Bağış Yap

Sorular

107

Osmanlı Döneminde Sigara ve Nargile İçmek Caiz miydi? İslam Alimleri Tütün Hakkında Ne Demiştir?

Sigara, Müslüman ülkelerde görülmeye başladığı andan itibaren İslam alimleri tarafından değerlendirilmiş ve hakkında birçok eser yazılmıştır.Anlaşıldığı kadarıyla Osmanlı Devleti'nde tütüne karşı ilk mücadeleyi 1601 yılında Saray Başhekimi Cerrah İbrahim Efendi başlatmıştır. İbrahim Efendi, tütün içmenin hem sağlığa zararlı hem de İslam dinine aykırı olduğunu söylemiş ve bu mücadelede kısmen başarılı olmuştur. Ancak yaklaşık yarım asır sonra, kendisi de keyif veren maddelere düşkün olduğu bilinen Şeyhülislam Bahai Mehmed Efendi'nin tütünün haram değil mekruh olduğuna dair fetva vermesi, Anadolu'da tütüne karşı verilen mücadeleyi zayıflatmıştır.1Tütünü helal gören ilk Hanefi alimlerinden birinin Altıparmak Mehmed Efendi olduğu ifade edilir. Onun daha sonra bu görüşünden döndüğü de söylenir.2Tütünün haram mı helal mi olduğu konusunda Şeyhülislam Ebussuud Efendi ile Altıparmak Mehmed Efendi arasında geçtiği söylenen bir şiir atışması internet sitelerinde dolaşmaktadır. Ancak bunun doğruluğundan emin değiliz. Ebussuud Efendi'nin afyon, esrar ve benzeri maddelerle ilgili fetvaları vardır.3 Tütünle ilgili bir fetvasının bulunması ise şüphelidir. Çünkü tütünün Osmanlı topraklarına girişi en erken 1598, bazı kaynaklara göre ise 1601 ya da 1606 yılı olarak kaydedilir. Bu tarihler tütünün ilk geldiği değil, yaygınlaşmaya başladığı zamanlar olsa bile, Ebussuud Efendi 1574 yılında vefat etmiştir. Dolayısıyla bu rivayet tarih bakımından tutarlı görünmemektedir.Tütün Hakkında Görüş Bildiren Alimlerden Bazıları Şunlardır:İsmail Nablusi (ö. 1062/1652): Hanefi fakihi olan Nablusi, Molla Hüsrev'in Dürer'ine yazdığı ve en önemli eseri kabul edilen el-İhkam adlı şerhinde dikkat çekici bir hükme yer verir: Soğan, sarımsak gibi ağzı kokutup rahatsızlık veren her şeyde olduğu gibi, sigara içmeyen bir kimse de bundan rahatsız olacağı için sigara içen eşini engelleme hakkına sahiptir.4Üchuri (ö. 1066/1656): Maliki fakihi olan Üchuri, Gayetü'l-beyan adlı risalesinde tütünün insan sağlığına zarar vermediği sürece helal olduğunu savunmuştur. Tütünün mübah olduğunu söyleyen ilk alimlerden biri olduğu ve kendisinin de tütün içtiği kaydedilir. Talebesi Ahmed et-Türki, hocasının daha sonra bu görüşünden vazgeçip tütünün haram olduğunu söylediğini nakletmiştir. Ancak onun önceki görüşü daha çok yaygınlık kazanmıştır.5Şürünbülali (ö. 1069/1659): Tütüne haram diyen Hanefi fakihlerindendir.6İsmail Hakkı Bursevi (ö. 1137/1725): Ruhu'l-Beyan adlı tefsirinde Vakıa suresinin 42-44. ayetlerini açıklarken, sigara içenlerin halinin cehennem ehlinin haline benzediğini söyleyerek sigaranın haram olduğuna hükmetmiştir.7Abdülgani Nablusi (ö. 1143/1731): es-Sulh beyne'l-ihvan fi hükmi ibahati'd-duhan adlı risalesinde tütün içmenin aslında mübah olduğunu, kokusunun mekruh olduğunu, tütünün zarar verdiği kimseler için ise haram olduğunu ifade etmiştir.8Ömer Müfti Kilisi (XIX. yüzyıl): Hanefi alimlerinden olan Kilisi, Risaletü'd-duhan adlı eserinde, terk edilmesi daha iyi olan bir şeyle ilgili yasaklayıcı delilin kesin olmaması halinde verilecek hükmün tahrimen mekruh olduğunu, sigarayla ilgili delillerin de kesin olmadığını belirtir. Buna rağmen sigara içmenin ve satmanın haram olduğunu söyler.9İbn Abidin (ö. 1252/1836): Reddü'l-Muhtar adlı eserinde tütün hakkında geniş bilgi vermiş ve alimlerin görüşlerini değerlendirmiştir. Bu