Sorular

Guslün farzları, ağzı, burnu ve bütün vücudu birer kez yıkamak üzere üçtür. 1 Dolayısıyla kişi ağza ve burna su verdikten sonra deniz, havuz vb. temiz su birikintisine bütün vucudu ile girerek gusletmiş olacaktır. Bu konuda Ömer Nasuhi Bilmen İslam İlmihalinde şunları ifade etmektir:Bir kimse, ağzına ve burnuna su almak suretiyle akar bir suya veya büyük bir havuza dalsa veya yağmur altında durup bütün vücudu ıslansa gusül farizasını yerine getirmiş olur. Bu hallerde uzuvlarını kımıldandırsa veya su içinde abdest ile gusle müsait bir müddet durursa sünnete de riayet etmiş olur.2Ayrıca BakınızGUSÜLÜN FARZLARI VE FARZLARDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLARGUSÜL ABDESTİ ALIRKEN NİYET VE SIRA ŞART MIDIR?GUSÜL ABDESTİNDE KULAKLARIN İÇİNİ YIKAMAKGUSÜLSÜZ YAPILAMAYACAKLAR ŞEYLERGUSÜL ABDESTİ ALIRKEN GELEN AŞIRI VESVESEKaynakçalarÖmer Nasuhi Bilmen, Büyük İslam İlmihali, Bilmen Yay., İstanbul ts., s.84Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslam İlmihali, Bilmen Yayınları, İstanbul ts., s. 86.

Namazda kısa bir ayet de olsa Kur'an okumak farzdır. Üç ve dört rekâtlı farz namazların ikişer rekâtında, iki rekâtlı farz namazlar ile vitir ve nafile namazların her rekâtında Kur'an okumak farzdır ve kıyamda iken okunur.1 Namazda Fâtiha suresini okumak ve farz namazların ilk iki rekâtında, vitir ve nafile namazların her rekâtında sure veya zamm-ı sure okumak ise vaciptir.2Ayrıca BakınızBEŞ VAKİT NAMAZ İLE KAZANILAN SONSUZ HAYAT/ DÖRDÜNCÜ SÖZHANGİ KIRAAT HATALARI NAMAZI BOZARKUR'ÂN VE SÜNNETTE NAMAZIN ÖNEMİNAMAZI BOZAN VE BOZMAYAN ŞEYLERKaynakçalarLütfi Şentürk, Seyfettin Yazıcı, İslâm İlmihali, Diyanet İşleri Yayınları, Ankara 2019, s. 147.Lütfi Şentürk, Seyfettin Yazıcı, İslâm İlmihali, Diyanet İşleri Yayınları, Ankara 2019, s. 147.

Zekât ve fıtır sadakasının sahih olmasının şartlarından biri temliktir. Temlik, eşya üzerindeki mülkiyet hakkını veya malî bir hakkı başkasına devretmeyi ifade eder. Diğer bir şart da verilen kimselerin durumudur. Bunlar ise şöyledir: Fakirler, miskinler, zekât toplamakla görevlendirilen memurlar, müellefe-i kulûb adı verilen kalpleri İslâm'a ısındırılmak istenen kimseler, esaretten kurtulacaklar, borçlular, Allah yolunda cihad edenler ve yolda kalmış olanlardır. 