Sorular

İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:Üçüncü Vecih: Şu dar-ı dünya, meydan-ı imtihandır ve dar-ı hizmettir; lezzet ve ücret ve mükafat yeri değildir. Madem dar-ı hizmettir ve mahall-i ubudiyettir; hastalıklar ve musibetler, dini olmamak ve sabretmek şartıyla, o hizmete ve o ubudiyete çok muvafık olur ve kuvvet verir. Ve her bir saati, bir gün ibadet hükmüne getirdiğinden, şekva değil, şükretmek gerektir.1Musibetleri şu şekilde izah edebiliriz:Dünyevi Musibet: Hastalık, fakirlik, mal kaybı ve bir yakını kaybetmek gibi insanın dünya hayatında karşılaştığı sıkıntılardır. Bunlar, insanın dini hayatına zarar vermediği ve sabırla karşılandığı takdirde kulluğuna kuvvet verir.Dini Musibet: İnsanın imanına, itikadına ve dini hayatına zarar veren manevi hastalık ve felaketlerdir. Bu musibetler, insanın iç dünyasında, kalbinde ve ruhunda meydana gelen manevi yaralardır. Kalpteki iman zayıflığı, şüpheler, kibir, gurur, riya ve şükürsüzlük gibi manevi hastalıklar; bedenle işlenen günahlar, ibadetlerdeki tembellik ve dini vazifelerden uzaklaşmak bu kapsamda değerlendirilebilir. Kısacası insanı günaha sürükleyen, imanına ve ahlakına zarar veren ve ahiret hayatında mesuliyet doğuran her türlü manevi hastalık ve bozulma, dini musibet mahiyetindedir.İkinci Lem'a'nın Üçüncü Vecih'inde geçen “hastalıklar ve musibetler dini olmamak” ifadesi, hastalığın veya musibetin insanın dinine, imanına ve dini vazifelerine zarar verecek mahiyette olmaması anlamına gelir. Bediüzzaman Hazretleri burada önemli bir ölçüye dikkat çeker: Hastalık ve musibet insanın imanını zedelemiyor, onu isyan ve itiraza sürüklemiyor ve dini vazifelerini terk etmesine sebep olmuyorsa, sabredildiği takdirde ibadete ve Allah'a kulluğa vesile olur. Mesela insanın bedeni bir hastalığa yakalanmış olsa bile o insan imanını muhafaza ediyor, ibadetlerini imkanı nispetinde yerine getiriyor ve Rabbine karşı sabır gösteriyorsa, bu hastalık onun dini hayatına zarar vermemiş olur.Neden Sabır Şartı Getirilmiştir?Çünkü hastalık ve musibetin ibadete dönüşmesi kendiliğinden olmaz; burada belirleyici olan insanın tavrıdır. Aynı hastalık iki farklı insanda iki farklı netice verebilir. Bir insan, hastalığı sebebiyle Allah'a isyan eder, namazını terk eder ve ümitsizliğe kapılır. Diğeri ise hastalığını bir kulluk imtihanı olarak görür; sabreder, dua eder ve Allah'a yönelir. Birinci insan hastalığının manevi kazancından mahrum kalabilir; ikincisi ise sabrı sayesinde hastalığını ibadete dönüştürebilir. Demek ki Bediüzzaman Hazretleri burada hastalığın kendisini değil, hastalık karşısındaki imanlı ve sabırlı tavrı esas almaktadır.Mesela bir insan ağır bir hastalığa yakalandığını öğrensin. Bu hastalık sebebiyle bedenen yoruluyor, eskisi gibi çalışamıyor ve bazı dünyevi işlerini yapamıyor. Ancak bu insan hastalığı sebebiyle Rabbine daha fazla yöneliyor, dua ediyor, şükrediyor, sabrediyor ve namazını gücü nispetinde kılıyorsa, hastalığı onun için bir kulluk vesilesi olur. Çünkü hastalık, insanın acizliğini ve ihtiyaçlarını daha iyi anlamasına, nimetlerin kıymetini fark etmesine ve Rabbine daha samimi bir şekilde yönelmesine vesile olur.