Cennette dünyadaki gibi dini mükellefiyetler, yasaklar ya da günah kaygısından doğan şer’i tedbirler yoktur. Çünkü cennet teklif ve imtihan yurdu değil, ilahi ikram ve mükafat yurdudur. Allah, cennet ehlinin kalplerindeki kin, nefret, kıskançlık ve kötü düşünceleri tamamen söküp almış; onları hem ruhen hem bedenen her türlü kirden, kusurdan ve ahlaksızlıktan arındırmıştır. Cennet ehli müminler, karşılıklı tahtlar üzerinde hiçbir külfet, zahmet ve yorgunluk olmadan bir araya gelir, huzur içinde görüşüp sohbet ederler.12 İsmail Hakkı Bursevi tefsirinde bu konuda şöyle der:
Cennet ehline Allah canlarının çektiği bütün isteklerini verir mi? Şayet şerîatın menhiyât olarak saydığı bir şeyi canları çekmiş olsa durum ne olacaktır. Bu ayetin manası şudur: Elbette bütün cennet nimetleri hepcanların çektiği şeylerdir. Cennet nimetlerinde canların çekmediği ve meyletmediği şeyler yoktur. Gerçi Allah cennet ehlini, gerçekleşmesi imkân dışı olan yahut yasaklanmış bulunan her hangi bir şeyi arzu etmekten korur, denilmiştir.
Bursevi konunun devamında ise şöyle der:
Cennette bütün din ve mezheplerde haram kılınmış olan livâta yoktur. Bu durum kişinin eşine arkadan yaklaşması sûretiyle de asla cennette olmayacaktır. İmam Mâlik bir dönem kişinin eşine arkadan yaklaşmasına cevaz vermiş olduğu halde bilahare bu fetvadan dönmüştür. Cennette livatayı arzulamak yoktur. Çünkü bu durum ilâhi hikmete muhâliftir. Bazıları buna cevaz vermişlerdir. Bunlar el-Eşbâh ve’n-nezâir kitabının şerhinde zikredilmiştir. Bu görüş sahipleri bu konuda ciddî bir yanlış içindedirler. Biz bu husûsu bahse konu âyetlerde Lût kıssasında beyan etmişizdir. Şaraba gelince şarap livâta gibi değildir. Çünkü şarabın helal ve mübah sayıldığı bazı din, millet ve devirler vardır. Hulâsa her ne olursa olsun cennette ilâhî hikmete muhâlif bir durum yoktur. Bunun için cennette helâl haram gibi bir takım teklif ve hükümler olmamasına rağmen yine de eşler, mahremleri olmayan erkeklere karşı örtünürler.3
Bursevi’ye göre cennette insanın arzuları sınırsız biçimde gerçekleşmeyecek; Allah, cennet ehlinin arzularını ilahi hikmete uygun hale getirecektir. Yani insan, dünyadayken fıtratı gereği haram veya çirkin kabul ettiği bazı şeyleri cennette de arzulamayacaktır. Çünkü Allah, cennet ehlinin kalplerini kötü arzu ve eğilimlerden arındırmıştır. Bursevi, livatayı (eşcinselliği) buna örnek gösterir ve böyle bir fiilin cennette bulunmayacağını, arzu da edilmeyeceğini belirtir. Şarap konusunda ise farklı bir değerlendirme yapar. Çünkü dünyada bazı din ve topluluklarda şarap helal kabul edilmiştir; ayrıca cennette sunulacak içeceklerin dünyadaki haram şarapla aynı mahiyette olmadığı bildirilmiştir. Bursevi, cennette dünyadaki gibi helal-haram hükümlerine dayalı bir mükellefiyet bulunmasa da ilahi hikmetin devam ettiğini vurgular ve eşlerin mahremi olmayan erkeklere karşı örtünmesini buna örnek verir. Elbette bu durum bir zorunluluk değildir. Dolayısıyla onun anlatmak istediği, cennette yasakların bulunmamasının her türlü davranış ve arzunun gerçekleşeceği anlamına gelmediğidir.
