ESERİN KİMLİĞİ

Risâlenin İsmi: el-Mesnevî en-Nûrî el-Arabî Türkç: Mesnevî-i Nuri’ye

Telif Tarihi ve Yeri: 1921-1923 yılları arasında büyük kısmı İstanbul’da, bir kısmı ise Ankara ve Van’da telif edilmiştir.

Dili: Arapçadır.

Konusu: Allah’ın varlığı ve birliği başta olmak üzere imanın esaslarını ve İslam'ın hakikatlerini akıl ve kalbi birleştirerek ispat eder.

Müellife Göre Değeri: Bediüzzaman Hazretletine göre sonradan telif ettiği Risale-i Nurların çekirdeği, fidanlığı hükmündedir.

Risalenin Metodu: Gaye ve Nizam delili, Kıyas-ı Temsili, Burhan-ı İnni, Burhan-i Limmî vs.

Bediüzzaman Hazretleri, Mevlâna Hazretleri'nin meşhur kitabı Menevî-i Şerif'in mübarek isminden alarak "Risale-i Nur'un Mesnevî'si" anlamında "Mesnevî-i Nuriye" adını vermiştir. Mesnevî, beyitler halinde yazılan eserlere denir.

Bu eser de kısa paragraflar halinde yazıldığından Mesnevî-i Şerif'in beyitlerine benzetilerek ve onun gibi hakikat ve ilim deryası olduğuna telmihen bu isim verilmiş olsa gerektir.

Bediüzzaman Hazretlerinin onayından geçen, Risale-i Nur talebelerinin şu sözü bu risalenin kıymet ve ehemmiyetini ortaya koymaktadır:

Kur'anın Arabî bir tefsiri ve Risale-i Nur'un Arabî Mesnevî-i Şerifi olan ve Zülfikar büyüklüğünde ve altunla yazılmağa lâyık bir mecmua dahi inşâallah teksir edilecek.¹

Evet Kur’ânın bir tefsiri olan ve çok derin ve büyük hakikatleri ihtiva eden ve telif edildiğinde alimlerin de beğenisini alan bu risale hakikaten altınla yazılmaya layıktır.

• Mesnev-i Nûriye eserinde şu risaleler bulunmaktadır:

  • Mukaddime

  • Lemalar Risalesi

  • Reşhalar Risalesi

  • Lâsiyyemâlar

  • Katre Risalesi

  • Katrenin Zeyli

  • Habab Risalesi

  • Zeylü’l-Habab

  • Habbe Risalesi

  • Zeylü’l Habbe

  • Zeylü’l-Zeyl

  • Zehre Risâlesi

  • Zerre Risâlesi

  • Şemme Risâlesi

  • Onuncu Risâle

  • On Dördüncü Reşha

  • Şu’le Risâlesi

  • Şu’le’ nin Zeyli

  • Nokta Risâlesi

  • On Dördüncü Lem’a’nın İkinci Makamı

  • Fihrist

  • Dua

MUKADDİME

Mukaddime Beş Nokta’dır. Bu kısımlarda;

• Bediüzzaman Hazretleri, Mesnevi-i Nuriye eserinin mahiyetini izah eder.

• Kur’an’ın dersiyle İmam Gazali (ra), İmam Rabbani (ra) ve Mevlana Celaleddin-i Rumi (ra) gibi kalp, ruh ve akıl gözleri açık bir şekilde hakikate yol bulduğunu ifade eder.

• Eski Said’den Yeni Said’e geçiş döneminde Arapça olarak Lem’alar, Habab, Katre, Habbe, Zehre, Zerre ve Şemme gibi risaleler telif eder.

• Mesnevi-i Nuriye’nin Risale-i Nur’un bir çekirdeği olduğunu ve bu eserde hakikatlere gayet kısa işaretler yapıldığından dolayı ancak dikkatli alimler tarafından anlaşılabileceğini belirtir.

• Bu eserdeki her bir i’lemin adeta ayrı bir risalenin şifresi olduğunu ifade eder.

LEM’A’LAR

Tevhidin yani Allah’ın varlığının ve birliğinin on dört delilini barındıran bu risale Risale-i Nur'daki yirmi ikinci sözün temelidir.

REŞHALAR RİSALESİ

Risale-i Ahmediyeyi yani Peygamber Efendimizin (sav) peygamberliğini çok güçlü delillerle ispat eden bu risale on dokuzuncu sözün temelidir.

LÂSİYYEMÂLAR

Kelime anlamı olarak ‘özellikle’ demektir. Haşri konu alan bu risale bir yönden onuncu söz haşir risalesinin temeli ve yirmi sekizinci sözün Arapça ikinci makamının Türkçesidir.

