1. Cehennemin Yedi Tabakası ile İlgili Ayet ve Hadisler
Kur’an-ı Kerim’de cehennemin yedi kapı/tabaka olduğu şöyle bildirilmiştir:
Şüphesiz onların hepsine vadedilen yer cehennemdir. Onun yedi kapısı vardır. Her kapı için onlardan ayrılmış birer grup vardır. 1
Tabakaların üst üste olması ile ilgili Hz. Ali (r.a.) şöyle buyurmuştur:
Cehennemin kapıları nasıldır, bilir misiniz? Sizin dünyadaki kapılarınız gibi yan yana değildir; bilakis kat kattır, biri diğerinin üzerindedir. Önce birinci kat dolar, sonra ikinci kat, sonra üçüncü kat... Böylece tamamı doldurulur. 2
Suyuti’nin ed-Dürrü’l-Mensur tefsirinde, İbn Ebi Hatim kanalıyla İbn Abbas’tan şöyle nakledilmektedir:
Cehennem’in kapılarının adı: Cehennem, Sair, Leza, Hutame, Sekar, Cahim ve Haviye'dir. Haviye, Cehennem’in en alt tabakasının kapısıdır. 3
Cehennemin bu 7 isminin geçtiği ayetler:
Cehennem
Şüphesiz cehennem, pusuda bekleyen bir gözetleme yeridir; azgınların varacağı yerdir.” 4
Leza
Hayır! Muhakkak o Leza’dır. Derileri kavurup soyandır. 5
Hutame
Hayır, andolsun ki o Hutame’ye atılacaktır. Hutame’nin ne olduğunu sen bilir misin? O, kalplerin içine işleyen Allah’ın tutuşturulmuş ateşidir. 6
Sair
Hakkı inkar edenler için Sair azabı hazırladık... Onlar: ‘Eğer dinlemiş veya aklımızı kullanmış olsaydık bu Sair halkı arasında olmazdık’ derler. 7
Sekar
Ben onu Sekar’a sokacağım. Sekar’ın ne olduğunu sen bilir misin? O ne bırakır ne terk eder, derileri kavurur. 8
O gün yüzüstü ateşe sürüklendiklerinde: ‘Sekar’ın dokunuşunu tadın!’ denir. 9
Cahim
Onu yakalayın, bağlayın, sonra da Cahim’e atın! 10
Sonra onların dönüşü elbette Cahim’edir. 11
Haviye
Kimin de tartıları hafif gelirse, artık onun barınağı Haviye’dir. O Haviye’nin ne olduğunu sen bilir misin? O, kızgın bir ateştir! 12
Münafıkların en alt katta olması:
Şüphesiz ki münafıklar ateşin en alt tabakasındadırlar. Artık onlar için asla bir yardımcı da bulamazsın. 13
Azabın derecelerine göre insanı sarması:
Semure b. Cündeb’den (r.a.) rivayetle Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Ateş, cehennemliklerden amellerine göre kimisinin topuklarına kadar, kimisinin göbeğine kadar, kimisinin de boğazına kadar ulaşır.” 14
Kapılardan birinin ümmete kılıç çekenlere ait olması:
İbn Ömer’den (r.a.) rivayetle Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Cehennemin yedi kapısı vardır. Bu kapılardan biri, ümmetime karşı kılıç çeken kimseler içindir.” 15
2. Cennetin Dereceleri ve Tabakaları ile İlgili Ayet ve Hadisler
Cennetteki makamların birbirinden üstün dereceler halinde bulunduğu Kur’an-ı Kerim’de şöyle beyan edilmektedir:
Bak, dünyada onları birbirine nasıl üstün kıldık. Elbette ahiret, dereceler bakımından da daha büyüktür; üstünlük bakımından da daha büyüktür. 16
Kim de O’na salih ameller işlemiş bir mü’min olarak gelirse, işte onlar için en yüksek dereceler vardır. 17
Cennet tabakalarının isimlerinin geçtiği ayetler:
Darü’s-Selam
Rableri katında onlara esenlik yurdu vardır. 18
Allah Darü’s-Selam’a çağırır. 19
Cennetü’l-Me’va
Andolsun ki onu bir diğer inişte de Sidretü’l-Münteha’nın yanında gördü. Ki onun yanında Cennetü’l-Me’va vardır. 20
Cennetü’l-Huld
De ki: Bu mu daha hayırlıdır, yoksa müttakilere vadedilen ebediyet cenneti mi? 21
Cennetü’n-Naim
Beni Naim cennetinin varislerinden kıl. 22
Naim cennetlerinde... 23
Cennet-i Adn
Allah mü’min erkeklere ve mü’min kadınlara, altlarından ırmaklar akan ebedi cennetler ve Adn cennetlerinde hoş meskenler vadetmiştir. 24
Adn cennetlerine girecekler... 25
Cennetü’l-Firdevs
İman edip salih ameller işleyenlere gelince, onların konakları Firdevs cennetleridir. 26
Onlar Firdevs’e varis olacaklardır. 27
Cennetin dereceleri ve üsttekilerin yıldız gibi görünmesi:
Ebu Said el-Hudri ve Sehl b. Sa‘d’dan (r.a.) rivayetle Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
