İlgili yer şöyle geçmektedir:

Kur’ân, şu kitâb-ı kebîr-i kâinâtın bir tercüme-i ezeliyesi; ve âyât-ı tekvîniyeyi okuyan mütenevvi‘ dillerinin tercümân-ı ebedîsi; ve şu âlem-i gayb ve şehâdet kitabının müfessiri; ve zeminde ve gökte gizli esmâ-yı İlâhiyenin ma‘nevî hazînelerinin keşşâfı; ve sutûr-u hâdisâtın altında muzmer hakāikin miftâhı...¹

Bediüzzaman Hazretleri “Kur’ân, şu kitâb-ı kebîr-i kâinâtın tercümân-ı ezelîsi” derken, kâinatın Allah’ın kudretini, ilmini ve isimlerini gösteren büyük bir kitap gibi olduğunu nazara vermektedir. Nasıl ki dilini bilmediğimiz bir kitapta, bir tercüman, o kitabın ne anlattığını bize anlatırsa ancak o kitaptaki manayı ve incelikleri anlayabiliyoruz. Kur’an da böyle bir tercüman gibidir, kâinattaki varlıkların ve olayların Allah’ın isim ve sıfatlarına işaret eden anlamlarını bize açıklar. Fakat bu kitabı ancak lisan-ı hâli (hal dili) bilenler okuyabilir. Her insan bu dili anlayamadığı için Allah, Kâinat kitabını tercüme eden Kur’ân kitabını bize göndermiştir. Kur’ân sâyesinde kâinatın ne olduğu, nelerden bahsettiği anlaşılır.

“Âyât-ı tekvîniyeyi okuyan mütenevvi‘ dillerinin tercümân-ı ebedîsi” ifadesi de bu hakikate işaret etmektedir. Kur’an, canlı ve cansız bütün varlıkların kendilerine mahsus bir lisanla Allah’ı zikrettiklerini ve O’nun isim ve sıfatlarına işaret ettiklerini bildirir. Bediüzzaman Hazretleri de kainattaki her varlığı birer âyet-i tekvîniye, yani Allah’ın kudret ve sanatını gösteren bir yaratılış ayeti olarak ele almaktadır. Her bir varlık, kendisine mahsus lisanıyla yaratılışındaki harikalıkları, taşıdığı hikmetleri ve kendisini yaratan Allah’ın isim ve sıfatlarını ilan etmektedir. İşte Kur’an, kainattaki bu sayısız varlığın kendilerine mahsus dillerle anlattıkları hakikatleri insanlara tercüme ederek, onların ne söylediğini ve hangi ilahî hakikatlere işaret ettiğini bize öğretmektedir.

Mesela şu âyetlere bakalım:

İnkâr edenler görmediler mi ki, şübhesiz gökler ve yer birbirine bitişik idiler de onları ayırdık ve her canlı şeyi, sudan yaptık. Hâlâ îmân etmiyorlar mı?²

Mesela Rabbimiz, bu ayetlerle bize kainat kitabını Kur’an vasıtasıyla tercüme etmektedir. Nitekim göklerle yerin daha önceleri bitişik olduğunu, sonra birbirinden ayrıldığını ve bütün canlıların sudan yaratıldığını ifade ederek, kainatta gerçekleşen yaratılış hadiselerine dikkatlerimizi çekmektedir. Böylece Kur’an, insanın kainat kitabını okuyup anlamasına rehberlik etmekte; kendisine mahsus lisanıyla yaratılışındaki harikalıkları ve taşıdığı hikmetleri ortaya koymak ile kendisini yaratan Allah’ın isim ve sıfatlarını zikretmekte ve böylece Kur’an da bütün bu manaları bize tercüme ederek “tercüman-ı ebedî” vazifesini görmektedir.

Göğü de kuvvet(imiz)le binâ ettik; ve şübhe yok ki biz, elbette (devamlı sûrette onu)genişleticileriz.³

Rabbimiz, bu ayette ise gökyüzünün yaratılışına ve genişlemesine dikkatlerimizi çekmektedir. Nitekim bu ayet, kainatın yaratılışı ve genişliği üzerinde düşünmemize işaret etmektedir. Böylece Kur’an, insanın kainat kitabını okuyup anlamasına ve kainatın yaratılışında görülen Allah’ın sonsuz kudret ve azametini tefekkür etmesine rehberlik etmektedir. Hatta kainatın devamlı genişlediği gerçeğini, bu husus bilimsel olarak Edwin Hubble’ın 1929’daki çalışmalarıyla ortaya konulmadan yüzyıllar önce haber vererek, kainat kitabındaki bu ayeti de bize tefsir etmiş; tercümân-ı ezelî vazifesini yapmıştır.

Kendisine mahsus lisanıyla yaratılışındaki harikalıkları ve taşıdığı hikmetleri ortaya koymak ile kendisini yaratan Allah’ın isim ve sıfatlarını zikretmekte ve böylece Kur’an da bütün bu manaları bize tercüme ederek “tercüman-ı ebedî” vazifesini görmektedir.

(Onlar) hiç deveye bakmıyorlar mı, nasıl yaratılmış?Ve göğe (bakmıyorlar mı), nasıl yükseltilmiş?Ve dağlara (bakmıyorlar mı), nasıl dikilmiş?⁴

Rabbimiz, bu ayetlerde ise devenin nasıl yaratıldığına, göğün nasıl yükseltildiğine, dağların nasıl dikildiğine ve yeryüzünün nasıl yayıldığına dikkatlerimizi çekerek, kainattaki yaratılış ve düzen üzerinde düşünmemizi istemektedir. Böylece Kur’an, insanın kainat kitabını okuyup anlamasına ve bu eserler üzerinden Allah’ın kudret ve azametini tefekkür etmesine rehberlik etmektedir. Nitekim birçok alim de bu ayetlerden hareketle deve, gök, dağlar ve yeryüzü üzerinde araştırmalar yapmış; bunların yaratılışındaki pek çok hikmeti, harikalığı, insanlara sağladığı faydaları ve yaratılışlarında görülen ince hesapları ortaya koymaya çalışmışlardır.

Hasılı, Kur’an, Allah’ın kudret ve hikmetiyle yaratılmış olan kainat kitabının “tercüme-i ezelîsi”dir. Kainattaki varlık ve hadiselerin her biri, Allah’ın isim ve sıfatlarına işaret eden, yaratılışındaki harikalıkları gösteren ve Allah’ın kudretindeki hassas ölçüleri ortaya koyan manalar taşımaktadır. Kur’an, insanın bu manaları doğru okuyabilmesi için kainat kitabındaki ayetleri tercüme etmekte; varlıkların ve hadiselerin arkasındaki ilahî kudret, hikmet, rahmet ve sanatı göstermektedir. Böylece insanı kainat üzerinde araştırma ve incelemeler yapmaya, yaratılıştaki hikmetleri ve ince hesapları keşfetmeye sevk etmektedir.

Diğer taraftan kainattaki her bir varlık, kendisine mahsus lisanıyla yaratılışındaki harikalıkları ve taşıdığı hikmetleri ortaya koymakta, kendisini yaratan Allah’ın isim ve sıfatlarını zikretmektedir. Kur’an ise bu varlıkların kendi lisanlarıyla ifade ettikleri hakikatleri, tesbih ve zikirlerini bize tercüme ederek böylece “tercüman-ı ebedî” vazifesini görmektedir.