konuda mübahtan harama kadar farklı görüşler bulunduğunu ve müstakil eserler yazıldığını belirtir. Ona göre sigara içmenin orucu bozduğunda şüphe yoktur. Sigara sarhoş etmez; bazı kimselere zarar vermesi, herkese zararlı olduğu anlamına gelmez. Mescitte sigara içmek tahrimen mekruhtur. Sigara haram bir maddeyle karıştırıldığında ise haram olduğunda şüphe yoktur.10Muhammed b. Cafer el-Kettani (ö. 1345/1927): Tütünle ilgili yazdığı İ'lanü'l-hücce ve ikametü'l-bürhan ala men'i ma amme ve feşa min isti'mali uşbeti'd-duhan adlı eserinde tütünü bütün yönleriyle ele almıştır. On yedi madde halinde tütünün haram olduğunu ortaya koymuş, tütüne mübah ya da mekruh diyenlerin delillerini zikredip bunlara cevap vermiş ve dört mezhepten tütüne haram diyen birçok alimi tek tek saymıştır.11Tütün hakkında görüş bildiren alimler bunlardan ibaret değildir; burada yalnızca birkaç örnek verdik. Görüldüğü gibi tütünün ortaya çıktığı yıllarda tartışmalar daha çok tütünün herkese zarar verip vermediği, zarar verdiği kimselere haram olup olmayacağı, israf ve aile nafakasına etkisi gibi konular üzerinde yoğunlaşmıştır. Bu tartışmalar günümüzde de devam etmektedir. Ancak bugün sigaranın azının bile her içene ve vücudun bütün organlarına zarar verdiği, bu zararın içen kişiyle sınırlı kalmayıp yakınlarına ve çevresine de ulaştığı kesin olarak bilinmektedir.12Bu durum nargile için de geçerlidir. Nargile dumanındaki arsenik, nikel, kobalt, krom ve kurşun miktarı, sigara dumanındaki düzeye göre oldukça yüksek bulunmaktadır. Sağlığa zararı belli olan her şey dinimizce sakıncalı görülmüştür ve izin verilmemiştir.Ayrıca BakınızSİGARA HARAM MIDIR?SON İKİ MÜCEDDİDİN SİGARA İÇMEK HAKKINDA GÖRÜŞLERİSİGARA VE İBADETNARGİLE İÇMENİN HÜKMÜKaynakçalarBursevi, İsmail Hakkı, Ruhu'l- Beyan, y.y., ts. IX, 328.Kaptanağası, Selahattin, Sigara Raporu, (A'dan Z'ye Sigara 2), Yeşilay Cemiyeti, İstanbul 1992, s. 15Şükrü Özen, “Tütün”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2012), 42/5; Adnan Karaismailoğlu, “Altıparmak Mehmed Efendi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1989), 2/542.M. Ertuğrul Düzdağ, Şeyhülislam Ebussuud Efendi Fetvaları: Kanuni Devrinde Osmanlı Hayatı (İstanbul: Kapı Yayınları, 2012), 184-185. Ebussuud Efendi'nin afyon, esrar, berş ve macunla ilgili bazı fetvaları şöyledir: “Mes'ele: Esrarı keyfiyet için yiyicek, kalilen ve kesiren haram mıdır? Elcevap: Haramdır.” “Mes'ele: Esrar ekl eden kimseye şer'an ne lazım olur? Elcevap: Ta'zir-i şedid lazımdır.”İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr (Beyrut: Dâru İhyâi't-Türâsi'l-Arabî, 2. Basım, 1987), 5/295.Ali Hakan Çavuşoğlu, “Üchûrî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2012), 42/274-276.Şevket Topal, “Şürünbülâlî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 2010), 39/274; Özen, “Tütün”, 42/6.İsmail Hakkı Bursevî, Rûhu'l-beyân (b.y., t.y.), 9/328.İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr, 5/295-296.Hüseyin Baysa, “Ömer Müfti Kilisi'nin Sigaranın Hükmü Hakkındaki Görüşünün Değerlendirilmesi -Risaletü'd-Dühan Bağlamında-”, Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 37-57.İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr, 5/295-297.Muhammed b. Ca'fer el-Kettânî, İ'lânü'l-hücce ve ikâmetü'l-bürhân alâ men'i mâ amme ve feşâ min isti'mâli uşbeti'd-duhân, 1-275.Mustafa Boran, “Tütün/Sigara ve Kat Gibi Zararlı Maddelerin Dini Hükmü”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 29 (2017), 425-455.