1Bu itibarla, görüldüğü gibi doğrudan hastaların tedavi masrafları zekât olur ifadesi yoktur. Ancak fakir ve miskin tabirleri vardır. Bunlar ise temel ihtiyaçları dışında herhangi bir maldan nisap miktarına sahip olmayan kimselerdir. Ancak temel ihtiyaçları dışında, ister artıcı (nâmî) vasıfta olsun ister olmasın, herhangi bir maldan nisap miktarına sahip olan kimseler, fakir veya miskin kapsamında olmazlar.2Bu iki şart çerçevesinde, hasta bir kimseye zekât verilebilmesi için öncelikle zekât alacak kişinin dinen zengin sayılmaması, yani nisap miktarı mala sahip olmaması gerekmektedir. Şayet hasta çocuk ise çocuğun malî durumu değil, nafakasını üstlenmekle yükümlü velisinin malî durumu esas alınır. Buna göre, velisi nisap miktarı mala sahip ise çocuğa verilen zekât sahih olmayacaktır.İkinci olarak, zekât malının hasta kişiye temlik edilmesi, yani mal üzerindeki tasarruf hakkının tamamen kendisine devredilmesi gerekmektedir.Bu sebeple, zekâtın doğrudan hastane masraflarına tahsis edilmesi veya tedavi giderlerinin zekât veren kişi tarafından bizzat karşılanması, temlik şartı gerçekleşmediğinden, zekâtın geçerliliği için yeterli değildir. Elbette bu kişi, kendisine zekât olarak verilen malı hastalık ve tedavi masrafları için kullanabilir.Ayrıca BakınızEVİ OLMAYAN ZEKAT VERECEK Mİ?ZEKAT HAKKINDAZEKAT NİSABIBORÇLUYA PARAYI BAĞIŞLAMAK ZEKAT YERİNE GEÇER MİZEKAT VEREN KİŞİ, VERDİĞİ KİŞİYE HARCAMA ŞARTI KOŞABİLİR Mİ?KaynakçalarTevbe, 9/60İbnü'l-Hümâm, Fethu'l-kadîr, c. 2, s. 266.

Tehaddi; Kur'ân-ı Kerîm'in ilâhî kaynaklı olduğunu kabul etmeyenlere Kur'an'ın benzerini getirmeleri hususunda meydan okuması anlamında bir terimdir. İnsanların Kur'an'ın benzerini ortaya koymaktan âciz olduğunu belirtmek için “Tehaddî âyetleri” olarak bilinen âyetlerle inkârcı muhataplara meydan okunarak onlardan Kur'an'ın benzerini getirmeleri talep edilmiştir.Tehaddî âyetlerinin nüzûl sırası hakkında farklı görüşler bulunmakla birlikte, tefsir ve belâgat âlimlerinin çoğuna göre bu âyetlerin nüzûl sırası şöyledir:Tûr, 52/33-34Hûd, 11/13Yûnus, 10/38Bakara, 2/23İsrâ, 17/88.Zemahşerî1, İbn Kesîr2, Cessâs,3 Semerkandî,4 ve Süyûtî5 gibi klasik dönem müfessirlerinin yanı sıra; Elmalılı Hamdi Yazır,6 Mustafa Merâğî,7 İbn Âşûr,8 Mevdûdî9 ve Şa'râvî10 gibi modern dönem müfessirleri ile Mustafa Sâdık er-Râfiî11 Mennâ'u'l-Kattân12 gibi i'câz araştırmacıları da tehaddî âyetlerinin bu sırayla nâzil olduğunu ifade etmişlerdir.Bununla beraber Kur'ân'ın i'cazı hakkında klasik dönemde yazılmış ve günümüze kadar ulaşmış önemli bazı kaynaklarda tehaddî âyetleri üzerinde durulduğu halde bunların nüzûl kronolojisi üzerinde doğrudan bir tartışmanın içine girilmediği anlaşılmaktadır. 