İlgili hadis şöyle geçmektedir:

Güneş batıp gece karanlığı bastığında, yahut akşamladığınız zaman, çocuklarınızı dışarı çıkmaktan men ediniz. Çünkü, şeytanlar o sırada etrafa dağılırlar, faaliyete geçerler. Geceden bir saat/biraz zaman geçtikten sonra çocukların eve gelmelerini sağlayın ve kapıları kapatın/kilitleyin ve Allah’ın adını anın. Çünkü, şeytan kapalı bir kapıyı açmaz. Su kırbalarının ağzını bağlayın ve Allah’ın adını anın. Yiyecek kaplarınızı -küçük bir örtüyle de olsa- örtün ve Allah’ın adını zikredin. Ve çıralarınızı/lambalarınızı söndürün.¹

Bu hadis, çocukların akşam ezanı ile gecenin ilk saatleri arasında mümkün olduğunca evde bulunmalarını tavsiye etmektedir. Burada asıl maksat, çocukların hem görünür hem de görünmeyen tehlikelerden korunmasıdır.

Bu hadis hakkında İbn el-Cevzi şöyle demiştir: O saatte çocuklar için korku vardır, çünkü şeytanların aradığı necaset (kirlilik) genellikle o zaman onlarda bulunur ve onları koruyacak olan zikir (Allah'ı anma) genellikle çocuklarda yoktur ve şeytanlar yayıldıklarında tutunabildikleri her şeye tutunurlar. Bu nedenle o saatte çocuklar için korku vardır. O dönemde yayılmalarının sebebi, geceleyin gündüzden daha rahat hareket edebilmeleridir. Çünkü karanlık, şeytani güçlerin bir araya gelmesi için diğer zamanlardan daha elverişlidir.²

İmam Nevevi ise şöyle demiştir: Bu hadis, hem bu dünyanın hem de ahiretin menfaatlerini birleştiren bir dizi iyilik ve edep türünü içermektedir. Peygamberimiz (sav), şeytanın zararından korunmanın sebebi olan bu edep kurallarını emretmiştir ve Allah, tüm bu yolları şeytanın zararından korunmanın vesilesi kılmıştır. Bu yollara uyulduğu takdirde, şeytan kapları açamaz, su tulumlarını çözemez, kapıları açamaz, çocuklara veya başkalarına zarar veremez. Bu, sahih hadiste geçen şu hadise benzer: Bir kimse evine girerken Besmele çekerse, şeytan "Kalacak yer yok" der, yani bu insanlarla geceyi geçirme yetkimiz yoktur. Eğer bir erkek karısıyla cinsel ilişkiye girerken, “Ey Allah’ım, şeytanı bizden uzak tut ve bize bahşettiğin (evcil hayvanlardan) da şeytanı uzak tut” derse, bu çocuğun şeytanın zararından korunmasına vesile olur. Bu, sahih hadisler arasında çok bilinen şu hadise benzer.

Bu hadis, bu ve benzeri durumlarda Allah'ı anmamızı teşvik etmektedir. Sahabelerimiz şöyle buyurmuştur: Her şeyin başında Allah'ın adını anmak ve her şeyin başında Allah'a hamd etmek müstehabdır. Çünkü bu, hasen hadislerden (sahih rivayetlerden) kaynaklanmaktadır.

"Gecenin kanatları" sözleri, gecenin karanlığına atıfta bulunan iyi bilinen bir ifadedir. Ve gecenin karanlığı çöktüğünde söylendiği rivayet edilir. Peygamber Efendimiz'in (sav) "Çocuklarınızı evde tutun" sözü, o vakitte dışarı çıkmalarına izin vermemek anlamına gelir. “Çünkü o zaman şeytanlar ortaya çıkar” sözleri, o dönemde çok sayıda şeytan olduğu için çocukların şeytanların zararına maruz kalabileceği korkusunu ifade eder. Allah en iyisini bilir.³

Değerlendirme

İslam âlimleri hadiste geçen "şeytanların yayılması" ifadesini hakiki manasıyla değerlendirmişlerdir. Buna göre akşamın ilk vakitlerinde şeytanların ve cinlerin faaliyetlerinin arttığı, bu sebeple özellikle korunmasız durumda bulunan çocukların zarar görme ihtimalinin bulunduğu ifade edilmiştir. Hadis, görünmeyen âlemle ilgili bir hakikati haber vermektedir. Müminin görevi ise bu haberi Resûlullah'ın (sav) tavsiyesidir diyerek gerekli tedbirleri almaktır.