Şunu da özellikle belirtmek gerekir: Bir insanın hastalık veya musibet sebebiyle üzülmesi, ağlaması, korkması ya da zaman zaman zorlanması, sabırsızlık veya dine zarar vermek anlamına gelmez. Peygamberler de hastalık ve musibet karşısında üzülmüş ve dua etmişlerdir. Sabır, acı hissetmemek değil, acı içinde de Allah'a kulluk edebilmektir.Özetle dünya hayatının gayesi yalnızca rahat etmek, lezzet almak ve dünyevi nimetlerden istifade etmek değildir; asıl gaye Allah'a kulluk etmektir. Hastalık ve musibetler de insanın imanını zedelemediği ve sabırla karşılandığı takdirde bu kulluk vazifesine engel olmak şöyle dursun, ona kuvvet verir. Çünkü insan hastalık vesilesiyle acizliğini daha iyi anlar, Rabbine daha çok yönelir ve sabır ibadetiyle manevi kazanç elde eder. Burada hastalığın dini olmaması ile sabretmek iki ayrı şarttır. Birincisi, hastalık ve musibetin dini hayatı bozacak bir neticeye dönüşmemesidir; ikincisi ise insanın bu sıkıntıya sabırla mukabele etmesidir. Böylece bedenin çektiği sıkıntı, ruhun ve kalbin kulluğuna kuvvet veren bir vesile haline gelir.İbn Ömer (r.a.), Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) bir meclisten kalkmadan önce şu duayı okumayı âdet edindiğini ve pek az aksattığını bildirmektedir:Allah'ım! Bize, günahla aramıza engel olacak kadar korkundan hisse ver. Bizi, cennetine ulaştıracak kadar taatini nasip eyle. Dünya musibetlerini hafifletecek güçlü iman ver. Allah'ım! Bizi yaşattığın müddetçe kulaklarımızdan, gözlerimizden ve kuvvetimizden faydalandır; ölümümüze kadar da onları devamlı kıl. Bize zulmedenlerden öcümüzü sen al. Bize düşmanlık edenlere karşı bize yardım et. Bizi dinimizde musibete uğratma. Dünyayı en büyük düşüncemiz ve gayemiz, ilmimizin sonu kılma. Bize acımayanları üzerimize musallat etme.2Ayrıca BakınızMUSİBET ÇEŞİTLERİMUSİBET VE HASTALIKLARIN DÜNYEVİ FAYDALARIMUSİBETLER VASITASIYLA İNSANIN MÜTEHARRİK BİRER KALEM OLMASIKISACA MUSİBETİN HİKMETLERİKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Lem'alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 6Tirmizi, Daavat 80

Kâinattaki her varlık, Cenab-ı Hakk'ın isimlerinden birinin veya birkaçının tecellisini taşır. Risale-i Nur'da “isimlerin hakimiyeti” diye ifade edilen bu hakikat, kâinatta görünen bütün fiillerin, sıfatların ve sanatların Allah'ın isimlerinin tecellileri olduğu ve hiçbir şeyin O'nun irade ve kudretinin dışında kalmadığı anlamına gelir. Mesela güzellik açısından bakıldığında Cemil ismi varlığı tesiri altına alarak onu güzelleştirir. Musavvir ismi ona şekil vererek suretini tasvir eder. Rezzak ismi onun rızkını verir. Hasta olan birine Cenab-ı Hak Şafi ismiyle şifa verir; günah işleyen birini ise Gafur ismiyle affedebilir. Aynı şekilde kâinattaki hassas ölçü ve düzene baktığımızda Adl ismini görürüz; bu isim, varlığı kendisine layık bir ölçüyle tanzim eder.Bununla beraber kâinattaki her âlemde ve her varlık topluluğunda, Esma-i Hüsna'dan bir ismin tecellisi daha baskın görünür. O isim kendi dairesinde hakimdir; diğer isimler ise ona tabi olarak onunla birlikte tecelli eder. Burada çok ince bir nokta vardır: Bir şey üzerinde yalnızca tek bir İlahi ismin tecelli ettiği söylenemez. Birçok isim birlikte tecelli eder; fakat o şeyde veya o dairede bir isim daha belirgin ve hakim bir şekilde görünür, diğer isimler de onun içinde veya ona