112

Sigara İçen Kimseye Selam Verilir mi?

Evet, verilir. Sigara içmek bir günahtır; fakat kişiyi İslam dairesinden çıkarmaz. Bu sebeple sigara içen bir Müslümana selam vermekte dinen bir mahzur yoktur.Selam, Müslümanlar arasında muhabbeti, duayı ve uhuvveti kuvvetlendiren bir şeairdir. Bir kimsenin günah işlemesi, açıkça küfrü veya İslam'a düşmanlığı bulunmadıkça, ona selam verilmesine mani olmaz.Bununla beraber, sigaranın zararını uygun bir dille hatırlatmak ve bu alışkanlıktan vazgeçmesine vesile olmaya çalışmak daha münasiptir.Ayrıca BakınızSİGARA HARAM MIDIR?SON İKİ MÜCEDDİDİN SİGARA İÇMEK HAKKINDA GÖRÜŞLERİ

205

Ahmed Hüsrev Altınbaşak Hazretleri'ne Göre Sigara İçmek ve Tütün Ekmek Caiz midir?

Hüsrev Efendi'nin talebeleri arasında çiftçiler de vardı ve meslekleri ile alakalı bazı fıkhî meseleleri kendisine sorarlardı. Bilhassa tütün ekme meselesi hakkında sorulan sorulara şu şekilde cevap verirdi:Tütün yerine başka nimetler ekilip dikilmelidir; zira tütün insanlığa zararlıdır. Bırakın Müslümanları ve Nur talebelerini, gayrimüslimlere dahi içirilmemelidir. Biz beşere hizmet için geldik; tahribat yapamayız, yaptıramayız.1Talebeleri bazı âlimlerin sigaraya mekruh hatta mübah dediklerini hatırlatınca Hüsrev Efendi şu açıklamayı yapardı:Tütün 1600 yıllarında Türkiye'ye girdi. O zamanlarda tütünün zararları tıbben tespit edilemeyip bazı hasta insanlara tütün içmeleri tıbbi olarak tavsiye edildiğinden ulema da tıbben mübah olduğuna kani olmuşlardı. Halbuki öyle değildir çünkü bak Risale-i Nur'da Hazreti Üstad, hadd-i zâtında mübah olan su için bile ortaya beş nevi hüküm koymuştur: Hastanın durumuna göre su mübahtır, mekruhtur, haramdır gibi.Bu (tütün) bütün insanlara zararlı olduğu gibi kanser hastalığının da büyük nispette sigaradan olduğu tespit edilmiş durumdadır. Onun için Nur talebeleri tütün ekip dikemezler, içemezler. Değil Nur talebeleri bütün beşeriyet dahi (sigara) içmemeli!2Ayrıca BakınızSİGARA HARAM MIDIR?SİGARA SATMANIN HÜKMÜSİGARA İÇEN KİMSEYE SELAM VERİLİR Mİ?SİGARA İÇEN BİRİNE FİTRE VE ZEKAT VERİLEBİLİR Mİ?SİGARA, TELEFON VEYA BİR İNSANA BAĞIMLI OLMAK ŞİRKE GİRER Mİ?SON İKİ MÜCEDDİDİN SİGARA İÇMEK HAKKINDA GÖRÜŞLERİKaynakçalarHeyet, Bediüzzaman Said Nursî ve Hayru'l-Halefi Ahmed Hüsrev Altınbaşak, Hayrat Neşriyat, Isparta 2013, c. 3, s. 1237Heyet, Bediüzzaman Said Nursî ve Hayru'l-Halefi Ahmed Hüsrev Altınbaşak, Hayrat Neşriyat, Isparta 2013, c. 3, s. 1237

Müslümanların Haram Aylarda Savaşması Hala Haram mıdır?

Cahiliye dönemi Arapları, kameri takvime göre belirledikleri yılı on iki aya ayırır; bunların sekizini “olağan aylar”, dördünü ise “haram aylar” diye isimlendirirlerdi. Safer, Rebiülevvel, Rebiülahir, Cemaziyelevvel, Cemaziyelahir, Şaban, Ramazan ve Şevval olağan aylardı. Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep ise haram aylardı.1 İslamiyet bu dört ayın hürmetini kabul etmiş ve devam ettirmiştir.Kur'an-ı Kerim'de haram ayların Allah katındaki kıymeti ve bu aylara gösterilmesi gereken hürmet çeşitli ayetlerde anlatılır. Bu aylarda Allah'ın koyduğu yasakların çiğnenmemesi ve insanların kendilerine zulmetmemesi emredilmiştir.2 Haram ayda savaşmanın büyük bir günah olduğu,3 bu ayların hürmetine riayet edilmesi gerektiği4 ve Kabe gibi haram ayın da insanların din ve dünya işlerinin ayakta durmasına vesile kılındığı bildirilmiştir.5Haram aylardaki savaş yasağının bugün de devam edip etmediği konusunda İslam alimleri iki farklı görüş ileri sürmüştür.Birinci görüş: Ata b. Ebi Rebah ve bazı Selef alimlerine göre bu yasak devam etmektedir.6İkinci görüş: Alimlerin çoğunluğuna göre ise bu hüküm neshedilmiş, yani kaldırılmıştır. Buna göre Müslümanlar, kendilerine yönelik bir saldırı olmasa bile bu aylarda savaşabilirler.7 Bu görüşteki alimler şu ayetleri delil olarak göstermişlerdir:Şübhesiz ki Allah katında ayların sayısı, gökleri ve yeri yarattığı gün Allah'ın kitabında on ikidir. Onlardan dördü haram aylardır. İşte dosdoğru din budur. Öyleyse o aylarda nefislerinize zulmetmeyin! Ve müşrikler sizinle nasıl topyekûn savaşıyorlarsa, siz de onlarla topyekûn savaşın! Ve bilin ki Allah, takvâ sahipleriyle beraberdir.8Haram aylar çıkınca, artık o müşrikleri nerede bulursanız öldürün, onları yakalayın, onları hapsedin ve onların bütün geçit yerlerini tutun! Fakat tevbe eder, namazı dosdoğru kılar ve zekâtı verirlerse, artık yollarını serbest bırakın! Şübhesiz ki Allah, Gafûr (çok bağışlayan)dır, Rahîm (çok merhamet eden)dir.9Artık onları nerede yakalarsanız öldürün ve sizi çıkardıkları yerden onları çıkarın! Fitne ise öldürmekten daha şiddetlidir. Mescid-i Harâm yanında da, onlar orada sizinle savaşmadıkça onlarla savaşmayın! Fakat sizinle savaşırlarsa, artık onları öldürün! İşte kâfirlerin cezası böyledir.10Bu alimler ayrıca, Hz. Peygamber'in (sav) bazı askeri faaliyetlerinin haram aylara rastlamasını da delil göstermişlerdir. Bunun en bilinen örneği, Huneyn Savaşı'nın ardından başlayan Taif kuşatmasının haram aylardan Zilkade'ye taşmasıdır.Bununla beraber, savaş yasağının kaldırıldığını kabul eden alimlerin çoğu, bu ayların Allah'ın emir ve yasaklarına uyma bakımından taşıdığı hürmetin devam ettiğini de kabul etmişlerdir.11Netice olarak, alimlerin çoğunluğuna göre haram aylardaki savaş yasağı kaldırılmıştır. Ancak bu ayların hürmeti kalkmış değildir. Bu aylarda günahtan sakınmak ve zulümden uzak durmak her zamankinden daha büyük bir ehemmiyet taşır.Ayrıca BakınızEVANJELİZM ANLAYIŞINDA HZ. İSA İNANCI VE ARMAGEDON SAVAŞIDİNİN ÖZÜNDE BARIŞ VARKEN SAVAŞLAR NEDEN DİNLE ANILIYOR?“İNSANLARLA SAVAŞMAKLA EMROLUNDUM” HADİSİ NASIL ANLAŞILMALIDIR?GAYRİMÜSLİM BİR ÜLKE İÇİN SAVAŞTA ÖLEN MÜSLÜMAN ŞEHİT OLUR MU?KaynakçalarHüseyin Algül, “Haram Aylar”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (İstanbul: TDV Yayınları, 1997), c. 16, s. 105-106Tevbe 9/36.Bakara 2/217.Maide 5/2.Maide 5/97.Algül, “Haram Aylar”, 16/105-106.Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed el-Ensârî, el-Câmiʿ li-ahkâmi'l-Kur'ân, thk. Ahmed el-Berdûnî - İbrâhim Etfîş (Kahire: Dârü'l-Kütübi'l-Mısriyye, 2. bs., 1384/1964), 8/134.; Hüseyin Algül, “Haram Aylar”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (İstanbul: TDV Yayınları, 1997), c. 16, s. 105-106Tevbe 9/36.Tevbe 9/5.Bakara 2/191.Algül, “Haram Aylar”, 16/105-106.