İbnü'l-Cevzî, bu hadisin hikmetini açıklarken çocukların bu vakitte daha savunmasız olduklarını belirtir. Ona göre çocuklar henüz sürekli zikir ve dua alışkanlığına sahip değildir. Şeytanlar ise bu saatlerde yayıldıkları için, korunma vesilesi olan Allah'ı anma eksik kaldığında çocukların zarar görme ihtimali artmaktadır. Bu sebeple Peygamber Efendimiz (sav), gecenin ilk saatinde çocukların evde tutulmasını tavsiye etmiştir. İbnü'l-Cevzî ayrıca karanlığın, şeytani varlıkların hareket etmeleri için daha elverişli bir ortam oluşturduğunu ifade etmektedir.

İmam Nevevî ise hadisin yalnızca çocuklarla ilgili olmadığını, Müslümanın günlük hayatına dair önemli edepleri öğrettiğini söylemektedir. Kapıları Besmele ile kapatmak, yiyecek ve içeceklerin üzerini örtmek, kapların ağzını kapamak ve Allah'ın adını anmak gibi tavsiyelerin tamamı şeytanın zararından korunmaya vesile kılınmıştır. Nitekim sahih hadislerde, eve girerken Besmele çeken kimsenin evine şeytanın ortak olamayacağı, eşler birleşmeden önce yapılan duanın da doğacak çocuğun şeytanın zararından korunmasına vesile olacağı bildirilmektedir. Nevevî'ye göre bu hadisler, Allah'ın zikrinin mümin için manevi bir koruma olduğunu göstermektedir.

Bununla birlikte hadisi sadece metafizik açıdan değerlendirmek de eksik olur. İslam âlimleri, dinin emirlerinde çoğu zaman hem manevi hem de dünyevi hikmetlerin bulunduğunu belirtmişlerdir. Akşam vakti geçmişte insanların evlerine çekildiği, görüş mesafesinin azaldığı, vahşi hayvanların ve zararlı canlıların hareketlendiği bir zaman dilimiydi. Küçük çocukların kaybolma, düşme veya başka tehlikelerle karşılaşma ihtimali de artıyordu. Dolayısıyla hadisin tavsiyesi aynı zamanda ailelerin çocuklarını gözetmelerine yönelik bir tedbir niteliği taşımaktadır.

Burada önemli olan husus, hadiste geçen "şeytanlar yayılır" ifadesinin çocuk dışarı çıkarsa mutlaka cin çarpması veya olağanüstü bir olay yaşayacağı anlamına gelmemesidir. Hadis, o vakitte şeytanların faaliyetlerinin arttığını ve çocukların bu sebeple daha fazla korunması gerektiğini bildirmektedir. Nasıl ki hastalık ihtimalinin arttığı bir ortamda tedbir almak hastalanmayı kesinleştirmez. Aynı şekilde bu hadis de ihtiyatlı olmayı emretmektedir. Mümin, sebebe sarılır. Çocuklarını o vakitte mümkün olduğunca evde bulundurur, Besmele çeker, akşam zikirlerini yapar ve Allah'ın korumasına sığınır.

Sonuç olarak bu hadis, çocukların akşam ezanı sonrasında evde tutulmasını tavsiye eden sünnetlerden biridir. Bunun temel gerekçesi, gecenin ilk saatlerinde şeytanların yayılması sebebiyle çocukların manevi bakımdan daha fazla korunmaya ihtiyaç duymalarıdır. Bunun yanında hadiste aile hayatına dair önemli edepler de öğretilmiştir. Allah'ın adını anmanın, kapıları kapatmanın ve yiyecekleri örtmenin hem maddi hem de manevi bir koruma vesilesi olduğu bildirilmiştir. Müslüman için bu tavsiye, hem Resûlullah'ın (sav) haber verdiği gaybî hakikate iman etmenin hem de çocuklarını her türlü zarardan koruma sorumluluğunun bir gereğidir.⁴