tabi olarak kendilerini gösterir.Mesela bir çiçeği düşünelim. Cenab-ı Hak, Musavvir ismiyle ona güzel bir şekil, Mülevvin ismiyle renklerini verir. Rezzak ismiyle ihtiyaç duyduğu rızkı temin eder, Rahim ismiyle canlılığını ve korunmasını sağlar. Hakim ismiyle bütün bu özellikleri hikmetli bir düzen içinde yerleştirir, Cemil ismiyle de güzelliğini gösterir. Çiçek üzerinde bu isimlerin hepsi bulunduğu halde, çiçeğin güzelliğine baktığımızda ilk önce güzellikle ilgili isimler nazarımıza çarpar.Ayrıca varlıkların her tabakasında, küçük-büyük, özel-genel her şeyde, o varlığa mahsus bir tecelli, bir rububiyet cilvesi ve bir isim hakimiyeti vardır. Yani bir isim her şeyi kuşattığı halde, aynı zamanda tek bir şeye de hususi bir kasıt ve özenle yönelir; adeta yalnızca ona mahsusmuş gibi görünür. Bediüzzaman Hazretlerinin şu ifadeleri bu hususa güzel bir örnektir:Eğer o yüksek hakikatları yakından temaşa etmek istersen, git fırtınalı bir denizden, zelzeleli bir zeminden sor. "Ne diyorsunuz?" de. Elbette "Ya Celil, Ya Celil, Ya Aziz, Ya Cebbar" dediklerini işiteceksin. Sonra deniz içinde ve zemin yüzünde merhamet ve şefkatle terbiye edilen küçük hayvanattan ve yavrulardan sor. "Ne diyorsunuz?" de. Elbette "Ya Cemil, Ya Cemil, Ya Rahîm, Ya Rahîm" diyecekler Semayı dinle. Nasıl "Ya Celil-i Zülcemal" diyor. Ve arza kulak ver. Nasıl "Ya Cemil-i Zülcelal" diyor. Ve hayvanlara dikkat et. Nasıl "Ya Rahman, Ya Rezzak" diyorlar. Bahardan sor. Bak nasıl "Ya Hannan, Ya Rahman, Ya Rahîm, Ya Kerim, Ya Latif, Ya Atûf, Ya Musavvir, Ya Münevvir, Ya Muhsin, Ya Müzeyyin" gibi çok esmayı işiteceksin. Ve insan olan bir insandan sor. Bak nasıl bütün esma-i hüsnayı okuyor ve cebhesinde yazılı. Sen de dikkat etsen okuyabilirsin. Güya kâinat, azîm bir musika-i zikriyedir. En küçük nağme, en gür nağamata karışmakla, haşmetli bir letafet veriyor. Ve hâkeza kıyas et.1Bu ifadelere göre kâinata dikkatle bakıldığında her şey Allah'ın isimlerini gösterir; ancak her varlıkta veya her âlemde bazı isimler daha baskın ve daha parlak bir şekilde tecelli eder. Fırtınalı deniz ve zelzeleli zemin, heybet ve kahır yönüyle Celil, Aziz ve Cebbar isimlerini gösterir. Zayıf yavrular ve küçük hayvanlar, kendilerine gösterilen şefkat ve merhamet yönüyle Cemil ve Rahim isimlerini gösterir. Sema, haşmeti ve güzelliğiyle Celil-i Zülcemal'i; arz ise letafeti ve intizamıyla Cemil-i Zülcelal'i gösterir. Hayvanlar, ihtiyaçlarının tam vaktinde karşılanmasıyla Rahman ve Rezzak isimlerini; bahar ise çiçekleri, renkleri, suretleri ve ihsanlarıyla Rahman, Rahim, Kerim, Latif, Musavvir ve Müzeyyin gibi birçok ismi ilan eder. İnsan ise en kapsamlı ayna olarak pek çok isme birlikte mazhar olur.“Kâinat bir musika-i zikriyedir” ifadesi de bu hakikati anlatır. Nasıl farklı sesler bir araya gelince ahenkli bir musiki meydana gelirse, kâinattaki her varlık da kendine mahsus bir tarzda bir veya birkaç İlahi ismi okur. Bütün bu farklı tecelliler birleşince de kâinat, Allah'ın esma-i hüsnasını ilan eden büyük bir zikir ve sanat tablosu haline gelir. Bediüzzaman Hazretleri bir başka yerde şöyle buyurur:Fakat çendan insan bütün esmaya mazhardır, fakat kâinatın tenevvüünü ve melaikenin ihtilaf-ı ibadatını intac eden tenevvü-ü esma, insanların dahi bir