruhun cesede hakimiyeti, “Ne hoşuma gider? Nasıl daha fazla lezzet alırım?” sorularının yerine “Nasıl daha doğru, daha faydalı, daha makbul olur?” sualini sormaktır. Kişi her anında ruhunun, vicdanının rehberliğinde yaşamını sürdürmelidir. Kalbin Nefse Hakim Olması Ne Demektir?Nefis, ekseriyetle heva, enaniyet, rahat, üstün gelme, görünme, beğenilme, lezzet ve serbestiyet ister. Kalb ise iman ile Allah'a yönelmek, huzur bulmak, ihlas, merhamet, şefkat, haşyet ve muhabbet ile yaşamak ister. Kalbin nefse hakim olması, nefsin arzularının değil; vicdanın, imanın ve ubudiyet şuurunun söz sahibi olmasıdır.Yani insan bir şeyi yalnız nefsi sevdiği için yapmaz; meşru mu, faydalı mı, Allah'ın rızasına uygun mu diye bakar. Nefis “hemen lezzet” ister; kalb ise “hakikat, huzur ve rıza” ister. Kalb galip gelirse nefis terbiye olur. Nefsin bu isteğini Üstad Bediüzzaman Hazretleri şu şekilde ifade eder:Nefis, kendini hür ve serbest ister. Ve öyle telakki eder. Hatta mevhum bir rububiyet ve keyfemayeşa hareketi fıtri olarak arzu eder. 4Bu sebeple nefis başıboş bırakılırsa daima kendini merkeze alır. Kalbin hakimiyeti ise bu merkeziliği kırar; ihlası, tevazuu ve kulluğu öne çıkarır.Aklın Mideye Hakim Olması Ne Demektir?Mide, insanda en kuvvetli iştah merkezlerinden biridir. Açlık, tat arzusu, alışkanlık, gösteriş, israf ve keyif çoğu zaman mide üzerinden insana tesir eder. Aklın mideye hakim olması; yeme içmenin sırf damak tadına, canın istemesine ve alışkanlığa göre değil, ihtiyaç, iktisat, sağlık, hikmet ve şükür ölçüsüne göre yapılmasıdır.Yani insan “Bu helal midir? Faydalı mıdır? İsraf var mı? Şükre vesile oluyor mu? Bedeni ibadete kuvvetlendiriyor mu?” diye düşünür. Mide önde olursa akıl onun hizmetkarı haline gelir ve insan hikmeti lezzete feda eder. Akıl önde olursa mide meşru dairede tutulur. Rabbimiz bir ayetinde şu şekilde buyurmaktadır:O halde Allah'ın sizi, helal (ve) temiz olarak rızıklandırdığı şeylerden yiyin ve siz kendisine inanan kimseler olduğunuz Allah'dan sakının! 5Nimetin kıymeti, şükür ile bilinir; israf ise nimete karşı hürmetsizliktir. Sırf tat için yaşamak, insanı midenin esiri eder. Halbuki mide, hayatın gayesi değil; hayatı devam ettiren bir hizmetkardır. Yani insanın hayatına yön veren kararları almasında bedeni ihtiyaçların, nefsani arzuların ve midenin iştahlarının değil; ruhi ihtiyaçların, kalbin doyurulmasının ve aklın hakimiyetinin esas olması demektir.Ayrıca BakınızİKTİSAD, KANAAT, İSRAF, CİMRİLİK VE TEBZİR KAVRAMLARI VE ARALARINDAKİ FARKLARMARİFETULLAH NASIL ELDE EDİLİR?MARİFETULLAH VE MUHABBETULLAHMARİFETULLAH NEDİR VE NASIL ELDE EDİLİR?İKTİSAT ETMENİN FAYDALARIİKTİSAT İLE CİMRİLİK; TEVAZU İLE TEZELLÜL; VAKAR İLE TEKEBBÜR SÛRETEN BENZER OLDUKLARI HÂLDE, HAKİKATTE BUNLARI BİRBİRİNDEN AYIRAN ŞEY NEDİR?KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 148.Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 377.Bediüzzaman Said Nursi, Şua'lar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 95.Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 284.Maide, 5/88.

