Hanefi mezhebine göre şehîdler yıkanmazlar, elbiseleriyle defnedilirler. Bu yönüyle onlar diğer ölülülerden farklılık gösterirler. Bununla beraber onların da cenaze namazlarının kılınıyor olması diğer ölülerle ortak yönlerini teşkil eder.1Şafii mezhebine göre ise şehîdin üzerine hem namaz kılınmaz hem de yıkama işlemi yapılmaz2. İmam Malik de bu konuda Şâfii mezhebiyle aynı görüştedir3.
Buhari’nin Sahih’inde ve Ebu Davud’un Süneninde Cabir b. Abdillah’dan gelen şu rivayet de şehîdin yıkanmaması yönündeki delildir.
Nebi (s.a.v) Uhud şehîdlerinden iki kişiyi bir araya getirip (defnediyor) ve şöyle diyordu: “Hangisi Kur’an’dan daha çok nasiplenmiştir? Onlardan birisine işaret edildiğinde onu lahitte öne alıyordu. Ayrıca ben kıyamet gününde bunlara şahitlik yapacağım dedi” ve onların kanları içinde defnedilmelerini emretti. Onları yıkamadı.4
Şehîd üzerine namaz kılınmayacağı ile ilgili bu mezheplerin dayandığı delillerin başında Câbir (r.a)’dan gelen şu rivayet bulunmaktadır.
Nebi (s.a.v) Uhud’da katledilenlerin kanlarıyla defnedilmesini emretti. Onlardan hiç birisinin üzerine namaz kılmadığı gibi onlara yıkama işlemi de yapılmadı.5
Hanefiler’in Şehîd üzerine namaz kılınacağına dair kullandığı deliller, Nebi (s.a.v)’in Uhud şehîdlerinin üzerine namaz kılmış olduğuna dair rivayetlerdir.6 Bu rivayetlerin başında Câbir b. Abdillah (r.a)’dan rivayet edilen şu hadis gelmektedir:
Rasulullah (s.a.v), insanlar savaştan dönünce Hamza’nın yokluğunu hissetti. Bir adam, onu şu ağaçların yanında şöyle derken gördüm dedi: “Ben Allah’ın (c.c) ve Rasulü’nün aslanıyım. Allah’ım Ebu Süfyan ve taraftarlarının ona (Rasulü’ne) yaptıklarından uzak olduğumu sana bildiriyor, onların hezimete uğramaları (için savaşmak suretiyle) onların yaptıklarından dolayı özür beyan ediyorum”. Rasulullah (s.a.v), ona (Hz. Hamza’ya) doğru yöneldi, yan tarafını görünce ağladı. Kendisine müsle7 yapıldığını gördüğünde hıçkıra hıçkıra ağladı. “Bir kefen yok mu?” dedi. Ensardan bir adam onun (Hz. Hamza’nın) üzerine (kefenlik) bir bez attı. Diğer birisi de kalkıp bir (kefenlik) bez de o üzerine attı. (Allah Rasulü (s.a.v) “Ey Câbir, bu bez baban için, bu bez de amcam Hamza için” dedi. Sonra Hamza getirildi (Allah Rasulü) üzerine namaz kıldı. Namaz kılınması için şehîdler getiriliyor, Hamza’nın yanına konuluyor, sonra kaldırılıyordu. (Şehîdler üzerine namaz kılma sürecinde) tüm şehîdler üzerine namaz kılınıncaya kadar Hz. Hamza olduğu yerde(n alınmaksızın) bırakılıyordu…
Hâkim en-Nisâbûrî bu hadisin isnadının sahih olduğunu belirttikten sonra ancak Sahiheyn müelliflerinin bu rivayeti eserlerine almadıklarını belirtmiştir8 Aynı konudan bahseden farklı rivayetlerde, Hz. Hamza’nın olduğu yerde bırakılıp, namazı kılınan şehîdin kaldırılması, yeni bir şehîdin getirilmesi suretiyle yetmiş defa namaz kılındığı belirtilmektedir.9Abdullah b. Âmir’den nakledildiğine göre, Rasulullah (s.a.v) bir gün çıktı ve Uhud şehîdleri üzerine ölü üzerine kıldığı namazı kıldı….”1011
Serahsi, II, 49; Mevsılî, I, 97; Merğinânî, I, 92.
Râfiî, V, 149-158; Ebu Şucâ’, Ahmed b. el-Hulseyn b. Ahmed el-İsfehânî, Metnu’l-Ğâye ve’t-Takrîb, thk. Mâcid el-Hamevi, Dâru İbn Hazm, Beyrut, 2013, s. 92-93; Buğa, Mustafa- Şerbecî, Ali, el- Fikhu'l-Menheci alâ Mezhebi’l-İmâm eş-Şâfii, Daru'l- Kale, Dımeşk, 1992, I, 264.
Sahnun, I, 258.
Buhari, Ebu Abdillah Muhammed b. İsmail, el-Câmiu’l-Müsnedü’s-Sahîh, Dâru’s-Selâm, Riyad, ts., Cenâiz, 72; Ebu Dâvud, Süleyman b. Eş’as b. İshak el-Ezdi Ebû Davud es-Sicistani, es-Sünen, İstanbul, 1992, Cenâiz, 31.
Buhari, Cenâiz, 72.
Serahsi, II, 50; İbn Hümâm, II, 144-145; Aynî, Ebû Muhammed Bedreddin Mahmûd b. Ahmed b. Musa, el-Binaye fî Şerhi'l-Hidâye, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut, 2000, III, 268-269; Mevsılî, I, 97.
Müsle: Başkalarına ibret olmak için düşmanın burnunu, kulağını ve diğer organlarını kesmek, çirkin bir şekle sokmak gözlerini oymak vb. gibi yollarla ölünün vücut ve organ bütünlüğüne saldırıda bulunmaktır ki caiz değildir. Erdoğan, Mehmet, Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü, Ensar Neşriyat, İstanbul, 2005.
Nisâbûrî, Ebû Abdullah Muhammed bin Abdullah el-Müstedrek ala’s-Sahîhayn, thk. Muhammed Abdulkadir Atâ, Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut, 1990, II, 130.
Ahmed b. Hanbel, VII, 418,419; Ebû Bekr Abdullah b. Muhammed b. İbrâhim İbn Ebi Şeybe,el-Kitâbü'l-Musannef fi'l-Ehâdîs ve'l-Âsâr, thk. Kemâl Yûsuf el-Hût, Riyad,1409, VII, 371.
Buhari, Cenâiz, 72,Menâkıb, 25, Meğâzi, 28, Rikâk, 7, 53; Müslim, Ebu’l-Huseyn Müslim b. el-Hac-
câc b. Müslim, el-Câmiu’s-Sahîh, Dâru’s-Selâm, Riyâd, 1419, Fedâil, 30.Bayram Demir İslam Hukukçularının Şehîdlerin Yıkanması Ve Üzerlerine Namaz Kılınmasıyla İlgili Farklı Yaklaşımları, EKEV AKADEMİ DERGİSİ Yıl: 20 Sayı: 66 (Bahar 2016)