Eşinin Sosyal Medya Şifresini Gizlice Alıp Gelen Mesajları Silmek Caiz midir?

Eşimizin arkadaşları ona sosyal medyadan sürekli kadın videoları ve fotoğrafları gönderiyor. Bunların açık saçık ya da kapalı olması fark etmiyor; sürekli kadın görüntüleri atıyorlar. Eşimiz ise arkadaşlarıyla arası bozulmasın diye onları uyarmıyor. Bu tür görüntülerin geleceğini bildiğimiz için ister istemez eşimizin sosyal medya şifresini öğrenip mesajlarına bakıyoruz ve böyle bir video ya da fotoğraf gelmişse o görmeden siliyoruz. Buna hakkımız var mıdır? Ayrıca arkadaşlarını uyarmadığı için ona nasıl bir tepki gösterebiliriz?

145

Bediüzzaman Hazretlerine İlk Talebe Olanların Sıralaması Nasıldır?

Bediüzzaman Hazretlerinin ilk talebelerini tanışma sırasına göre sıralamak istiyorum. Hulusi Ağabey'in birinci, “Hulusi-i Sani” unvanıyla anılan Sabri Ağabey'in ikinci, “İkinci Sabri” unvanıyla anılan Hafız Ali Ağabey'in üçüncü olduğunu düşünüyorum. Ancak dördüncü sırada Hüsrev Ağabey'in mi, yoksa Re'fet Ağabey'in mi olduğuna karar veremedim. Bu talebelerin Bediüzzaman Hazretleri ile tanışma sırası nasıldır?

6.879

Kendilerine Zekat Verilen "Müellefe-i Kulub" Kimlerdir?

