Balığa acımak, bir çocuğun kalbindeki şefkatin güzel bir tezahürüdür. Fakat bu şefkatin doğru yerde ve doğru ölçüde olması gerekir. Allah’ın yarattığı bir hayvana, Allah’ın ona verdiği vazifeden daha ileri bir merhamet düşünmek doğru olmaz. Çünkü Allah, bu dünyada canlıları birbirine rızık yapmıştır. İnsan da diğer birçok canlı gibi rızıkla hayatını devam ettirir. Balıklar, koyunlar, tavuklar ve daha başka hayvanlar da insanın istifadesine verilmiştir. Bu, merhametsizlik değil; ilahi hikmetin bir parçasıdır. Bir hayvanı yemek için kesmek veya avlamak, eğer Allah’ın izin verdiği ölçüler içinde olursa zulüm değildir. Asıl zulüm, gereksiz yere eziyet etmek, oyuncağa çevirmek veya boş yere öldürmektir.
Burada çocuğa şu sade misaller de verilebilir: Bir elmayı koparıp yemek nasıl ağaca düşmanlık değilse, bir koyunun sütünden faydalanmak nasıl ona zulüm değilse, helal dairede bir hayvandan gıda olarak istifade etmek de merhametsizlik değildir. Allah, hayvanları sadece kendileri için değil, başka canlılara fayda vermeleri için de yaratmıştır. Balık da bu vazifelerden birini yapıyor. Nasıl bir koyun yalnız ot yiyip dolaşmıyor; sütüyle, yünüyle, bazen etiyle insanlara fayda veriyorsa, balık da insan bedenine kuvvet olan bir nimet oluyor. Böylece boşuna yaşamış olmuyor; Allah’ın kendisine verdiği vazifeyi yerine getirmiş oluyor.
Örneğin topraktaki bir tohum çürür gibi görünür; fakat aslında daha büyük bir vazifeye geçer ve ağaç olur. Bir yağmur damlası yere düşer, kaybolmuş gibi olur; fakat toprağı diriltir, çiçeklere can verir. Bunun gibi bir hayvan da Allah’ın takdiriyle başka canlıların hayatına vesile olduğunda, yaratılışındaki hikmetlerden birini yerine getirmiş olur. Hatta böylece varlık bakımından daha yüksek bir hizmete girmiş olur. Yani yalnız kendi başına yaşayan bir hayvan iken, insan bedenine kuvvet olan, ibadete destek olan, hayra vesile olan bir nimet haline gelir.
“Hayvanların yemek haline getirilme yolunda büyük acılar çektiği” düşüncesi de çocukların haddinden fazla şefkat göstermesine neden olabilir. Fakat gerçek şudur ki hayvanlar, rızık olma yolunda ya hiç acı çekmez ya da çok az acı çekerler.
“Allah niçin yemeği pişmiş olarak vermedi?” sorusuna ise şöyle cevap verilebilir: Bu dünya imtihan dünyasıdır. Allah, birçok nimeti sebepler perdesi altında veriyor. Ekmek topraktan pişmiş halde çıkmıyor; önce buğday oluyor, sonra öğütülüyor, hamur yapılıyor ve pişiriliyor. Süt doğrudan peynir olarak inmiyor; insana işlemek düşüyor. Pamuk gömlek olarak bitmiyor; toplanıyor, eğriliyor, dokunuyor. Demek ki Allah, nimetlerini çoğu zaman emekle, dikkatle ve şükürle elde edilecek şekilde yaratıyor. Bununla insan hem çalışmayı öğreniyor hem nimetin kıymetini anlıyor hem de her safhada Allah’ın ihsanını görüyor. “Allah isteseydi ağaçlarda hazır yemek yaratabilirdi. Fakat o zaman insanların eli, emeği, gayreti, paylaşması, pişirmesi, ikram etmesi gibi pek çok güzel şey olmazdı. Şimdi bir balık tutuluyor, temizleniyor, pişiriliyor, sofraya geliyor. Bu süreçte rızık, emek, besmele, şükür, paylaşma ve ikram gibi birçok güzellik bir araya geliyor.” Böyle bir anlatım, meselenin sadece “yemek” değil, aynı zamanda “hikmet, şükür ve vazife” meselesi olduğunu çocuğa hissettirebilir.
En doğru merhamet, Allah’ın merhametine uymaktır. Şefkati korumak gerekir; fakat şefkati hikmetten ayırmamak da gerekir. Allah’ın rahmetinden daha ileri bir merhamet tasavvur edildiğinde denge bozulur. Doğru olan, hem hayvana şefkat etmek hem de Allah’ın helal kıldığı rızkı hikmet ve şükürle kabul etmektir.