Öncelikle aklımıza gelen bir düşünceden kalben rahatsız oluyor, onu benimsemiyor ve doğru bulmuyorsak, bu durum söz konusu düşüncenin bize ait olmadığının bir göstergesidir. Ayrıca, ben bunu neden düşünüyorum, böyle düşünmek istemiyorum tarzı ifadelerle kendimize telkinde bulunuyorsak, bu durum da o düşüncenin bizim gerçek inancımız ve isteğimiz olmadığını gösteren önemli bir işarettir. Yani bu hal açık bir vesvesedir. Özellikle insanın istemediği halde aklına gelen, onu huzursuz eden ve ibadetinden uzaklaştırmaya çalışan düşünceler vesvese kaynaklıdır. Nitekim Bediüzzaman Hazretleri bu durumu şöyle açıklar:Hem bazen şeytan, kalb üstündeki lümmesi cihetinden, Cenâb-ı Hak hakkında fenâ sözler söyler. O adam zanneder ki, Benim kalbim bozulmuş ki, böyle söylüyor der, titrer. Hâlbuki onun titremesi ve korkması ve adem-i rızâsı delîldir ki, o sözler onun kalbinden gelmiyor. belki lümme-i şeytâniyeden geliyor veya şeytan tarafından ihtâr ve tahayyül ediliyor.1Yani insan, aklına gelen kötü bir düşünceden rahatsız oluyor, korkuyor ve o düşünceyi kabul etmiyorsa, bu rahatsızlık zaten onun o düşünceyi benimsemediğini gösterir. İnsanın aklına bir düşüncenin gelmesi ile onu istemesi ve kabul etmesi aynı şey değildir. Şeytan bazen insanın zihnine Allah, iman, ibadet veya din hakkında kötü ve çirkin düşünceler atabilir. İnsan da bunların kendi düşüncesi olduğunu zannederek “Benim kalbim mi bozuldu?” diye endişelenebilir. Halbuki o düşünceden duyduğu rahatsızlık ve onu reddetmesi, o düşüncenin kendi iradesiyle benimsenmediğini göstermektedir.Aklımıza gelen bir düşüncenin vesvese olup olmadığını anlamada diğer önemli ölçü ise onun Kur'an ve sünnetin öğrettiği hakikatlere aykırı olup olmadığıdır. Mesela insanı günaha teşvik eden, haramı güzel gösteren, ibadeti gereksiz veya anlamsız göstermeye çalışan düşünceler vesvesedir. Aynı şekilde “namazı bırak, ibadet etme, tövbe etmene gerek yok” gibi insanı Allah'tan ve ibadetten uzaklaştıran düşünceler de vesvese niteliğindedir. Fakat burada da önemli olan, düşüncenin akla gelmesi değil, insanın onu benimseyip benimsememesidir.Bir başka ölçü de şudur: Vesvese çoğu zaman insanı şüpheye, korkuya ve zihni karmaşaya sürükler. Özellikle insan doğru olduğuna inandığı bir konuda durmadan şüphe etmeye ve tekrar tekrar kontrol etmeye zorlanıyorsa, bu da vesvesenin açık bir işaretidir.Netice itibarıyla insanın aklına gelen her düşünce onun inancı, karakteri veya gerçek arzusu değildir. Zihin, insanın istemediği birçok düşünceyi kendiliğinden üretebilir. Şeytan insana bazı sözler fısıldayabilir. Müminin sorumluluğu, onu doğru ölçülerle değerlendirmektir. Eğer bir düşünceyi istemiyor, ondan rahatsız oluyor ve onu benimsemiyorsak, sırf aklımıza geldi diye kendimizi suçlamamalıyız. Vesvesenin en büyük tuzaklarından biri de insana, “aklına geldiyse demek ki sen bunu istiyorsun” düşüncesini kabul ettirmektir. Halbuki düşüncenin akla gelmesi başka, onu irade ile kabul etmek bambaşkadır.Ayrıca BakınızVESVESENİN ÇARESİVESVESEDEN KURTULMANIN YOLLARIALLAH'IN VARLIĞI HAKKINDA GELEN VESVESEVESVESE VE AKILDAN GEÇENLERGUSÜL ABDESTİ ALIRKEN GELEN AŞIRI VESVESEAMELİN EN İYİSİNİ ARAMAKTAN KAYNAKLANAN VESVESEVESVESE VE EVHAM FARKIALLAH VE PEYGAMBERLER HAKKINDA VESVESEVESVESE VE TAKINTIKAYGI VE VESVESELERLE NASIL MÜCADELE EDİLİR?KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 76.