İlgili ayet şöyledir:Sadakalar (zekâtlar), Allah'dan bir farz olarak ancak, fakirlere, yoksullara, (zekâtı toplamak için me'mur kılınmakla) onun üzerine çalışanlara, kalbleri (İslâm'a) ısındırılacak olanlara, (âzâd edilmek üzere efendisiyle belli bir bedel karşılığında anlaşmış olan) kölelere, borçlulara, Allah yolunda olanlara ve yolda kalmışlara mahsustur. Ve Allah, Alîm(menfaatinize olanı hakkıyla bilen)dir, Hakîm (en doğru hükmü veren)dir.1Ayette “kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlar” diye geçen ifadenin aslı “el-müellefetü kulûbühüm”dür. Türkçede bu kesim “müellefe-i kulub” diye anılır. Bu kimselerin kim oldukları ve onlara ayrılan payın bugün de devam edip etmediği konusunda müfessirlerin açıklamaları şöyledir:Fahreddin er-Razi'nin AçıklamasıFahreddin er-Razi, Tefsir-i Kebir'de bu grubu açıklarken önce İbn Abbas'tan şu rivayeti nakleder: “Bunlar, her kabilenin asilzadelerinden meydana gelen bir topluluktur. Rivayete göre Peygamber Efendimiz (asm), Huneyn Günü bu kişilerden on beşine deve vermiş ve böylece onları İslam'a ısındırmak istemiştir.Razi bu rivayeti nakletmekle birlikte ona bir itiraz da getirir: Huneyn'de yapılan bu bağışlar ganimetten verilmiştir; zekatla bir ilgisi yoktur. Bu yüzden İbn Abbas'ın bu olayı bu ayetin tefsirinde neden zikrettiğini bilmediğini söyler ve muhtemelen müellefe-i kulube mal verilebileceğini göstermek istediğini tahmin eder.Ardından Vahidi'nin görüşünü aktarır. Vahidi'ye göre “Allah Teâlâ Müslümanları, müşriklerin kalblerini İslam'a ısındırmaktan (yani müellefe-i kulûbtan) artık müstağnî kılmıştır. Ancak İslam devlet başkanı, Müslüman olduklarında Müslümanlara fayda sağlayacak bir topluluğun kalbini kazanmak isterse buna yine izin vardır.Razi'nin kendi görüşü ise bu payın müşriklere mahsus olmadığı ve bugün de geçerli olduğu yönündedir. Ona göre ayette müellefe-i kulubun müşrikler olduğunu gösteren hiçbir işaret yoktur. Çünkü Cenab-ı Hak “kalpleri ısındırılmak istenenler” buyurmuştur ve bu, müslim-gayr-i müslim hakkında umumi bir ifadedir. Bu hükmün neshedildiğine dair bir delil de bulunmadığı için, Razi'ye göre İslâm devlet başkanı bu özellikte birtakım kimselerin kalblerini İslam'a ısındırmak için, onlara zekattan müellefe-i kulübün hissesini verebilir.2Elmalılı Hamdi Yazır'ın AçıklamasıElmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili adlı eserinde “müellefetü'l-kulub” ifadesini “kalpleri İslam'a te'lif edilenler”, yani İslam'a ısındırılanlar diye açıklar. Ardından rivayetlerin özetine dayanarak bunları üç grupta toplar:Bazı Gayrimüslimler: Peygamber Efendimiz (asm), bunların şerlerini önlemek, Müslümanlara eziyet etmelerine engel olmak ve diğer müşriklere ya da zekat vermekten kaçınanlara karşı Müslümanlara yardım etmelerini sağlamak için kendilerine bağışlarda bulunurdu.Toplumunda Sözü Geçen Kişiler: Bunlara yapılan yardım sayesinde, çevrelerindeki ileri gelenlerin ve onlara bağlı olanların İslam'a girmesi ya da Müslüman olanların dinlerinde sebat etmesinin önündeki engellerin kaldırılması gibi İslam'ın menfaatleri gözetilirdi.İmanı Henüz Kuvvetlenmemiş Yeni Müslümanlar: Bunların fakir olmaları şart değildir. Kalplerinin İslam'a daha çok ısınması ve imanlarının güçlenmesi için kendilerine hususi yardım yapılırdı. Elmalılı, Uyeyne b. Hısn, Akra b. Habis ve Abbas b. Mirdas gibi isimleri bu gruplara örnek verir.Elmalılı'nın açıklamasındaki çok önemli bir nokta şudur: Müellefe-i kulub, sadece “Müslüman olsun diye para verilen gayrimüslimler” değildir. Bu kapsama, yeni Müslüman olmuş fakat imanının kuvvetlenmesine ihtiyaç duyulan kişiler de girer. Ayrıca İslam toplumunun menfaati için kendilerinden fayda umulan bazı gayrimüslimler de klasik uygulamada bu grupta değerlendirilmiştir.Elmalılı buradan şu sonucu çıkarır: “Müellefetülkulûb atıyyesi ehli islâmın kıllette bulunduğu hale mahsurdur.” Yani Elmalılı'nın aktardığı Hanefi görüşüne göre müellefe-i kulub payı, Müslümanların zayıf ve az sayıda olduğu, dışarıdan desteğe ya da kalplerin kazanılmasına ihtiyaç duyduğu dönemle sınırlıdır. İslam güçlenip bu ihtiyaç ortadan kalkınca bu pay da uygulanmayabilir.Netice olarak, “kalpleri İslam'a ısındırılacak olanlar” ifadesi, kalbinin kazanılması gereken ve bu yolla İslam'a veya Müslümanlara fayda umulan kimseleri kapsar. Hem Razi hem Elmalılı, bunların yalnız gayrimüslimler olmadığını; yeni Müslüman olmuş, imanı henüz tam kuvvet bulmamış ya da çevresinde tesiri bulunan kimselerin de bu gruba girdiğini belirtir. Bu payın verilmesindeki asıl gaye, şahsi bir ihsan değil; İslam'ın menfaatini gözetmek, zararı önlemek, İslam'a yeni girenleri dinde sebat ettirmek ve tesir sahibi kişilerin desteğini kazanmaktır.İki müfessir, bu payın bugün de uygulanıp uygulanamayacağı konusunda ise farklı düşünür. Elmalılı'nın aktardığı Hanefi görüşüne göre bu pay, Müslümanların zayıf olduğu dönemlere mahsustur. Razi ise hükmün neshedildiğine dair bir delil bulunmadığını söyler ve İslam devlet başkanının, ihtiyaç halinde bu payı yine verebileceğini savunur. Buna göre hükmün özü sabittir; uygulanması ise zamanın şartlarına ve maslahatın bulunup bulunmamasına bağlıdır.Ayrıca BakınızPEYGAMBERİMİZİN (SAV) VE SEYYİD OLANLARIN SADAKA VE ZEKAT ALMAMASININ SEBEPLERİSADAKAYI TEŞVİK ETMEK İÇİN AÇIKTAN VERMEK CAİZ MİDİR?ZEKAT HESABINDA BİR YILLIK GİDER DÜŞÜLÜR MÜ?KARDEŞE ZEKAT VERİLİR Mİ?KaynakçalarTevbe, 9/60Fahreddin er-Razi, Tefsir-i Kebir Mefatihu'l-Gayb, çev. Komisyon (Ankara: Akçağ Yayınları), 12/Tevbe 9/60 tefsiri, “Müellefe-i Kulub” başlığı.

4.533

"Eğer yalan söylemiş ise, beni riyadan ve riyanın esası olan şöhret-i kazibeden kurtarmaya yardımdır..." Ne Demektir?

İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:Eğer onun tahkîri ve beyân ettiği kusurlar, şahsıma ve nefsime âit ise, Allâh ondan râzı olsun ki, benim nefsimin ayıblarını söyler. Eğer doğru söylemiş ise, beni nefsimin terbiyesine sevk eder ve gururdan beni kurtarmaya yardımdır. Eğer yalan söylemiş ise, beni riyâdan ve riyânın esası olan şöhret-i kâzibeden kurtarmaya yardımdır. Evet, ben nefsim ile musâlaha etmemişim. Çünkü terbiye etmemişim. Benim boynumda veya koynumda bir akrep bulunduğunu biri söylese veya gösterse, ondan darılmak değil, belki memnûn olmak lâzım gelir.1Bediüzzaman Hazretlerinin burada anlattığı şudur: İnsan, başkalarının kendisini beğenmesinden ve övmesinden bazen hoşlanır. Bu duygu büyürse, yaptığı güzel işleri yalnız Allah rızası için değil, insanların takdirini kazanmak için de yapmaya başlayabilir. Buna riya denir. Riyanın esası ise şöhret-i kazibe, yani insanın gerçekte olmadığı halde insanların gözünde sahip olduğu yalancı şöhrettir.Bir iftira atıldığında, insanların gözündeki o parlak görüntü zarar görür. Kişi artık eskisi kadar övülmez, alkışlanmaz ve dikkat çekmez. Bu da nefsin hoşlandığı sahte şöhreti kırar. Böylece insan, “İnsanlar beni nasıl görüyor?” düşüncesinden uzaklaşıp “Allah benim halimi biliyor” noktasına daha çok yönelir. Demek ki iftira kötü bir şeydir; ama bazen bu kötülük, insanın nefsini törpüleyip onu gösterişten uzaklaştırabilir.Bediüzzaman Hazretleri bu ifadenin hemen ardından, aleyhindeki sözlere neden darılmadığını açıklar: “Ben nefsim ile musâlaha etmemişim. Çünkü terbiye etmemişim.” Yani nefsiyle barışık değildir; onu henüz terbiye edilmiş, kusursuz bir varlık olarak görmez. Nefsini savunmadığı için de nefsinin aleyhine söylenen bir söz onu incitmez. Nefsini temize çıkarmaya çalışan biri, aleyhindeki her söze öfkelenir. Nefsinin kusurlarını kabul eden biri ise bu sözlerde kendisi için bir fayda arar.Akrep misali de bunu anlatır. Bir insanın boynunda veya koynunda zehirli bir akrep olsa ve biri bunu haber verse, o kişiye kızılmaz; bilakis memnun olunur ve teşekkür edilir. Çünkü o haber, insanı büyük bir zarardan kurtarmıştır. Nefsin kusurları ve riya da böyle zehirli bir akrep gibidir. Bunları gösteren bir söz, kimden ve hangi niyetle gelirse gelsin, insan için bir iyiliktir. İktibasın “Eğer yalan söylemiş ise” diye başlaması da Bediüzzaman Hazretlerinin, aleyhindeki sözün doğru olma ihtimalini de göz önünde bulundurduğunu gösterir: Söz doğruysa nefsinin bir kusurunu öğrenmiş, yalansa riyadan kurtulmuş olur. Her iki durumda da kazançlı çıkar.Bu bakış, Bediüzzaman Hazretlerinin bir defalık bir sözü değil, hayatı boyunca taşıdığı sabit bir tavırdır. Nitekim On Üçüncü Mektup'ta şöyle der:Riyâkâr bir şöhret-i kâzibeden ibâret olan şân ve şeref-i dünyeviyenin muhâfazasına değil, kırılmasına yardım edene rahmet.2Hakkında kötü sözler yayılan talebesi Sıddık Süleyman Efendi'yi de aynı manayla teselli etmiş ve ona takılan bu kötü şöhretin onu riyadan kurtaracağını söylemiştir.3Netice olarak Bediüzzaman Hazretleri, iftirayı kendi başına bir iyilik olarak görmez. Fakat nefsini terbiye etmeyi ve ihlası kazanmayı her şeyin üstünde tuttuğu için, iftirayı da riyadan kurtaran ve ihlası güçlendiren bir vesileye çevirir.Ayrıca BakınızBEDİÜZZAMAN SAİD NURSİ KİMDİR? RİSALE-İ NUR NEDİR?BEDİÜZZAMAN HAZRETLERİNİN ESKİ SAİD VE YENİ SAİD DÖNEMİÜSTAD BEDİÜZZAMAN ÖVGÜYÜ NEDEN KABUL ETMİYORKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, c. 1, s.55Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, c. 1, s. 37.Bediüzzaman Said Nursi, Barla Lahikası, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 169.

"Bab-ı hikmet, inayet, rahmet, adalettir. İsm-i Hakim, Kerim, Adil, Rahim'in cilvesidir..." Ne Demektir?

Haşir Risalesi'nde geçen “Bâb-ı hikmet, inâyet, rahmet, adâlettir. İsm-i Hakîm, Kerîm, Âdil, Rahîm'in cilvesidir.” cümlesiyle ilgili iki sorum var:Bu cümlede geçen inayet ve rahmet kelimeleri arasındaki ıstılahi, ince mana farklarını izah eder misiniz?Yanlış veya eksik bir değerlendirme yapmıyorsam, bu cümlede inayetin karşılığı Kerim ismi, rahmetin karşılığı ise Rahim ismidir. Cemali olan pek çok ilahi isim arasından Kerim isminin inayetin karşılığı olarak tercih edilmesinin ilmi sebepleri ve hikmetleri neler olabilir?

"Kevn ü vücudda imkan, kesret, infial mertebeleri vardır..." Ne Demektir?