Ancak bu, dünyada yasaklanan her şeyin cennette serbest olacağı anlamına gelmez. Dünyadaki yasaklar iki kısımdır. Bir kısmı, özü itibarıyla değil, dünyada yol açtığı zararlar sebebiyle yasaklanmıştır: Sarhoşluk veren içki, erkekler için ipek elbise, altın ve gümüş kaplar bunlardandır. Bu yasakların sebebi olan zararlar cennette bulunmayacağı için, bu nimetler orada arındırılmış birer ikram olarak müminlere sunulacaktır. Diğer kısmı ise livata gibi bizzat fıtrata ve ilahi hikmete aykırı olan fiillerdir. Bunlar cennette bulunmayacağı gibi, Allah bu tür arzuları da cennet ehlinin kalplerinden tamamen silecektir. Nitekim cennet, imtihanın sona erdiği, inananlara akla ve hayale gelmeyen maddi ve manevi nimetlerin sunulduğu ebedi bir mükafat âlemidir. İmam Gazali şöyle der:
Başınızı kaldırın, burası amel yeri değil, bağış ve mükafat yeridir buyurup onlara zaman ve mekandan münezzeh olarak tecelli eder, cemalini gösterir.4
İmam Gazali ayrıca, Kabe’nin etrafındaki tavaf sırasında yaşanan yoğun manevi havanın kişinin dikkatini dünyevi arzu ve düşüncelerden uzaklaştırıp ibadete yönelttiğini belirtir. Bu sebeple normal şartlarda dikkat edilmesi gereken kadın-erkek ayrımı, tavafın kendine özgü şartları ve manevi havası içinde aynı şekilde değerlendirilmemiştir..5 İmam Gazali’nin bu yaklaşımı cennetteki duruma uygulandığında önemli bir noktaya işaret eder: Cennet, yasakların ve mükellefiyetlerin bulunduğu bir imtihan yeri değildir. Dolayısıyla haremlik-selamlık uygulamasını dünyadaki anlamıyla cennet hayatına taşımak doğru olmaz. Ancak bu, mahremiyetin, hayanın ve edebin bütünüyle ortadan kalktığı anlamına da gelmez. Cennetteki ilişkiler, dünyadaki yasak ve sorumluluk anlayışından farklı olarak, tertemiz bir fıtrat ve ilahi hikmet çerçevesinde gerçekleşir.
Değerlendirme
Cennette haremlik-selamlık meselesi hakkında doğrudan bir ayet veya hadis bulunmamaktadır. Bununla birlikte Kur’an-ı Kerim’de cennet kadınlarının “bakışlarını yalnız eşlerine çeviren” (Rahman 55/56) ve “çadırlarda korunmuş” (Rahman 55/72) kadınlar olarak nitelenmesi, cennette iffet ve mahremiyetin devam ettiğine işaret eder. Ayrıca konuya dolaylı olarak değinen bazı alimlerin açıklamaları da vardır. Öte yandan, cennet hayatının dünyadaki dini hükümlerden farklı olduğunu gösteren başka örnekler de mevcuttur.Mesela dünyada aklı örttüğü ve kötülüklere yol açtığı için haram kılınan içki, cennette aklı baştan almayan, baş ağrısı ve sarhoşluk vermeyen tertemiz bir içecek olarak sunulacaktır. Dünyada erkeklere yasaklanan ipek elbiseler, cennette müminlerin giysisi ve süsü olacaktır. Dünyada kullanılması yasaklanan altın ve gümüş kaplar da cennette müminlere ikram ve ziynet olarak sunulacaktır. Bu örnekler, dünyada belirli hikmetlerle yasaklanan bazı nimetlerin, özellikleri ve sonuçları değişerek cennette birer ikrama dönüşebileceğini gösterir.
Bununla birlikte, cennette dini mükellefiyetlerin bulunmaması, mahremiyet ve edep anlayışının da tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Nitekim Bursevi, cennette helal-haram hükümlerine dayalı bir sorumluluk bulunmadığı halde eşlerin mahremi olmayan erkeklere karşı örtüneceğinden söz eder. Buradan, cennetteki mahremiyetin dünyadaki gibi bir yasağa, zorunluluğa veya günah endişesine dayanmadığı; cennet ehlinin arınmış fıtratına ve ilahi hikmete uygun bir hal olduğu anlaşılabilir.
Sonuç olarak, cennette dünyadaki anlamıyla bir haremlik-selamlık zorunluluğu bulunduğunu söylemek için yeterli delil yoktur. Mahremiyetin bütünüyle ortadan kalktığını söylemek de doğru değildir.
Soner Duman, "Allah'ın Sorularım Var", Erkam Yayınları, İstanbul, 2020, s. 242-243.
Vehbe Zuhayli,"Tefsir'ül Münir", Risale Yayınları, s. 69.
İsmail Hakkı Bursevi, "Rûhu'l Beyân", Erkam Yayınları, 2013, c. 18, s. 356.
İmam Gazali, Kalplerin Keşfi, İstanbul: Gelenek Yayıncılık, 2015, s. 22.
Gazali, İmam. Yeni İhyâ-u Ulûmiddin, (e-kitap), s. 620. https://www.ahmettunalilar.com/Kitaplar/ihyau_ulumiddin_ekitap_mobi_epub.pdf