derece tenevvüüne sebeb olmuştur. Enbiyanın ayrı ayrı şeriatleri, evliyanın başka başka tarîkatları, asfiyanın çeşit çeşit meşrebleri şu sırdan neş'et etmiştir. Meselâ: İsa Aleyhisselâm, sair esma ile beraber Kadîr ismi onda daha galibdir. Ehl-i aşkta Vedud ismi ve ehl-i tefekkürde Hakîm ismi daha ziyade hâkimdir.2İnsan, Allah'ın isimlerine geniş bir ayna olacak şekilde yaratılmıştır. Fakat bu isimlerin hepsi her insanda aynı kuvvette görünmez; bazı isimler daha baskın tecelli eder. Bu sebeple insanların manevi yönelişleri, meşrepleri ve hizmet tarzları da farklı olur. Yani herkes Allah'ı tanır, fakat herkes aynı pencereden tanımaz. Biri Allah'ın muhabbetini daha çok hisseder, biri hikmetini daha çok görür, bir başkası da kudretini daha çok temaşa eder. Peygamberlerin şeriatlerinde, evliyanın tarikatlarında ve alimlerin meşreplerinde farklı ağırlıkların ortaya çıkması da bundandır.Mesela Hz. İsa (a.s.) bütün isimlere mazhardır; fakat onda Kadir ismi daha zahir görünür, çünkü hayatında Allah'ın kudretini gösteren büyük mucizeler vardır. Ehl-i aşkta Vedud ismi daha baskındır, çünkü onlar Allah sevgisi ve muhabbeti üzerinde yoğunlaşırlar. Ehl-i tefekkürde ise Hakim ismi daha çok görünür, çünkü onlar kâinattaki hikmeti, ölçüyü ve maksadı düşünerek Allah'ı tanımaya çalışırlar. Bu farklılık bir eksiklik değil, esma-i hüsnanın zenginliğinin insanlarda ayrı ayrı parlamasıdır. Bir insan bir isme, bir yol başka bir isme, bir hizmet tarzı da bir diğer isme daha fazla ayna olabilir. Bediüzzaman Hazretleri bu hakikati şöyle bir misalle anlatır:Nasıl ki bir sultânın kendi hükûmetinin dâirelerinde ayrı ayrı ünvânları; ve raiyetinin tabakalarında başka başka nâm ve vasıfları; ve saltanatının mertebelerinde çeşit çeşit isim ve alâmetleri vardır. Meselâ, adliye dâiresinde hâkim-i âdil ve mülkiyede sultân ve askeriyede kumandan-ı a'zam ve ilmiyede halîfe, daha buna kıyâsen sâir isim ve ünvânlarını bilsen, anlarsın ki: bir tek padişah, saltanatının dâirelerinde ve tabaka-i hükûmet mertebelerinde bin isim ve ünvana sâhib olabilir. 3Bu misale göre bir padişah tek bir kişidir, fakat devletin farklı dairelerinde farklı unvanlarla görünür. Mahkemede “hakim”, idarede “sultan”, orduda “kumandan”, ilim dairesinde “halife” gibi isimler alır. Yani kişi birdir, fakat vazifeleri ve tasarrufları farklı olduğu için isimleri de farklı olur. Mahkemede “hakim” unvanı diğerlerinden daha baskındır; diğer unvanlar gölgede kalır ama yine de vardır. Orduda ise “kumandan” unvanı ağır basar ve diğerlerine galip gelir; fakat diğer unvanlar da mevcuttur ve geçerlidir. Baskın olan unvan, daireden daireye değişir.Aynı şekilde Cenab-ı Hakk'ın isimleri de çoktur, çünkü rububiyetinin tecellileri farklı farklıdır. Rızık vermesinde Rezzak, şifa vermesinde Şafi, affetmesinde Gafur, hikmetle idare etmesinde Hakim ismi görünür. İsimlerin çokluğu, haşa birden fazla ilah olduğunu değil, bir tek Rabbin sonsuz fiil, sıfat ve tecellileriyle kâinatta tasarruf ettiğini gösterir.Ayrıca BakınızİNSANIN KENDİNİ OKUMASI / ALLAH'IN İSİMLERİNE AYNADARLIK CİHETİKaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 124.Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 124.Bediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 123.

