Kalp temizliği, kalbin küfür, nifak, riya, kibir, çekememezlik, kin, sevabına gücenme, dünyaya aşırı bağlılık ve günah kirlerinden temizlenip; îmân, ihlâs, takvâ, muhabbetullah, Allah korkusu, tevazu, merhamet ve güzel ahlâkla dolmasıdır.

Kalbin temiz olması, evvelâ Allah’a karşı doğru bir kulluk ve teslimiyet içinde bulunmakla başlar. Çünkü kalbin asıl vazifesi, Rabbini tanımak, sevmek, zikretmek ve O’na yönelmektir. Kalp bu vazifeden uzak kalırsa, dıştan yumuşak görünse bile hakikatte temiz sayılmaz. Kalp temizliğiyle ilgili Rabbimiz bir âyetinde şöyle buyurur:

O gün ki, (onda) ne mal fayda verir ne de evlâd! Ancak Allah'a selîm (sağlam) bir kalble gelen müstesnâ. ¹

Bu âyeti Ömer Nasuhi Bilmen şu şekilde tefsir eder:

Kalbi şirk ve nifak hastalığından temiz bulunan kimseye gelince, ona hayırlı, iyilik yoluna sarf edilmiş malları ve salih evlâdı yarın ahirette fayda verir. Binaenaleyh insanlar, daha dünyada iken kalp selâmetine, gerçek bir îmana sahip olmalıdırlar ki, istikballerinden emin olabilsinler. ²

Kalp temizliği takvâ ile de doğrudan ilişkilidir. Takvâ, haramdan sakınmak, farzlara sarılmak ve Allah’ın rızasını gözetmekle olur. Sadece duygu temizliği değil, aynı zamanda amel, niyet ve istikamet temizliği gerekir. Rabbimiz bir âyetinde şöyle buyurur:

Doğrusu Allah katında sizin en üstün olanınız, en takvâlı olanınızdır. ³

İnsanlar soy ve sopla değil, ancak takvâ ile birbirlerinden üstün olur. Kim dünyada şeref, âhirette makam istiyorsa Allah'ın emrettiklerini yerine getirip yasaklamış olduklarından kaçınması gerekir. Nitekim Peygamber Efendimiz (sav) bazı hadislerinde şöyle buyurmuştur:

Bazı insanlar Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’e:
-Ey Allah’ın Resûlü! İnsanların en hayırlısı, şereflisi kimdir? dediler.
Nebi sallallahu aleyhi ve sellem:
- “Allah’tan en çok korkanlarıdır” buyurdu.⁴

İnsanlar ikidir. Biri, iyi ve takvâ sahibi, Allah katında da değerli bir adamdır. Diğeri ise kötü, bedbaht ve Allah katında değersiz bir adamdır. ⁵

Kuşkusuz Allah, kullarını bilen ve onların gizli ve aşikâr işlerini görendir. O, takvâ sahibi ile günahkârı, iyiyi ve kötüyü bilir. Bununla ilgili Rabbimiz şöyle buyurur:

O hâlde nefislerinizi temize çıkarmayın! O, takvâ sahibi olanı en iyi bilendir.⁶

Peygamber Efendimiz (sav) kalbin insan hayatındaki merkezî yerini şöyle haber verir:

Dikkat edin! Cesette bir et parçası vardır. O düzgün olursa bütün ceset düzgün olur; o bozulursa bütün ceset bozulur. Dikkat edin! O, kalptir.⁷

Kalp, bütün vücuda yön veren merkezî bir organ olarak görülür. Her ne kadar kalp denilince ilk bakışta kanı toplayıp bütün vücuda pompalayan organ akla gelse de Kur’ân-ı Kerîm ve hadislerde kalbin; şuur, vicdan, idrak, duygu, akıl ve irade gücünün merkezi, bütün sezgi ve duygularımızın ve nihayet düşünme gücümüzün kaynağı oluşuna vurgu yapılır. Bu itibarla eğer kalp temiz olursa kişinin vicdan, akıl ve irade gibi duyguları da temiz olacaktır. Eğer kalp bozulursa tüm bu duygular da bozulacaktır.

Bir İnsanın Kalbinin Temiz Olması İçin Ne Yapması Gerekir?
1. Öncelikle tahkikî îmânı elde etmesi gerekir. Kalbin en büyük temizliği tevhiddir. Şirkten, inkârdan ve gafletten temizlenmeyen kalp, hakikî temizliğe kavuşamaz.
2. Farzları yerine getirip haramlardan sakınması gerekir. Namaz, oruç, helâl-haram hassasiyeti, kul hakkından kaçınmak vb., kalbi temizleyen ibadetlerdir.
3. Tövbe ve istiğfara devam etmek gerekir. Günahlar kalpte siyah lekeler bırakır. Tövbe ise o kirleri siler.
4. Riyadan, kibirden, hasetten ve kinden kurtulmaya çalışmak gerekir. Bunlar kalbin en büyük manevî hastalıklarındandır.
5. Zikir, duâ, Kur’ân tilâveti ve salih kimselerle beraberlik içinde olmak gerekir. Kalp, Allah’ı zikirle hayat bulur. Bununla ilgili Rabbimiz şöyle buyurur:

Bilesiniz ki, kalpler ancak Allah'ın zikri ile mutmain olur. ⁸

Benim Kalbim Temiz Diyenler Meselesi

Kalbin temiz olması, insanın kendi kendine verdiği bir unvan değildir. Kalbin temizliği, Allah’ın emirlerine itaatle ve yasaklarından kaçınmakla anlaşılır. Bir kimse namazı terk ediyor, haramlara aldırmıyor, dilini gıybetten korumuyor, kul hakkını önemsemiyor; sonra da “Benim kalbim temiz.” diyorsa, bu söz eksik ve aldatıcı olur. Çünkü temiz kalp, sahibini itaatten uzaklaştırmaz; aksine itaate sevk eder.
Nasıl ki temiz bir pınardan temiz su çıkar; öyle de temiz kalpten temiz söz, temiz niyet ve salih amel çıkar. Eğer amelde bozukluk, dilde yalan, bakışta haram, hayatta isyan varsa; kalbin gerçekten temiz olduğu iddiası sorgulanır. Bir âyetinde Rabbimiz şöyle buyurur:

Hayır! Bil'akis kazanmakta oldukları şeyler (günahlar), kalplerinin üzerine pas bağlamıştır.⁹

Bu âyet, günahların kalbi kararttığını açıkça bildirir. Öyleyse kalp temizliği, günahlara rağmen korunmuş bir hâl değil; günahlardan sakınarak ve tövbe ile temizlenerek elde edilen bir durumdur.
Bu meselede en kısa ölçü şudur: Kalbin temizliği iddia ile değil, istikametle anlaşılır. Allah’ı seven, Peygamber Efendimizin (sav) sünnetine uyan, farzlara dikkat eden, haramlardan kaçınan, insanlara merhametli davranan ve nefsini ıslaha çalışan bir kimsenin kalbi temizliğe doğru gidiyor demektir. Fakat dinin emirlerine lakayt kalıp yalnız “kalbim temiz” demek, nefsi temize çıkarmaktır.
Özetle, kalp temizliği; şirk, nifak, riya, kibir ve günah kirlerinden arınıp îmân, ihlâs, takvâ ve güzel ahlâkla bezenmektir. Bunun yolu sahih îmân, ibadet, haramlardan sakınmak, tövbe, zikir ve nefsi terbiye etmektir. Benim kalbim temiz sözü, ancak amel ve istikametle doğrulanır; yoksa tek başına yeterli bir ölçü değildir.