“Hiç ölmeyecekmişsin gibi dünyan için, yarın ölecekmişsin gibi âhiretin için çalış!” sözü, sahih kaynaklarımıza göre Allah Resûlü'ne (s.a.v.) ait bir hadis olmasa da (halk arasında meşhur olmuş kelam-ı kibar denilen) hikmetli ve özlü bir sözdür.¹

Detaylı bir araştırma yaptığımızda Vehbe Zuhayli'nin tefsirinde bu sözün bir sahabe efendimize ait olduğunu görmekteyiz. Bununla beraber, bahsi geçen sözün aslında bir ayetten kaynaklandığı da anlaşılmaktadır:

Allah’ın sana verdiği (servet) ile âhiret yurdunu ara (bol hayır yap); dünyadan da nasîbini unutma!²

Bu ayetin tefsiri şu şekilde yapılmıştır:

"Allah'ın sana verdiği nimetlerle ahiret yurdunu gözet." Yani Allah'ın sana bağışladığı bu bol malı ve geniş nimeti, Rabbine itaat etme, dünya ve ahirette sevap elde etmeyi temin edecek çeşitli ibadetlerle Allah'a yaklaşma yolunda kullan. Zira dünya, ahiretin tarlasıdır.

"Dünyadaki nasibini de unutma." Yani Allah'ın yiyecek, içecek, giyinme, barınma ve evlenme gibi mubah kıldığı dünya lezzetlerinden olan nasibini terk etme. Zira Rabbinin senin üzerinde hakkı vardır. Nefsinin senin üzerinde hakkı vardır. Aile halkının senin üzerinde hakkı vardır. Ziyaretçilerinin senin üzerinde hakkı vardır. Her hak sahibine hakkını ver. İşte bu, İslâm'ın bu hayattaki orta yolu izlemesinin delilidir.

Abdullah b. Ömer (r.a.) diyor ki: "Hiç ölmeyecekmiş gibi dünya için çalış. Yarın ölecekmiş gibi ahiret için çalış."³

Bu sözün manası hakkında, yukarıdaki açıklamalar ışığında, dünya ve ahiret dengesinin hassas bir şekilde kurulması gerektiğini söyleyebiliriz. Yüce dinimiz, biz Müslümanların hem dünyada hem ahirette iyi olmasını ister ve buna göre tavsiye ve emirlerde bulunur. Asr-ı saadette yaşanmış olan şu olay, bu meseleyi daha iyi anlamamızı sağlamaktadır:

Resûl-i Ekrem (s.a.v.), ashâbından bir zâtın hastalandığını duydu ve hemen ziyaretine gitti. Hastalanan sahâbî, hastalıktan iyice zayıflamış ve âdeta bir kuş yavrusuna dönmüştü. Allah Resûlü, yanında bir müddet kaldıktan sonra ona, “Herhangi bir konuda Allah'a dua ediyor veya ondan bir şey istiyor muydun?” diye sordu. Hasta zât, “Evet. Allah'ım! Beni âhirette ne ile cezalandıracaksan onu şimdiden dünyada bana ver, diye dua ediyordum.” cevabını verdi. Bunun üzerine şaşkınlığını açıkça ifade eden Allah Resûlü, böyle dua etmemesi konusunda onu uyardı ve ona, “Allâhümme âtinâ fi'd-dünyâ haseneten ve fi'l-âhireti haseneten ve gınâ azâbe'n-nâr.” (Allah'ım, bize dünyada iyilik ver, âhirette de iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru!) diye dua etmesini tavsiye etti. Tavsiyeye uyan hasta, bir süre sonra iyileşti.⁴

Uzun yıllar Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) hizmetlerinde bulunmuş olan Enes bin Malik (r.a.) da, Resul-i Ekrem'in (s.a.v.) en çok yaptığı duanın yukarıda geçen dua olduğunu nakletmiştir.⁵ Demek ki Rabbimizden istediğimiz şeylerden belki de en önemlisi dünya-ahiret dengesini kurmaktır. Daha sonra bu dua, namazımızın içindeki dualar kısmına girerek gündelik hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir.

Yani dünya ve ahiret dengemizi bozacak aşırı uçlar, dinimizce hoş görülmemiştir. Bir tarafta tamamen madde odaklı, dünya ve içindekilere aşırı bir bağlılık ve sevgi ile ahiretin unutulduğu bir hayat vardır. Diğer uçta ise dünyadan tamamen el etek çekip insanlardan uzak, miskincesine sürdürülen sıkıntılı bir hayat vardır. Mesela Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) kendisini ibadete adayarak ailesini ihmal eden sahabeleri ikaz ettiğini bilmekteyiz.

Bu da gösterir ki İslamiyet, yalnız bir tarafa yüklenip diğer tarafı ihmal etmeyi değil; kullukta ciddiyetle beraber dünya vazifelerinde de denge ve mes'uliyeti emreder.

Netice olarak insan, her an ölebileceği için tövbe, ibadet, farzlar ve kulluk vazifelerini geciktirmeden yapmalıdır. Öte yandan dünya işleri ise tertip, düzen ve sorumluluk ister; insan, tembellik etmeden vazifesini sağlam ve devamlı bir şekilde yapmalıdır.

Buradaki “hiç ölmeyecek gibi dünya için çalışmak”, dünyaya kalben bağlanmak ve dünyayı ebedi zannetmek demek değildir. Geçim, ilim, hizmet ve insanlara faydalı olma noktasında plansız, başıboş ve ihmalkar olmamak demektir. Müslüman, dünyayı ahiretin tarlası bilmeli; çalışmasını da meşru bir şekilde ve ibadet niyetiyle yapmalıdır.