Celalettin Suyuti Hazretleri diğer âlimlerin görüşlerini de aktararak horoz ile ilgili rivayetleri bir arada zikrederek şu değerlendirmeleri yapmıştır:Kim evinde beyaz bir horoz bulundurursa şeytan ve sihirbazlar ona yaklaşmaz.Ravilerden biri olan Yahyâ yalancı ve deccaldir.1Beyaz horoz benim dostumdur, dostumun dostudur ve düşmanımın düşmanıdır.Ravilerden biri olan Ebû Ali metrûktur (rivayetleri terk edilmiş, güvenilmez kabul edilmiştir).2Beyaz horoz benim dostumdur, dostumun dostudur ve Allah düşmanının düşmanıdır. Resûlullah (s.a.v.) onu geceleri kendisiyle birlikte evde bulundururdu.Ravilerden biri olan Muhammed hadis uydurucusudur; hocası da güvenilir bir kimse değildir.3Alacalı beyaz horoz benim sevgilimdir. Sevgilimin sevgilisi de Cebrâil'dir. O, sahibinin evini ve komşularından on altı evi korur: Dört ev sağında, dört ev solunda, dört ev önünde ve dört ev arkasındadır.Bu hadis uydurmadır. Rebî' zayıf bir râvidir. Ahmed b. Ebî Berre ise münkerü'l-hadîstir (rivayetleri münker kabul edilen bir râvidir).4Beyaz horoz benim dostumdur ve Allah düşmanının düşmanıdır. Sahibinin evini ve yedi evi korur. Resûlullah (s.a.v.) onu geceleri kendisiyle birlikte evde bulundururdu.Bu rivayet mürseldir. Talha ise metrûktur.5Buna göre beyaz horozun fazileti ve ev korumasıyla ilgili rivayetlerin hiçbiri sahih değildir; uydurma veya çok zayıf kabul edilmiştir. Ancak horozla ilgili sahih hadisler de vardır. Şöyle ki:Horozun öttüğünü işittiğinizde Allah'tan lütfunu isteyin; çünkü o bir melek görmüştür.6Horoza sövmeyin; çünkü o namaz için uyandırır.7KaynakçalarCelâleddîn es-Süyûtî, el-Leʾâliʾü'l-masnûʿa fi'l-ehâdîsi'l-mevzûʿa, thk. Ebû Abdirrahman Salâh b. Muhammed b. Uveyda (Beyrut: Dârü'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1. Basım, 1417/1996), c. 2, s. 194.Celâleddîn es-Süyûtî, el-Leʾâliʾü'l-masnûʿa fi'l-ehâdîsi'l-mevzûʿa, c. 2, s. 194.Celâleddîn es-Süyûtî, el-Leʾâliʾü'l-masnûʿa fi'l-ehâdîsi'l-mevzûʿa, c. 2, s. 195.Celâleddîn es-Süyûtî, el-Leʾâliʾü'l-masnûʿa fi'l-ehâdîsi'l-mevzûʿa, c. 2, s. 195.Celâleddîn es-Süyûtî, el-Leʾâliʾü'l-masnûʿa fi'l-ehâdîsi'l-mevzûʿa, c. 2, s. 195.Buhari, “Bed'ü'l-halk”, 15; Müslim, “Zikir”, 82.Ebu Davud, “Edeb”, 115.

Şahitlik en kısa tarifle bir kimsenin kesin olarak bildiği bir olay veya durum hakkında tanıklık yapmasıdır. Şahitlik bazı sebeplerle sâkıt olabilir. Bu durumlardan biri de bazı güvercin besleyen kişilerdir. Ancak besleyen kimsenin şahitliğinin kabul edilip edilmeyeceğinin, güvercin besleme amacına ve bu uğraşın doğurduğu sonuçlara bağlı olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim güvercini ziynet, ticaret, yavrularından faydalanma veya yalnızlığını giderme gibi meşru amaçlarla besleyen ve bu esnada başkalarına herhangi bir zarar vermeyen kimsenin şahitliğinde bir sakınca görülmemiştir. Buna karşılık güvercinleri uçurmayı alışkanlık hâline getirerek komşularının mahremiyetini ihlal eden, onlara eziyet veren veya bu işle aşırı derecede meşgul olması sebebiyle namaz ve diğer dinî yükümlülüklerini ihmal eden kimsenin şahitliği kabul edilmemiştir.Dolayısıyla burada belirleyici olan husus, güvercin beslemenin bizatihi kendisi değil, bu faaliyetin kişinin adalet ve mürüvvet vasıflarına etkisi ile başkalarına yönelik doğurduğu sakıncalardır. Bu bağlamda İbn Kudâme şöyle demektedir:Güvercinlerini uçurarak eğlenen kimsenin şahitliği kabul edilmez. Bu, rey ehlinin de görüşüdür. Şüreyh de güvercin besleyen kimsenin şahitliğini kabul etmezdi. Çünkü bu davranış sefihlik, bayağılık ve mürüvvet eksikliğidir. Ayrıca güvercinlerini uçurması sebebiyle komşularına eziyet etmesine, onların evlerini gözetlemesine ve evlerine taş atmasına yol açar. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.v.), bir güvercini takip eden adamı görmüş ve «Bir şeytan, bir dişi şeytanı takip ediyor.» buyurmuştur. Ancak kişi güvercinleri yavrularından faydalanmak, mektup taşımak veya insanlara herhangi bir zararı dokunmaksızın onlarla ünsiyet kurmak amacıyla beslerse şahitliği reddedilmez.1Serahsî'ye göre ise kimse evinde yalnızlığını paylaşmak için güvercin besler, âdeten dışarıya salmayıp uçurmazsa âdil sayılıp şahitliği muteber olduğunu şöyle bildirmiştir:Ancak kişi güvercinleri evinde yalnızlığını gidermek ve onlarla ünsiyet kurmak amacıyla besler, âdeti gereği onları uçurmazsa âdil ve şahitliği kabul edilen bir kimsedir. Çünkü güvercinleri evlerde beslemek mubahtır. Nitekim insanların güvercin yuvaları edinmelerine de kimse engel olmamıştır.2Kâsânî ise başkalarının özel hallerine muttalî olması ve namaz ve itaatten alıkoyması nedenlerinden güvercini uçurmadığı sürece kişinin şahitliği makbul, diğer türlü makbul olmadığını dile getirerek şunları aktarmıştır:Güvercinlerle meşgul olan kimse, onları uçurmuyorsa adalet vasfı ortadan kalkmaz. Ancak uçuruyorsa adalet vasfı ortadan kalkar. Çünkü bu kişi kadınların mahrem hâllerine muttali olur ve bu işle meşguliyeti onu namazdan ve diğer itaatlerden alıkoyar.3İbn Abidin ve İbn Nüceym ise şöyle demektedir:Kuşlarla (güvercinlerle) oynayan kimsenin şahitliği kabul edilmez denilmiştir. Çünkü bu davranış kişide gaflete yol açar. Ancak bu hüküm, güvercinlerini uçurmak amacıyla evinin damına çıkan ve bu esnada kadınların mahremiyetine muttali olan kimse hakkında değerlendirilmiştir. Buna karşılık güvercinleri evinde yalnızlığını gidermek ve onlarla ünsiyet kurmak amacıyla beslemek, kişinin adalet vasfını ortadan kaldırmaz. Çünkü güvercinleri evlerde beslemek mubahtır. Bu husus en-Nihâye adlı eserde de bu şekilde belirtilmiştir.4Sonuç olarak, klasik fıkıh kaynaklarında güvercin besleyen kimsenin şahitliğinin kabul edilip edilmemesi, bu faaliyetin mahiyetine ve kişinin davranışlarına bağlı olarak değerlendirilmiştir. Fakihler, güvercin beslemeyi kendi başına şahitliğe engel bir davranış olarak görmemiş; hükmü, bu uğraşın kişinin adalet ve mürüvvet vasıflarına etkisi üzerinden temellendirmişlerdir.Ayrıca BakınızKAFESTE KUŞ BESLEMENİN HÜKMÜEVDE KEDİ BESLEMEKEVDE KEDİ BESLEMEK SÜNNET MİDİR?EVDE KÖPEK BESLEMEKEVCİL HAYVAN SATMAKHAYVANLARIN YARATILIŞI, VAZİFELERİ VE FİİLLERİNDEKİ HİKMETLER NASIL ANLAŞILMALIDIR?Kaynakçalarİbn Kudâme, Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed el-Makdisî, el-Muğnî, thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî – Abdülfettâh Muhammed el-Hulv (Riyad: Dâr Âlemi'l-Kütüb, 3. Basım, 1417/1997), c. 14, s. 156.Serahsî, Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl, el-Mebsût (Beyrut: Dârü'l-Maʿrife, ts.), c. 16, s. 131.Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes'ûd b. Ahmed, Bedâiʿu's-sanâiʿ fî tertîbi'ş-şerâiʿ (Mısır: Matbaatü Şirketi'l-Matbûâti'l-İlmiyye – Matbaatü'l-Cemâliyye, 1327-1328), c. 6, s. 269.İbn Nüceym, Zeynüddin b. İbrâhim el-Mısrî, el-Bahrü'r-râik şerhu Kenzi'd-dekâik (b.y.: Dârü'l-Kitâbi'l-İslâmî, 2. Basım, ts.), c.7, s. 88.

