Bu soruya cevap verebilmek için öncelikle dua kavramını doğru anlamak gerekir. İslam literatüründe dua, Allah’ın yüceliği karşısında kulun aczini itiraf etmesini, sevgi ve tâzim (hürmet) duyguları içinde lutuf ve yardımını dilemesini ifade eder.¹ Bu bağlamda dua, Allah’a bilmediği bir ihtiyacımızı haber vermek veya O’nun bilmediği bir şeyi kendisine bildirmek değildir. Allah, kulunun neye ihtiyacı olduğunu zaten bilir. Dua, insanın kendi aczini, yetersizliğini ve muhtaçlığını fark ederek her şeye gücü yeten Rabbine yönelmesi, O’ndan yardım dilemesi ve O’na sığınmasıdır. Bu yönüyle dua, insanın Allah karşısındaki kulluğunu ilan ve ikrar etmesidir. Nitekim dua, ibadetin özü ve esası kabul edilmiştir. Kulun Rabbine en samimi şekilde yöneldiği kulluk biçimlerinden biri olmuştur. Bediüzzaman Hazretleri dua konusunda şöyle demektedir:

Duâ, ubûdiyetin (kulluğun) ruhudur ve hâlis bir îmânın netîcesidir. Çünkü duâ eden adam duâsı ile gösteriyor ki, bütün kâinâta hükmeden birisi var ki, en küçük işlerime ıttılâı var ve bilir. En uzak maksadlarımı yapabilir. Benim her hâlimi görür, sesimi işitir. Öyle ise, bütün mevcûdâtın bütün seslerini işitiyor ki, benim sesimi de işitiyor. Bütün o şeyleri o yapıyor ki, en küçük işlerimi de ondan bekliyorum, ondan istiyorum. İşte duânın verdiği hâlis tevhîdin genişliğine ve gösterdiği nûr-u îmânın halâvet ve sâfîliğine bak.²

Yani dua eden insan, Allah’ın her şeyi bildiğini ve her şeye gücünün yettiğini kabul ederek O’na yönelir. Kendi ihtiyaçlarını karşılamada aciz olduğunu, buna karşılık bütün kâinatın Rabbi olan Allah’ın en küçük halini dahi bildiğini ve sesini işittiğini bilir. Bu nedenle dua, “Ben muhtacım, Sen ise her şeye kâdirsin, ihtiyacımı ancak Senden isterim” diyerek Allah’ın huzurunda kulluğunu ve imanını ortaya koymaktır.

Allah’ın bizim ihtiyaçlarımızı önceden bilmesi ve hayatımızla ilgili her şeyi takdir etmiş olması, dua etmeyi anlamsız hale getirmez. Çünkü kulun ne zaman, nasıl ve hangi samimiyetle dua edeceği de Allah’ın ezeli ilmi dahilindedir. Allah, kulunun bir sıkıntı karşısında Kendisine yönelip dua edeceğini bildiği gibi, o duanın ardından meydana gelecek sonucu da bilmektedir. Bu sebeple dua, kaderin dışında gerçekleşen ve onu Allah’ın iradesine rağmen değiştiren bir müdahale değildir. Aksine dua etmek ve duanın sonucunda bir şeyin gerçekleşmesi de İlahi takdirin içinde yer alan sebeplerden biridir. Nasıl ki hastalıktan kurtulmak için ilaç bir sebep ise, sıkıntıdan kurtulmak veya bir nimete ulaşmak için dua etmek de Allah’ın koyduğu sebeplerden biridir.³

Burada önemli olan bir başka nokta da şudur: Dua ve ibadete muhtaç olan Allah değil, insandır. Allah, hiçbir şeye muhtaç olmayan ve bütün varlıkların Kendisine muhtaç olduğu Samed’dir. İnsan ise yaratılışı gereği aciz ve muhtaçtır. Bu nedenle insanın Allah’a yönelmesi, O’ndan yardım istemesi ve O’na sığınması onun fıtratının bir gereğidir. Nasıl ki bedenimizin yaşamak için yemeğe, suya ve havaya ihtiyacı varsa, ruhumuzun da anlam, güven, ümit ve huzura ihtiyacı vardır. Dua, insanın bu manevi ihtiyacını karşılayan en önemli kulluk yollarından biridir. İnsan dua ettiğinde yalnız olmadığını, kendisini bilen, işiten ve kendisine yardım edebilecek sonsuz kudret sahibi bir Rabbinin bulunduğunu hisseder. Bu da insana tevekkül, ümit ve kalbi bir huzur verir.⁴

Ayrıca duanın anlamı yalnızca istenilen şeyin gerçekleşmesinden ibaret değildir. Bazen insan istediği şeyi elde edemese bile duasının karşılığını başka bir şekilde alabilir. Allah, kulunun duasıyla istediği şeyi dünyada verebilir, kulunun bilmediği bir zararı veya musibeti ondan uzaklaştırabilir ya da duasının karşılığını ahirette daha büyük bir mükafat olarak verebilir. Çünkü insan neyin kendisi için gerçekten hayırlı olduğunu her zaman bilemez. Allah ise kulunun bugününü, yarınını ve ahiretini bilen sonsuz ilim sahibidir.⁵

Sonuç olarak, dua ederek muhtaç olduğumuzu kabul ediyor, kulluğumuzu gösteriyor ve Rabbimize yöneliyoruz. Üstelik bizim dua etmemiz de duanın sonucunda meydana gelecek şeyler de Allah’ın ezeli ilmi ve takdiri içerisindedir. Bu nedenle dua, kaderin içinde yer alan bir kulluk ve sebeptir. Allah her şeyi biliyor diye dua etmeye ihtiyacımızın kalmaması gerekmez. Tam tersine, O’nun her şeyi bilen ve her şeye gücü yeten Rabbimiz olduğunu bilmek, insanı O’na daha fazla yönelmeye ve dua etmeye sevk etmelidir.