13Bununla birlikte Hâlidî, tehaddî âyetlerinin belirli bir sıra içerisinde değerlendirilmesinin önemli olmadığını belirtmektedir. Ona göre asıl önemli olan, Kur'ân'ın muhataplarına onun bir sûresinin veya on sûresinin benzerini getirmeleri hususunda meydan okuması ve kâfirlerin bu meydan okumaya karşılık verememiş olmalarıdır. Kur'ân kâfirlere nicelik ile değil, tür ile meydan okumuş ve onların âcizliği nicelik olarak değil, tür açısından olmuştur.14Yukarıda zikredilen âyetlerin dışında, başta İbn Kesîr olmak üzere bazı müfessirler Kasas sûresinin 49. âyetini de tehaddî bağlamında değerlendirmişlerdir.15 Buna karşılık bazı müfessirler ise tehaddîyi yalnızca yukarıda zikredilen âyetler çerçevesinde ele almışlardır. Zira Kasas 49. âyette, Kur'ân'ın benzerinin getirilmesine yönelik açık bir talep bulunmadığını ifade etmişlerdir.16Mehmet Salmazzem söz konusu âyetin tehaddî bildirmediğini söylemenin güç olduğunu ifade etmektedir. Zira bir eserin benzersizliği ifade edilirken onun benzerinin getirilemeyeceği sonucu kendiliğinden ortaya çıkar.Ayrıca BakınızBEDİÜZZAMAN'A GÖRE TEHADDİ/ KUR'AN'IN MEYDAN OKUMASINDAKİ DOKUZ MERTEBETEHADDİ NEDİR? TEHADDİ AYETLERİ NELERDİR?KaynakçalarCârullah Ebu'l-Kasım Mahmûd b. Ömer ez-Zemahşerî, el-Keşşâf 'an Hakaiki Gavamizi't-Tenzîl ve Uyûni'l-Ekâvîl fî Ucûhi't-Te'vîl, thk. Adil Ahmed Abdulmevcûd-Ali Muhammed Muavviz, Mektebetu'l-Ubeykan, Riyad, 1998, C. 3, s. 187.kkEbu'l-Fida İmâdüddin İsmâil b. Ömer, İbn Kesir, Tefsîrü'l-Kur'âni'l-Azîm, thk. Mustafa Seyyid Muhammed ve bşk., Müessesetu Kurtuba, Kahire, 2000, C. 1, s. 26.Ebû Bekr Ahmed b. Ali er-Râzî el-Cessâs, Ahkâmu'l-Kur'ân, thk. Muhammed Sadık Kamhavî, Daru İhyâi't-Turasi'l-Arabî/Müessesetu't-Tarihi'l-Arabî, Beyrût, 1992, C. 1, s. 34; Yazır, Hak Dini Kur'ân Dili, C. 4, s. 2770.Ebu'l-Leys Nasr b. Muhammed b. Ahmed b. İbrahim es-Semerkândî, Bahru'l-Ulûlm, thk. Ali Muhammed Muavviz ve bşk., Dâru'l-Kutubi'l-İlmiyye, Beyrût, 1993; C. 1, s. 102.Ebü'l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr es-Suyûtî, el-İtkân fî Ulûmi'l-Kur'ân, thk. Şuayb el-Arnavûd, Müessesestu'r-Risâ-le, Beyrût, 2008, s. 646.Yazır, Hak Dini Kur'ân Dili, C. 4, s. 2770.Ahmet Mustafa el-Merâğî, Tefsiru'l-Merağî, Dâru İhyâi'tTurâsi'l-Arabî, Beyrût, 1985, C.1/1, s. 65.Muhammed Tahir İbn Âşûr, et-Tahrir ve't-Tenvîr, Daru Sahnun li'n-Neşri ve't-Tevzi', Tunus, trs., C. 2/1, s. 337.Ebü'l-A'la Mevdûdî, Tefhimu'l-Kur'ân, Çev. Komisyon, İnsan Yayınları, İstanbul, 1995, C. 2, s. 380, C. 5, s. 542.Muhammed Mütevellî eş-Şa'ravî, Tefsiru'ş-Şa'râvî, el-Ezher Mecmeu'l-Buhûsi'l-İslâmiyye, el-İdâretu'l-'Amme, el-Buhûs ve't-Telif ve't-Tercüme, Ahbaru'l-Yevm, Kahire, trs., C. 14, s. 