Bir şeyin helal ve haram oluşunu belirleyen şey, eşyanın sonuç itibarıyla güzel veya çirkin oluşu değildir. Bir şeyin helal veya haram oluşunu belirleyen asıl ölçü, Cenab-ı Hakk'ın emri ve nehyidir. Allah Teala bir şeyi emrettiği için o şey güzel, doğru ve yapılması gereken bir mahiyet kazanır; bir şeyi yasakladığı için de o şey çirkin, kötü ve sakınılması gereken bir mahiyet alır. Demek ki hakiki güzellik ve çirkinlik, nihayetinde İlahi emir ve nehye bağlıdır. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu konuyu şu şekilde izah eder:Cenab-ı Hakk bir şeye emreder, sonra hasen olur. Nehyeder, sonra kabih olur. Demek emir ile güzellik; nehiy ile çirkinlik tahakkuk eder. 1Yaratılan varlıklarda yaratılış itibarıyla bir menfaat, mübahlık ve helallik vardır. Yani varlıklar esasen insanın istifadesine uygun yaratılmıştır. Fakat bazı sebepler nedeniyle bazı eşyaların bir kısmı haram kılınmıştır. Bir malın kendisi zatı itibarıyla haram değildir; fakat o mal başkasının mülkü olduğu zaman, sahibinin hakkı ve dokunulmazlığı vardır. Bundan dolayı İslamiyet, insanların malını muhafaza altına almış; haksız yere alınmasını, yenmesini ve gasp edilmesini haram kılmıştır. Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu durumu şu şekilde izah eder:Menfaat için kullanılan لَكُمْ deki ل eşyanın hilkaten mübah, helal ve menfaatli olarak yaratıldıklarına ve bazı arızalardan dolayı haram kılınmış olduklarına işarettir. Mesela ağyarın malı, ismet-i şer'iye için haram olmuştur. İnsanın eti, hürmet ve kerameti sebebiyle haram olmuştur. Zehir zarar olduğu için, laşe eti necaset olduğu için haram olmuşlardır.2Bir şeyin haram olması için domuz eti veya alkol gibi bizzat haram kılınmış olması gerekmez. Üstad Bediüzzaman Hazretlerinin de belirttiği gibi, eşyanın fıtratına dışarıdan müdahale eden bir "arıza" (zehir, aşırı zarar, başkasının hakkı vb.) o mübahı haram veya mekruh derecesine indirebilir. İnsan bedeni, Allah'ın bir emanetidir. Bu emanete kasten veya bilerek zarar vermek de uygun değildir. Nitekim Peygamber Efendimiz (sav) bir hadisinde şöyle buyurur:Zarar vermek de zarara zararla karşılık vermek de yoktur.3Bugün tıp ve gıda mühendisliği alanında yapılan kapsamlı bilimsel araştırmalar, cips, kola ve ambalajlı bisküvi gibi aşırı işlenmiş gıdaların insan fıtratına ve sağlığına ne denli zarar verdiğini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Bu tür ürünler, lezzeti maksimize etmek ve tüketimi artırmak için şeker, tuz ve doymuş yağın laboratuvar ortamında en ideal ölçüde birleştirilmesiyle üretilirler. Bilimsel bulgular, bu gıdaların bedene verdiği spesifik hasarları şöyle özetlemektedir: Akrilamid Tehlikesi ve Kanser Riski: Karbonhidrat açısından zengin olan patates (cips) ve unlu mamullerin (bisküvi) 120°C'nin üzerindeki sıcaklıklarda fırınlanması veya kızartılması, "akrilamid" adı verilen kimyasal bir maddenin açığa çıkmasına neden olur. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), akrilamidi insanlar için muhtemel kanserojen maddeler arasında sınıflandırmıştır. Sürekli ve yüksek dozda akrilamid alımı; sinir sisteminde tahribata, üreme sorunlarına ve hücresel düzeyde genetik mutasyonlara yol açmaktadır. 4Kalp ve Damar Hastalıklarındaki Artış: Amerikan Kardiyoloji Koleji'nde sunulan geniş çaplı bir araştırmaya göre, cips, şekerli içecekler (kola) ve paketli atıştırmalıklar gibi aşırı işlenmiş gıdaları tüketen kişilerin kardiyovasküler hastalıklara bağlı ölüm riskini %50 ve anksiyete riskini %48 oranında artırdığına dair "ikna edici" kanıtlar bulundu. Araştırma ayrıca; bu gıdaların daha fazla tüketilmesinin kalp hastalığına bağlı ölüm riskini %66, obezite riskini %55, uyku bozuklukları riskini %41, Tip 2 diyabet riskini %40, herhangi bir nedene bağlı erken ölüm riskini %21 ve depresyon riskini %20 oranında artırdığına dair "kuvvetle işaret eden" kanıtlar ortaya koydu. 