Cennetlikler, kendilerinden üstün derecelerdeki köşk sahiplerini, aralarındaki mertebe farkı sebebiyle, tıpkı sizin gökyüzünün doğu veya batı ufkunda parıldayan parlak bir yıldızı seyrettiğiniz gibi göreceklerdir. 28
3. Firdevs Cenneti ile İlgili Hadisler
Firdevs’in konumu, tavanı ve nehirleri:
Ebu Hüreyre’den (r.a.) rivayetle Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
Allah’tan cennet istediğiniz zaman O’ndan Firdevs’i isteyiniz. Çünkü Firdevs, cennetin tam ortası ve en yüksek yeridir. Onun tavanı ise Rahman’ın Arş’ıdır. Cennetin nehirleri de oradan fışkırır. 29
Arş’ın sesini işitme:
Ebu Ümame’den (r.a.) rivayetle Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
Allah’tan Firdevs’i isteyin; çünkü o cennetlerin en yücesidir. Firdevs ehli bizzat Arş’ın gıcırtısını işitirler. 30
4. Makam-ı Mahmud ile İlgili Ayet ve Hadisler
Makam-ı Mahmud ayeti:
Gecenin bir kısmında da sana mahsus bir nafile olmak üzere teheccüde kalk. Rabbinin seni Makam-ı Mahmud’a ulaştırması pek yakındır. 31
Makam-ı Mahmud’un mahiyeti:
İbn Ömer’den (r.a.) şöyle rivayet edilmektedir:
Kıyamet günü insanlar bölük bölük olur; her ümmet kendi peygamberinin ardına düşüp şefaat diler. Nihayet şefaat yetkisi Hz. Muhammed’e (s.a.v.) intikal eder. İşte Allah’ın onu Makam-ı Mahmud’a ulaştırdığı gün o gündür. 32
Cennetteki en yüksek derece olan Vesile:
Abdullah b. Amr b. el-As’tan (r.a.) rivayetle Resulullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
Müezzini işittiğinizde onun söylediklerini tekrar edin... Sonra benim için Allah’tan el-Vesile’yi isteyiniz. Zira Vesile, cennette öyle bir derecedir ki Allah’ın kullarından yalnız bir tek kula nasip olacaktır. O kulun ben olacağımı ümit ediyorum. Kim benim için Vesile’yi isterse, kıyamet günü ona şefaatim hak olur.” 33
Sonuç olarak; Cennet ve Cehennem tek dereceli yahut tek tabakalı değildir. Kur’an-ı Kerim ve hadis-i şerifler, Cehennem’in yedi kapıdan ve dereceli azap tabakalarından, Cennet’in ise dereceler ve makamlar halinde yükselen nimet menzillerinden ibaret olduğunu haber vermektedir. Her iki alemde de insanların yeri; imanlarına, amellerine, inkarlarına, nifaklarına ve isyanlarının derecesine göre farklılık gösterecektir.
Cehennem’de azap herkes için aynı olmayacak; küfür, nifak ve günahın ağırlığına göre değişecektir. Nitekim en ağır azabın, nifakta ileri gidenlere tahsis edildiği bildirilmiştir. Cennet’te ise ehl-i iman, salih amellerine, ihlaslarına ve derecelerine göre farklı makamlarla mükafatlandırılacaktır. Bu dereceler içinde Firdevs, cennetin en yüksek ve en faziletli menzili olarak zikredilmiş; Arş’a en yakın makam olarak tarif edilmiştir.
Makam-ı Mahmud ise doğrudan bir cennet tabakası ismi değil; Peygamber Efendimiz’e (sav) mahsus, kıyamet gününde şefaat-i uzma ile tecelli edecek pek büyük bir makamdır.
Hicr, 15/43-44.
Taberi Tefsiri (Cami'u'l-Beyan), Hisar Yayınevi, 1996, Cilt 5, s. 213; Kurtubi, el-Cami' li-Ahkami'l-Kur'an, Buruç Yayınları, 1997, Cilt 10, s. 18
Celaleddin es-Suyuti, ed-Dürrü'l-Mensur fi't-Tefsir bi'l-Me'sur, Cilt 8, s. 65,70–71.
Nebe, 78/21-22.
Mearic, 70/15-16.
Hümeze, 104/4-7.
Mülk, 67/5, 10-11.
Müddessir, 74/26-29.
Kamer, 54/48.
Hakka, 69/30-31.
Saffat, 37/68.
Karia, 101/8-11.
Nisa, 4/145.
İbn Kesir, Hadislerle Kur'an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları, 1984, Cilt 9, s. 4396
Tirmizi, Tefsir, 3123
İsra, 17/21.
Taha, 20/75.
En‘am, 6/127.
Yunus, 10/25.
Necm, 53/13-15.
Furkan, 25/15.
Şuara, 26/85.
Vakıa, 56/12.
Tevbe, 9/72.
Suresi, 35/33.
Kehf, 18/107.
Mü’minun, 23/11.
Buhari, Bed’ü’l-Halk 8; Müslim, Cennet 11; Kurtubi, ilgili bahis; İbn Kesir, ilgili bahis.
Buhari, Cihad 4, Tevhid 22; Tirmizi, Cennet 4.
Taberani, el-Mu‘cemü’l-Kebir; İbn Ebi Hatim, Tefsir; Elmalılı Hamdi Yazır, ilgili tefsir; Fahruddin er-Razi, ilgili tefsir.
İsra, 17/79.
Buhari, Zekat 52, Tefsir 17/11; Tirmizi, Kıyame 10; İbn Kesir, Tefsir, İsra 79 tefsiri.
Müslim, Salat 11; Ebu Davud, Salat 36; Tirmizi, Menakıb 1; İbn Kesir, Tefsir, ilgili bahis.