8729, a.y., Mu'cizetu'l-Kur'ân, C.1, s. 120-121.Mustafa Sadık er-Râfiî, İ'câzu'l-Kur'ân ve Belâgatü'n-Nebeviyye, Dâru'l-Kitâbi'l-Arabî, Beyrût, 1973, s. 169-170.Mennâ'u'l-Kattân, Mebâhis fî Ulûmi'l-Kur'ân, Mektebetu Vehbe, Kahire, trs., s. 250-251.Bkz: el-Hattâbî, Beyânu İ'câzi'l-Kur'ân, s. 21-71; er-Rummânî, en-Nuket fî İ'câzi'l-Kur'ân, s. 75-113; el-Bâkıllânî, İ'câzu'l-Kur'ân, s. 19- 29.Hâlidî, el-Beyân fî iʿcâzi'l-Ḳurʾân, 70İbn Kesir, Tefsîrü'l-Kur'âni'l-Azîm, C. 1, s. 313-314; benzer görüşler için bkz.: Ebü'-Tayyib Muhammed Sıddîk Bahâdır Hân b. Hasan b. Ali el-Kannevcî, Fethu'l-Beyân fî Makâsidi'l-Kur'ân, el-Mektebetu'l-Asriyye, Beyrut, 1992, C. 1, s. 107.Salah Abdulfettâh el-Hâlidî, İ'câzu'l-Kur'âni'l-Beyânî ve Delâilu Mesderihi'r-Rabbânî, Dâru Ammâr, Amman, 2000, s. 51-52.

Tehaddi; Kur'ân-ı Kerîm'in ilâhî kaynaklı olduğunu kabul etmeyenlere Kur'an'ın benzerini getirmeleri hususunda meydan okuması anlamında bir terimdir. İnsanların Kur'an'ın benzerini ortaya koymaktan âciz olduğunu belirtmek için “Tehaddî âyetleri” olarak bilinen âyetlerle inkârcı muhataplara meydan okunarak onlardan Kur'an'ın benzerini getirmeleri talep edilmiştir. Birinci safhada, müşriklerden Kur'ân'ın tamamına benzer bir kitap getirmeleri talep edilmiştir:De ki: “Eğer (iddiânızda) doğru kimseler iseniz, o hâlde Allah katından, bu ikisinden (Kur'ândan ve Tevrât'tan) daha doğru bir kitab getirin de, (ben) ona uyayım!” 1(Habîbim, yâ Muhammed!) De ki: “Yemîn olsun ki, eğer insanlar ve cinler bu Kur'ân'ın bir benzerini getirmek üzere bir araya gelseler, birbirlerine yardımcı da olsalar,(yine) onun benzerini getiremezler.”"2Eğer (iddiâlarında) doğru kimseler iseler, haydi onun benzeri bir söz getirsinler!3Müşrikler Kur'ân'ın bir benzerini ortaya koymaktan âciz kalınca, meydan okumanın ikinci aşamasında kapsam daraltıldı ve onlardan yardımlaşarak Kur'ân'daki sûreleri andıracak on sûre getirmeleri istendi. Mekke döneminde nâzil olan Hûd Sûresi'nde bu husus şöyle ifade edilmektedir:Yoksa: “Onu (o Kur'ân'ı, kendisi) uydurdu” mu diyorlar? (Habîbim, yâ Muhammed!) De ki: “Eğer (iddiânızda) doğru kimseler iseniz, o takdirde onun benzeri uydurulmuş on sûre getirin! (Yardım için) Allah'dan başka gücünüzün yettiklerini de çağırın!” 4Ancak inkârcılar, bu meydan okumaya da karşılık veremediler. Bunun üzerine üçüncü aşamada, Kur'ân'ın herhangi bir insan tarafından uydurulmuş bir söz olmadığı ve onun Âlemlerin Rabbi olan Allah Teâlâ tarafından gönderildiği vurgulanarak, inkârcılardan yardımlaşarak Kur'ân'ın sadece bir sûresinin benzerini getirmeleri istendi:Yoksa, “Onu (Muhammed) uydurdu” mu diyorlar? De ki: “O hâlde (iddiânızda)doğru kimseler iseniz, (yardım için) Allah'dan başka gücünüzün yettiklerini de çağırarak onun benzeri bir sûre getirin!” 