Fecr sûresinin başında geçen “on gece /وَلَيَالٍ عَشْرٍ” ifadesinin tam olarak hangi on geceye işaret ettiği kesin olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte, âlimlerimiz bu konuda çeşitli görüşler ileri sürmüşlerdir. Bu görüşler genel olarak şu dört ihtimal üzerinde yoğunlaşmaktadır: Zilhicce'nin ilk on gecesi, Muharrem'in ilk on günü, Ramazan'ın ilk on günü ve Ramazan'ın son on gecesi.On gece hakkında Fahrettin Razi tefsirinde şöyle demiştir.Alimler bu hususta şu izahları yapmışlardır:Zilhiccenin İlk On Gecesidir.1) Çünkü Zilhicce'nin on gecesinde (gününde) bu dini emirler yapılır. Bir hadis-i şerifte de "Kendisinde salih amelin yapıldığı hiçbir gün, Zilhicce'nin on gününde yapılan amelden daha üstün değildir" denilmiştir.Muharrem Ayının On Günü2) Bu, Muharrem ayının başından sonuna kadar süre içerisinde geçen on gecedir. Bu ayet, o günlerin kıymetli olduğuna dikkat çeken bir ifadedir. Muharrem ayında geçen günlerden birisi de aşure günüdür. O günde oruç tutmanın faziletine dair haberler variddir.Ramazan'ın Son On Günü3) Bu, Ramazan ayının son on günüdür. Allahü teâlâ, şerefinden ötürü bu günlere yemin etmiştir. Bir de bu günler içerisinde, Kadir gecesi de vardır. Çünkü bir hadisde, "Kadir gecesini Ramazan'ın son on günü içinde arayın" diye hadis varid olmuştur. Hazret-i Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)'in Ramazan'ın son on gününe girdiği zaman, aileleriyle yatmayı terkettiği ve onları ikâz ettiği rivayet edimiştir ki Hazret-i Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem)'in bu günlerde hiç cima etmeyip, ailesine teheccüd namazı emretmesinden kinayedir.1On gece hakında Ebussud Efendi tefsirinde şöyle demiştir:Bu on gece, Zilhicce ayının son on gecesidir. İşte bundan dolayıdır kı, burada fecr, arefe gününün, yahut kurban bayramının birinci gününün fecri olarak da tefsir edilmiştir. Yahut bu on gece, Ramazan ayının son on gecesidir.2Nesefi ise tefsirinde şöyle demiştir:Zilhiccenin ilk on gecesi ya da Muharrem'in ilk on gecesi ya da Ramazan'ın son on gecesidir.3Ebü'l-Ferec İbnü'l-Cevzi Zadü'l Mesir tefsirinde şöyle demektedir:Bunda da dört görüş vardır:Birincisi: O Zilhicce'nin on günüdür, bunu da el - Avfi, İbn Abbâs'tan rivayet etmiş; Mücâhid, Katâde, Dahhâk, Süddi ve Mukâtil de böyle demişlerdir.İkincisi: O Ramazan'ın son on günüdür, bunu da Ebû Zabyan, İbn Abbâs'tan rivayet etmiştir.Üçüncüsü: Ramazan'ın ilk on günüdür, bunu da Dahhâk, demiştir.Dördüncüsü: Muharrem'in ilk on günüdür, bunu da Yeman b. Riab, demiştir.4Âlûsî ise tüm görüşleri delilleriyle beraber şöyle anlatmakta ve kendinden önceki görüşleri şöyle toparlamaktadır:Buradaki “on gece”, Dahhâk'ın rivayeti dışındaki birçok rivayete göre Zilhicce'nin ilk on gecesidir. Hâkim'in sahih kabul ettiği ve başkalarının da İbn Abbas'tan naklettiği rivayet budur. İbnü'z-Zübeyr, Mesrûk, Mücâhid, Katâde, İkrime ve başkalarından da aynı görüş rivayet edilmiştir. Ahmed, Nesâî, Hâkim -hadisi sahih kabul ederek- Bezzâr, İbn Cerîr, İbn Merdeveyh ve Beyhakî'nin Şuabu'l-îmân adlı eserinde Câbir'den merfû olarak naklettikleri rivayet de bunu desteklemektedir. Bu on günün fazileti ise bilinen bir fazilettir.Ahmed ve Buhârî, İbn Abbas'tan merfû olarak şu hadisi rivayet etmişlerdir:“İçinde yapılan salih amelin Allah katında bu on günde yapılan salih amelden daha sevimli ve daha faziletli olduğu hiçbir gün yoktur.” Sahâbîler: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah yolunda cihad da mı?” diye sordular. Resûlullah şöyle buyurdu: “Allah yolunda cihad da yoktur. Ancak malı ve canıyla Allah yolunda cihad eden ve bundan hiçbir şeyle geri dönmeyen kimse müstesnadır.”