İlgili kısım Mesnevi-i Nuriye'de şöyle geçmektedir:Kevn ü vücudda imkan, kesret, infial mertebeleri vardır. İmkan mertebesi vücub mertebesine bakar ve onu istilzam eder. Kesret mertebesi vahdet mertebesine nazırdır, onu iktiza eder. İnfial mertebesi failiyet mertebesine mütevakkıftır. Bu mertebeler arasındaki istilzam, bizzarure vacib, vahid, fa'al bir Halik'ı iktiza ve istilzam eder. 1Bu metni cümle cümle kısaca izah etmeye çalışalım:Kevn ü vücudda imkan, kesret, infial mertebeleri vardır.Yaratılmış olan bütün varlıklar âlemi, bünyesinde üç temel özellik, yani üç mertebe taşır:İmkan mertebesi: Varlıkların kendi kendine var olamaması; var olmalarıyla yok olmalarının eşit ihtimalde bulunmasıdır. Yaratılmış her varlık “mümkin”dir. Mesela bir insanın, bir yıldızın veya bir çiçeğin var olup olmaması kendi elinde değildir; imkan dairesindedir.Kesret mertebesi: Varlıkların tek bir tür ve parçadan ibaret kalmayıp çokluk, çeşitlilik ve sayısız unsurdan oluşmasıdır. Mesela yeryüzündeki, Bediüzzaman Hazretlerinin ifadesiyle dört yüz bin çeşit hayvan ve bitki taifesi, vücudumuzdaki trilyonlarca hücre ve gökyüzündeki milyarlarca galaksi kesret halindedir.İnfial mertebesi: Edilgenlik, yani yapılan etkiyi, sanatı ve tasarrufu kendi üzerinde kabul etme halidir. Varlıklar kendi kendilerinin faili değil, üzerlerinde bir kudretin iş gördüğü edilgen yapılardır. Mesela toprağın sürülmesi, suyun buharlaşması, çekirdeğin çatlayıp filizlenmesi birer infial halidir.İmkan mertebesi vücub mertebesine bakar ve onu istilzam eder.İmkan, bir şeyin varlığının da yokluğunun da zatı itibarıyla mümkün olmasıdır. Yani o şeyin var olması zorunlu değildir; yok olması da muhal değildir. Varlığı da yokluğu da birbirine eşittir. Vücub ise varlığı zorunlu olmak, yokluğu düşünülemeyen bir varlık olmaktır. Bu, yalnız Allah'a mahsustur. Allah vardır; varlığı başkasına bağlı değildir, sonradan olmamıştır, yokluğu muhaldir.İmkan dairesindeki varlıkların varlığı ile yokluğu eşit olduğundan, bu iki taraftan birinin ağır basması için dışarıdan bir tercih ediciye ihtiyaç vardır. Varlığı başkasına muhtaç olan her şey, varlığı kendinden ve zorunlu olan bir Yaratıcıya bakar ve O'nun varlığını gerekli kılar. Rabbimiz bu konuda şöyle buyurur:Yoksa bir şey (bir yaratıcı) olmadan mı yaratıldılar? Yoksa o yaratıcılar kendileri midir? 2Mesela iki kefesi tam eşit duran bir teraziyi düşünelim. Dışarıdan bir el veya ağırlık müdahale etmeden kefelerden birinin kendi kendine aşağı inmesi imkansızdır. İmkan mertebesindeki varlıklar da bu terazi gibidir: Varlık tarafının ağır basması için, varlığı mutlak ve zorunlu olan bir Yaratıcının tercihi ve iradesi şarttır.Kesret mertebesi vahdet mertebesine nazırdır, onu iktiza eder.Kesret çokluk demektir. Kâinatta sayısız tür, fert, şekil ve renk vardır. İnsanlar, hayvanlar, bitkiler ve yıldızlar çoktur. Vahdet ise birlik demektir; yani bu çokluğu idare eden tek bir irade, tek bir ilim ve tek bir kudret vardır.Kâinattaki kesret, kendi içinde muazzam bir uyum, yardımlaşma ve ortak bir intizam gösterir. Sayısız parçanın tek bir amaç doğrultusunda aksamadan çalışması, bu çokluğun arkasında tek bir idarecinin bulunduğunu gösterir. Rabbimiz şöyle buyurur:Eğer o ikisinde (yerde ve gökte) Allah'dan başka ilâhlar bulunsaydı, elbette o ikisi(ve onlarda görünen şu intizam) fesâda uğrardı (bozulup giderdi). 3Mesela bir orduda binlerce asker bulunur. Bu askerlerin hepsinin aynı anda, aynı komutla düzenli hareket etmesi, hepsine hükmeden tek bir komutanın varlığını gerektirir. Bunun gibi, kâinattaki bütün varlıkların uyum içinde hareket etmesi de tek bir Yaratıcıyı gerektirir.İnfial mertebesi failiyet mertebesine mütevakkıftır.İnfial, bir şeyin etkilenmesi, yapılması, şekil alması ve değişime uğraması demektir. Bütün varlıklar böyledir: Toprak, tohum, beden ve hava etkilenir. Hiçbiri mutlak manada kendi kendine iş gören, bağımsız bir fail değildir. Failiyet ise fiil sahibi olmak, yapan olmak demektir. Yapılan varsa yapan da olmalıdır; etkilenen varsa etkileyen de olmalıdır.Etkilenen, değişen ve şekil alan her şey, kendi kendinin sebebi olamayacağı için, mutlaka ona etki eden ve şekil veren bir fiil sahibine dayanmak zorundadır. Madem âlemde infial var, yani her şey yapılıyor, değiştiriliyor ve şekillendiriliyor; o halde bunları yapan bir fail de olmalıdır. İnfial kendi kendine ayakta duramaz. Bir resim varsa ressam, bir yazı varsa katip, bir bina varsa usta gerekir.Demir kendi kendine araba haline gelmez. Çünkü araba şekil verilmiş, düzenlenmiş ve bir maksada göre yapılmıştır. O halde demirdeki bu değişim bir faili gerektirir. Aynen öyle de, kâinatta her an yenilenen sayısız şekillenme ve faaliyet, bir Fail-i Mutlak'ı, yani bir Yaratıcıyı gösterir.Bediüzzaman Hazretlerinin burada Allah'ı “Fa'al” ismiyle anması da bu yüzdendir. Fa'al, sadece iş yapan değil, durmadan ve pek çok iş yapan demektir. Kâinattaki infial bir an bile durmaz: Her saniye sayısız varlık yaratılır, değişir, şekil alır ve yenilenir. Bu kesintisiz ve sayısız infial, sadece bir failin varlığını değil, her an iş başında olan ve hiçbir işi diğerine engel olmayan Fa'al bir Halık'ın varlığını gerektirir.Bu mertebeler arasındaki istilzam, bizzarure vacib, vahid, fa'al bir Halik'ı iktiza ve istilzam eder.İstilzam, bir şeyin başka bir şeyi gerekli kılması demektir. Yani imkan, kesret ve infial halleri, zorunlu olarak Vacib, Vahid ve Fa'al bir Halık'ı gerektirir:İmkan, Vacib'i gerektirir. Çünkü varlığı ile yokluğu eşit olan bir varlık kendi kendine var olamaz.Kesret, Vahid'i gerektirir. Çünkü tam bir uyum ve intizam içindeki çokluk, tek elden idare edildiğini gösterir.İnfial, Fa'al'i gerektirir. Çünkü yapılan şey yapanı gösterir; her an devam eden sayısız iş de her an iş gören bir faili gösterir.Bu üç mertebe arasındaki zorunlu ilişki, varlığı kendinden olan, bir ve tek olan, durmadan iş gören yüce bir Yaratıcıyı kaçınılmaz olarak gerekli kılar. Nasıl duman ateşi, yazı yazarı, iğne de ustasını gösterirse; imkan, kesret ve infial de Allah'ın varlığını ve birliğini öyle gösterir.Özetle;Bu âlemdeki hiçbir şeyin varlığı zorunlu değildir; hepsi mümkin varlıktır. O halde hepsi Vacibü'l-Vücud olan Allah'a dayanır.Bu âlemde sonsuz bir çokluk vardır; fakat bu çokluk karışık değil, intizamlıdır. O halde hepsi Vahid olan tek bir Halık'ın eseridir.Bu âlemde her şey durmadan yapılmakta, değiştirilmekte ve idare edilmektedir. O halde her şey, her an iş gören Fa'al ve Mutasarrıf bir Halık'a delalet eder.Ayrıca BakınızALLAH'IN VARLIĞINI İSPATALLAH'IN VARLIĞININ EN AÇIK DELİLLERİVARLIKLARDAKİ BİRLİK MÜHRÜ, ALLAH'I GÖSTERİRKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Mesnevi-i Nuriye, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 57.Tur, 52/35.Enbiya, 21/22.