5İnkârcılar buna da cevap veremeyince, dördüncü safhada Kur'ân onları, yardımlaşarak tam misli olmasa da kısmen kendisine benzeyen bir söz söylemeye dâvet etti:Ve eğer kulumuza indirdiğimiz (Kur'ân)dan şübhe içindeyseniz, haydi onun benzerinden bir sûre getirin; eğer (iddiânızda) doğru kimseler iseniz, Allah'dan başka şâhidlerinizi (yardımcılarınızı) da çağırın!6Fakat müşrikler bu teklif ve meydan okumalara rağmen Kurân'a ve ümmî olan Sevgili Peygamberimize (sav) itiraz edemedikleri için bu meydan okumalar düşmanları tarafından her defasında karşılıksız kalmıştır.Kurân'ın bir benzerinin getirilmesi imkansızdır. Müşrikler; bir iki satırla muâraza edip Hz. Peygamberin (sav) davasını iptal etmek gibi rahat bir çareleri varken canlarını, mallarını ve sahip oldukları her şeylerini tehlikeye atacak en son yol olan savaş yolunu tercih etmişlerdir.Nitekim edebiyatta çok ileri olan bir kavmin uzman oldukları sahada en kısa, rahat ve hafif bir yolu terk edip, en tehlikeli ve bütün mal ve canını tehlikeye atarak savaş yolunu tercih etmeleri acizliklerinin en açık delilidir. Zira en iyi edebiyatçıları birkaç harfle muâraza edebilseydi Kur'ân, davasından vazgeçerdi, onlar da maddî ve mânevî olarak yok olmaktan kurtulurlardı.Halbuki onlar istemeseler de savaş gibi dehşetli, kendilerini hüsrana uğratan bir yolu tercih ettiler. Demek ki Kurân'a karşı sözle mücadele etmek mümkün değildi, imkânsızdı. Onun için kılıç ile muâraza etmeye mecbur oldular. Tarih boyunca Kur'ân'ın bir benzeri getirilememiştir. Bundan sonra asla yapılamayacağı da açıktır.7 Çünkü her asırdaki bilginler, edipler, filozoflar, eleştirmenler ve yazarlar Kurân'ın mucizeliğini; belagat, fesahat ve ifadede onun derecesine çıkmaktan aciz olduklarını itiraf etmişlerdir.8Ayrıca BakınızBEDİÜZZAMAN'A GÖRE TEHADDİ/ KUR'AN'IN MEYDAN OKUMASINDAKİ DOKUZ MERTEBETEHADDİ AYETLERİ HANGİ SIRA İLE İNMİŞTİR?7 KÜLLİ VECH-İ İ'CAZKUR'ÂN'IN ALLAH KELAMI OLDUĞUNUN DELİLLERİKUR'ÂN'IN BENZERİNİN İMKÂNSIZ OLUŞUNUN DELİLLERİKUR'ÂN'IN BELÂGAT MUCİZESİKUR'AN'IN MUCİZE OLUŞUKaynakçalarKasas, 28/49.İsrâ, 17/88.Tûr, 52/34.Hûd, 11/13.Yûnus, 10/38.Bakara, 2/23.Bediüzzaman Said Nursi, Zülfikar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 311.Detaylı izah için bakınız: Abdulkadir Ertaş, Peygamberliğin İspatı, Hayrat Neşriyat, Isparta 2014, s. 50-55.