İbnü'l-Münzir ve İbn Ebî Hâtim, İbn Abbas'tan, burada kastedilen Ramazan'ın son on günü olduğuna dair bir rivayet nakletmişlerdir. Dahhâk'tan da buna benzer bir görüş rivayet edilmiştir. Hatta et-Tebrîzî, bu on gecenin Ramazan'ın son on gecesi olduğu hususunda ittifak bulunduğunu ileri sürmüş ve bazıları da bunu, sahihliği üzerinde ittifak edilmiş hadisle desteklemiştir. Hz. Âişe şöyle demiştir: “Resûlullah, on gün girdiği zaman —yani Ramazan'ın son on günü— eteğini sıkıca bağlar, gecesini ihya eder ve ailesini de uyandırırdı.” Ancak bazı âlimler bu görüşe şu şekilde itiraz etmişlerdir: Resûlullah'ın bu şekilde ibadet etmesinin sebebi, burada geçen “on gün”ün özellikle bu on gün olması değil, Kadir gecesinin bu günlerin içerisinde bulunması olabilir.İbn Cüreyc'den, burada Ramazan'ın ilk on gününün kastedildiği rivayet edilmiştir.Yemân ve bir grup âlime göre ise bunlar Muharrem'in ilk on günüdür. Bu on gün içerisinde Âşûrâ günü bulunmaktadır ve onun fazileti hakkında da çeşitli hadisler rivayet edilmiştir. Buhârî ve Müslim ile başkaları, İbn Abbas'tan şu rivayeti nakletmişlerdir: “Peygamber Medine'ye geldiğinde Yahudilerin Âşûrâ günü oruç tuttuklarını gördü. Bunun üzerine, 'Oruç tuttuğunuz bu gün nedir?' diye sordu. Onlar, 'Bu, büyük bir gündür. Allah bu günde Mûsâ'yı ve kavmini kurtarmış, Firavun ve ailesini ise boğmuştur. Mûsâ da şükür olarak bu gün oruç tutmuştur' dediler. Bunun üzerine Resûlullah, 'Biz Mûsâ'ya sizden daha layığız' buyurdu. Ardından kendisi o gün oruç tuttu ve oruç tutulmasını emretti.”... Sahabeler Âşûrâ gününde oruç tutmaya devam ettiler. Küçük çocuklarına da oruç tuttururlardı. Çocukları mescide götürür ve onlar için yünden yapılmış oyuncaklar hazırlardı. Çocuklardan biri yemek istemesi sebebiyle ağladığında, iftar vakti gelinceye kadar oyalanması için ona bu oyuncaklardan verirlerdi.... Her ne şekilde olursa olsun, burada “on gece” ifadesinin nekre olarak getirilmesi, yüceltme ve önemini vurgulama içindir. “On” kelimesinin nekre oluşunun ise “bir kısmı” anlamında olduğu söylenmiştir; çünkü bu geceler yılın veya ayın gecelerinin yalnızca bir kısmıdır. Bununla birlikte burada asıl uygun olan yorum, ifadenin yüceltme ve büyüklük ifade etmesidir.5Ayrıca BakınızZİLHİCCE AYININ İLK ON GECESİNİN FAZİLETİ VE YAPILMASI TAVSİYE EDİLEN İBADETLERZİLHİCCE AYININ İLK 10 GÜNÜ SAÇ VE TIRNAKLARI KESMEMEKMUHARREM AYI'NIN VE AŞURE GÜNÜ'NÜN FAZİLETİ NEDİR?MUHARREM AYININ 10. GÜNÜ VE AŞURE DAĞITMAKRAMAZAN AYININ FAZİLETLERİKaynakçalarFahreddin er-Râzî, Mefâtîḥu'l-ġayb = et-Tefsîru'l-kebîr, Beyrut: Dâr İḥyâʾi't-Türâsi'l-ʿArabî, 3. bs., 1420, c. 31, s. 149.Ebû's-Suûd, İrşâdü'l-akli's-selîm ilâ mezâya'l-Kitâbi'l-Kerîm, Beyrut: Dâr İhyâi't-Türâsi'l-Arabî, c. 9, s. 153.Ebû'l-Berekât en-Nesefî, Medârikü't-tenzîl ve hakāʾiku't-teʾvîl, thk. Yûsuf Ali Bedîvî, mür. ve takd. Muhyiddîn Dîb Müstû, Beyrut: Dârü'l-Kelimi't-Tayyib, 1. bs., 1419/1998, c. 3, s. 637.İbnü'l-Cevzî, Zâdü'l-mesîr fî ilmi't-tefsîr, thk. Abdürrezzâk el-Mehdî, Beyrut: Dârü'l-Kitâbi'l-Arabî, 1. bs., 1422, c. 4, s. 437.Şehâbeddin el-Âlûsî, Rûhu'l-meânî fî tefsîri'l-Kur'âni'l-azîm ve's-seb'i'l-mesânî, thk. Ali Abdülbârî Atıyye, Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1. bs., 1415/1994, c. 15, s. 335.