5Bağırsak Florasının (İkinci Beyin) Çöküşü: Kola ve bisküvi gibi gıdalarda raf ömrünü uzatmak ve maddeleri birbirine bağlamak için kullanılan emülgatörler, bağırsak mikrobiyomunu parçalamaktadır. Gastroenterology dergisinde yayımlanan kontrollü bir çalışma, bu tür gıdaları tüketenlerin bağırsaklarındaki yararlı bakterilerin yok olduğunu, koruyucu mukus tabakasının zedelendiğini ve bunun doğrudan sistemik iltihaplanmaya yol açtığını kanıtlamıştır. BMJ (British Medical Journal) tarafından yayımlanan araştırmada ise bu gıdaları en çok tüketen erkeklerde kolorektal (kalın bağırsak) kanseri riskinin %29 daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. 6Tüm bu helal ve tayyip yani temiz olma vasfını bozan sağlık risklerinin ötesinde, meseleye endüstriyel üretim süreçleri, ticari kaygılar ve laboratuvar analizleri boyutuyla da yaklaştığımızda, "helal-haram" çizgisi çok daha kritik bir hal almaktadır.Raf ömrünü uzatmak ve ticari değeri artırmak amacıyla hareket eden üreticiler, ürünlere kaynağı belirsiz pek çok kimyasal madde eklemektedir. İşin içine salt kar amacı girince, bu katkı maddeleri fıkhi açıdan ciddi şüpheler barındırır hale gelebilmektedir. Mesela çikolata, bisküvi ve şekerlemelerde kullanılan jelatin (E441) ülkemizde büyük oranda üretilmemekte, genellikle ithal edilmekte ve sığır ya da domuz deri ve kemiklerinden elde edilmektedir. Sığır, İslami usullere göre kesilmemişse veya doğrudan domuz hammaddesi kullanılmışsa, bu maddeyi içeren ürün doğrudan haram hükmü alır. Nitekim Rabbimiz bir ayetinde şöyle buyurur:Ve üzerine Allah'ın ismi anılmamış olan (besmele ile kesilmemiş hayvan)lardan yemeyin! 7Aynı şekilde bisküvi, margarin ve unlu gıdalarda kıvam artırıcı olarak kullanılan mono ve digliseritler (E471) ile unlu mamullere esneklik veren sistein (Cystine - E920) maddesi, bitkisel yollarla üretilebildiği gibi maliyeti düşürmek için domuz/sığır yağından, hatta insan saçı ve domuz kılından da elde edilebilmektedir. Kaynağının temiz olduğu kesinleşmeyen bu eklentiler, kişiyi doğrudan harama sürükleme tehlikesi taşır. Peygamber Efendimiz (sav) bir hadisinde haram mı helal mi olduğu belli olamayan şüpheli malların kullanımını şu şekilde bildirmiştir:Helal bellidir, haram da bellidir. Bu ikisi arasında şüpheli şeyler vardır. Kim şüphelilerden sakınırsa dinini ve ırzını korumuş olur. 8Katkı maddelerinin yanı sıra içecek endüstrisindeki bağımsız araştırmalar da çarpıcı sonuçlar ortaya koymuştur. Fransa Ulusal Tüketim Kurumu'nun (INC) "60 Milyon Tüketici" dergisinde yayımladığı bağımsız araştırmada, en bilinen kola markalarının da bulunduğu 19 kola çeşidinin 10 tanesinde litre başına 10 miligram (%0.001 oranında) alkol tespit edilmiştir. İslam fıkıh mezheplerinin tamamı “Sarhoşluk veren nesnelerin azı da çoğu da haramdır, içilemez, vücuda alınamaz” hükmünde birleşmişlerdir. Nitekim Peygamber Efendimizin şu hadisi, konuyu desteklemesi açısından önemlidir:Çoğu sarhoş eden nesnenin azı da haramdır. 9Kısaca, çikolata, cola, bisküvi gibi ürünlere doğrudan ve kesin bir şekilde haram denilemez. Ancak içersindeki ve üretim aşamasındaki belirsizliklerden dolayı şüpheli durumdadır. Biz Müslümanlara düşen görev haramlardan uzak durduğumuz gibi şüphelilerden de uzak durmaktır. Tüm bunlarla beraber ürünlerin içeriklerini ve üretim aşamasını inceleyen, takip eden bağımsız ve kar amacı gütmeyen GİMDES gibi güvenilir helal sertifikasına sahip kurumların vermiş olduğu helal sertifikalı ürünler tüketilebilir.Ayrıca BakınızHELAL GIDAHARAM LOKMA DUANIN KABULÜNE ENGEL MİDİR? / HELAL LOKMANIN EHEMMİYETİHELAL SERTİFİKASI OLMAYAN ALKOLLÜ DEODORANTLAR KULLANILABİLİR Mİ?HELAL VE HARAMA DİKKAT ETMEZSEK NE OLUR? MANEVİ TOKATLAR VE KALBİN ZARAR GÖRMESİFAİZİN HELAL TARAFI VAR MIDIR?KaynakçalarBediüzzaman Said Nursi, Sözler, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 100.Bediüzzaman Said Nursi, İşarat-ül İ'caz, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 243.İbn Mace, Ahkam, 17.https://www.acibadem.com.tr/saglikli-yasam/akrilamid/https://med.stanford.edu/news/insights/2025/07/ultra-processed-food--five-things-to-know.html?utmhttps://med.stanford.edu/news/insights/2025/07/ultra-processed-food--five-things-to-know.html?utmEn'am, 6/121.Buhari, İman, 39.Ebu Davud, Eşribe, 5.