Cuma namazının farzı iki rek'attır. Bunun yanında farzdan önce dört rek'at, farzdan sonra dört rek'at olmak üzere sekiz rek'at da sünneti vardır. 1 Zuhr-i âhir, son öğle namazı demektir. Bazı İslâm bilginleri, bir yerleşim yerinde birden fazla mescitte cuma namazı kılındığında ilk kılınan cumanın dışındakilerin sahih olmama ihtimaline binaen, ihtiyaten o günkü öğle namazının kılınmasını önermişlerdir. Zuhr-i âhir adıyla kılınan bu namaz, cuma namazına dâhil değildir. İşte bu şüpheli durumdan kurtulmak için içinde bulunulan cuma vakti kastedilerek ihtiyaten, zuhr-i âhir yani “vaktine ulaşılıp da eda edilemeyen son öğle namazı” niyeti ile dört rek'atlık bir namaz kılınması bazı âlimlerce uygun görülmüştür.2 Çünkü eğer cuma namazı sahih olmamış ise bu dört rekat ile o günün öğle namazı kılınmış olur.3 Zuhr-i âhir namazının ardındanda "sünneti vakit" niyetile tam sabah namazının sünneti gibi iki rekat namaz daha kılınır.4Hâsılı, Cuma namazının farzı 2 rekât olmakla beraber, farzdan önce 4 rekât Cuma sünneti, farzdan sonra 4 rekât Cuma sünneti, ardından 4 rekât Zuhr-i Âhir ve son olarak 2 rekât vaktin sünneti kılınır.Böylece Cuma günü kılınan bu namazların toplamı:4 + 2 + 4 + 4 + 2 = 16 rekâttır.Ayrıca BakınızCUMA VAKTİ VE CUMA GÜNÜNÜN BAŞLANGIÇ /BİTİŞ ZAMANICUMA GÜNÜNÜN FAZİLETİ HAKKINDA HADİSLERCUMA VAKTİNDE ALIŞVERİŞ HARAM MIDIR?ÜÇ CUMAYA GİTMEMEK MESELESİKADINLARIN CUMA NAMAZI KILMASIİSLÂM'A GÖRE YÖNETİLMEYEN ÜLKELERDE CUMA NAMAZI KILMANIN HÜKMÜ NEDİR?KaynakçalarKâsânî, Bedâi', 1/269-285İbn Âbidîn, Reddü'l-muhtâr, 2/145-147; Karâfî, ez-Zahîre, 2/354-355; İbn Kudâme, el-Muğnî, 2/248; Şirbînî, Muğni'l-muhtâc, 1/544-545Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslam İlmihali, Bilmen Yayınları, İstanbul ts., s.149.Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslam İlmihali, Bilmen Yayınları, İstanbul ts., s. 146.

Borç para alarak umreye gitmek caizdir. Ancak alınacak borcun kesinlikle faiz içermemesi gerekir. Faizsiz bir borç alarak umreye gitmekte fıkhen bir sakınca yoktur. Bununla birlikte kişinin aldığı borcu ödeme imkânının bulunması da önemlidir.Buna karşılık bankalardan faizli kredi çekerek veya başka herhangi bir şekilde faizli borçlanarak hac ya da umre ibadetini yerine getirmek fıkhen uygun değildir. Zira faizli borç almak haramdır. Faizli krediyle umreye gitmek, bir sünneti yerine getirmek için haram olan bir fiile başvurmak anlamına gelir. Bir ibadeti gerçekleştirmek amacıyla dahi olsa haram bir yola başvurmak kesinlikle doğru değildir.Dolayısıyla umreye gitmek isteyen kimse, bunu faizsiz ve meşru bir borçlanma yoluyla gerçekleştirebilir; ancak faizli kredi kullanarak hac veya umre yapmak kesinlikle caiz değildir. Ayrıca BakınızPROMOSYON PARASI İLE UMRE YAPMAKUMREYE GİTMEDEN ÖNCE HELALLEŞMEK ŞART MIDIR?RAMAZAN UMRESİNİN FAZİLETİUMRE PARASINI FİLİSTİN'E GÖNDERMEKUMRENİN ŞARTLARI / YAPILIŞ ŞEKLİSUUDİ ARABİSTAN'A PARA KAZANDIRMAMAK İÇİN HAC VE UMRE İBADETİNİN TERK EDİLMESİ CAİZ MİDİR?