KATRE

BediÜzzaman Hazretleri'nin nefis ve şeytanıyla yaptığı mücadelelerden Kur’ân'dan aldığı ders ile zaferle ayrıldığını anlatan bu risalede her bir kelime kazandığı zafere işaret eder.

Bu risale bir Bâb, bir Hâtime, dört Hakikat, beş Nükte, beş Nokta ve İ’tizardan oluşmaktadır.

KATRENİN ZEYLİ

Bediüzzaman Hazretleri, On Sekiz Remiz'de on sekiz farklı konuyu ele alır.

HABAB RİSÂLESİ

Bediüzzaman Hazretleri bu risâlede ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye söze başlayarak kırk farklı hakikate, sonradan on yedinci söze de alınmış olan bir farisî münacata ve Türkiye Büyük Milet Meclisinde irat ettiği namaza dair hutbeye yer vermektedir.

ZEYLÜ’L-HABAB

Habab Risâlesi'nin Zeyli olan bu kısımda ise Bediüzzaman Hazretleri yine ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye söze başlayarak on sekiz farklı hakikati izah etmektedir.

HABBE RİSÂLESİ

Bu parçada ise her defasında ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye söze başlayarak otuz bir farklı hakikati izah etmektedir. Sonunda ise Bediüzzaman Hazretleri'nin Arapça hüzünlü bir duası bulunmaktadır.

ZEYLÜ’L-HABBE

Habbe Risâlesi'nin Zeyli olan bu kısımda ise ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye başlayarak on dokuz farklı hakikati izah etmektedir.

ZEYLÜ’Z-ZEYL

Zeylin Zeyli olan bu risalede ise Bediüzzaman Hazretleri ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye başlayarak altı farklı hakikati izah eder

ZEHRE RİSÂLESİ

Bediüzzaman Hazretleri’nin Arapça yazdığı risalelerden biridir. Hz. Üstad daha sonra kendisi Türkçeye çevirmiş ve On Yedinci Lem’a ismini vermiştir. Bu risale On Yedi Nota'dır. Her bir notada farklı hakikat izah edilmiştir.,

ZERRE RİSÂLESİ

Bu risalede ise Bediüzzaman Hazretleri ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye başlayarak otuz dört farklı hakikati ele almıştır.

ŞEMME RİSÂLESİ

Bu risalede ise Bediüzzaman Hazretleri ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye başlayarak yirmi iki farklı hakikati izah etmiştir. Sonunda ise Hz. Üstad'ın, Abdükâdir-i Geylanî Hazretlerinin (ra) diliyle yaptığı dua vardır.

ONUNCU SÖZ

Bu risalede ise Bediüzzaman Hazretleri ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye başlayarak kırk dokuz farklı hakikati izah etmiştir. Bu risale Onuncu Söz Haşir Risalesi İle karıştırılmamalıdır.

ON DÖRDNCÜ REŞHA

Peygamber Efendimiz (sav)’in nübüvvet delillerinin ve Kur’ân'ın tarifinin, tekrarlarındaki hikmetin, üsluptaki bazı özelliklerini açıklayan Altı Katre ve Allah’ın isimlerinde kullanılan üstünlük zarfı ‘EN’in tevhide eksiklik getirmediğin açıklayan bir tane ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye başlayan bölümden oluşmaktadır.

ŞU’LE RİSÂLESİ

Bu risalede ise Bediüzzaman Hazretleri ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye başlayarak on altı farklı hakikati izah etmektedir.

ŞU’LENİN ZEYLİ

Bu risalede ise Bediüzzaman Hazretleri ‘إعلم أيها العزيز’ yani ‘Bil Ey Aziz’ diye başlayarak beş farklı hakikati izah etmektedir.

NOKTA RİSÂLESİ

Üç kısımdır.

Birinci Kısım: Tevhidin dört geniş delilini gösterir.,

İkinci Kısım: Haşir, Melaike ve Beka-i Ruha ait hakikatlerini izah eden kısımdır. Ancak bu hakikatleri yirmi dokuzuncu söz parlak bir şekilde izah ettiğinden Mesnevî-i Nuriyye risalesine alınmamıştır.

Üçüncü Kısım: Nurun İlk Kapısı adında müstakil olarak yazılmıştır.

ON DÖRDÜNCÜ LEM’ANIN İKİNCİ MAKAMI

Besmelenin altı mühim sırrı izah edilir.

FİHRİST

Risale-i Nur talebeleri tarafından Mesnevî-i Nuriye'ye yazılan ilk fihrist’tir.

DUA

Sonunda ise Bediüzzaman Hazretleri'nin âdeti olduğu üzere Ahmed Hüsrev Efendi'ye ve yardımcılarına dua ile bitirir.