Üzerinde Besmele Yazılı Bardak Altlığı Kullanmak Caiz midir?

Fıkıh kitaplarımızda, Allah'ın adının veya Kur'an ayetlerinin yazılı olduğu eşyaların yere serilmesi ve bu şekilde kullanılması mekruh görülmüştür. İbn Abidin bu konuda şöyle der:Üzerine el-mülkü lillâh (Mülk Allah'ındır) yazılmış bir halı veya başka bir eşyanın yere serilmesi ve kullanılması mekruhtur. Ancak süs amacıyla duvara asılmasında sakınca yoktur.1Yazının doğrudan bir şeyin altında kalması veya bir şeyi sarmak için kullanılması ise daha ağır bir hükme bağlanmıştır. Celal Yıldırım bu konuda şunu aktarır:Allah'ın isimlerinden herhangi biri veya Kur'ân âyetlerinden biri yazılı bulunan bir kâğıdı kese veya ambalâj yapıp kullanmak câiz değildir; yazı ister dış kısmında, ister iç kısmında olsun farketmez.2Bu iki hüküm arasındaki farkın sebebi, yazıya gösterilen saygısızlığın derecesidir. Yere serilen bir halı, yazıyı her zaman doğrudan kirletmez; bu yüzden bu kullanım mekruh sayılmıştır. Kese veya ambalaj olarak kullanılan bir kağıtta ise yazı doğrudan bir eşyanın altında ya da içinde kalır; bu kullanım caiz görülmemiştir.Fıkıh kaynaklarımızda bardak altlığından doğrudan söz edilmez. Ancak bardak altlığı, bu iki örnekten ikincisine daha çok benzer. Çünkü altlıktaki yazı doğrudan bardağın altında kalır; zamanla aşınabilir, kirlenebilir ve üzerine içecek dökülebilir. Bu sebeple üzerinde besmele veya Allah'ın isimlerinden biri yazılı olan bir bardak altlığını kullanmaktan kaçınmak, dini hassasiyete ve Allah'ın ismine gösterilmesi gereken saygıya daha uygundur. Böyle bir altlık, İbn Abidin'in ifade ettiği gibi kullanılmadan süs olarak duvara asılabilir veya saygıyla bir kenarda muhafaza edilebilir.Ayrıca BakınızALLAH YAZILI EŞYALAR İLE TUVALETE GİRMEKÜZERİNDE YAZI YAZAN KIYAFETLERİ GİYMEKHAYVAN OYUNCAKLAR VE ELBİSE ÜZERİNDEKİ RESİMLEREVDE KADEH BARDAĞI (AYAKLI BARDAK) KULLANMAKKaynakçalarİbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr ale'd-Dürri'l-muhtâr Şerhi Tenvîri'l-ebsâr (Kahire: Şirketü Mektebe ve Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî ve Evlâduh, 1386/1966), c. 1, s. 178.Celal Yıldırım, Kaynaklarıyla İslâm Fıkhı: İbâdât-Muâmelât-Ferâiz. Uysal Kitabevi, Konya t.y., c.4, s. 1728.