Kur’an-ı Kerim, dünya hayatında insanlara hidayet rehberi olarak indirilmiştir. Kıyametin kopmasıyla dünya hayatı sona erecek, insanlar yeniden diriltilerek mahşerde toplanacak ve hesap görüldükten sonra cennet veya cehenneme sevk edilecektir. Peki Cennette Kur’an okunacak mı? Cennet ehli Kur’an dinleyecek mi?
Bu konuda Kur’an'da açık bir ifade bulunmamakla birlikte, bazı hadisler ve İslam âlimlerinin değerlendirmeleri, cennette Kur’an tilavetinin ve Allah’ın kelamıyla irtibatın devam edeceğini bildirmektedir. Bu konuya işaret eden ayetlere değinecek olursak;
Çok merhametli Rab'den (onlara) hitâben (bir de) selâm vardır.1
Bu ayet ahirette Allah ile kulları arasında özel bir hitabın bulunacağını göstermektedir. Bunun mahiyeti ise tam olarak bilinmemektedir.
Bizi o zâlimler topluluğundan kurtaran Allah'a hamd olsun!2
Sonunda (Cennete girince) derler ki: “Bizden üzüntüyü gideren Allah'a hamd olsun! Şübhesiz ki Rabbimiz, gerçekten Gafûr (çok bağışlayan)dır, Şekûr (mükâfâtımızı fazlasıyla veren)dir.3
... (o Cennetlerde onların) altlarından ırmak lar akar. (Onlar da:)“Böylece bizi buna (bu mükâfâta vesîle olan amellere) hidâyet eden Allah'a hamd olsun; hâlbuki Allah bizi hidâyete erdirmeseydi, doğru yolu bulamazdık. Gerçekten Rabbimizin peygamberleri (bize) hakkı getirmişlerdir!” derler. Derken (onlar:) “İşte size Cennet! İşlemekte olduğunuz (sâlih ameller)den dolayı ona vâris kılındınız!” diye nidâ olunurlar.
Bu ayetler göstermektedir ki, cennet ehli dünyada öğrendikleri İlâhî hakikatleri ve hamd ifadelerini ahirette de dile getireceklerdir. Bu konudaki hadislere değinecek olursak;
Her zaman Kur’an okuyan kimseye şöyle denecektir: Oku ve yüksel, dünyada tertîl ile okuduğun gibi burada da tertîl ile oku. Şüphesiz senin merteben, okuduğun âyetin son noktasındadır.4
Bu hadis, Kur’an ile yaşayan müminlerin cennette de Kur’an okuyacaklarına açık bir işaret olarak değerlendirilmiştir. Âlimlerin önemli bir kısmı, hadiste geçen "Oku ve yüksel." hitabının ahirette gerçekleşeceğini kabul etmiştir. Dolayısıyla dünyada Kur’an ile kurulan bağın cennette de devam edeceği anlaşılmaktadır.
Allah insanlara cennette Kur’an okuduğunda sanki insanlar onu daha önce hiç duymamış gibidirler.5
Şüphesiz Cennet ehli, her gün iki kez Cebbâr olan Allah’ın huzuruna girerler ve onlara Allah Teâlâ Kur’ân okur. Her biri işledikleri amellerinin derecesine göre, inci, yakut, zümrüt, altın ve gümüşten yapılmış minberlerine otururlar. Gözleri daha önce başka bir makamdan daha çok tatmin olmadığı kadar bu makamdan ve Kur’ân dinlemekten tatmin olur ve onlar Kur’an’dan daha değerli ve daha güzel bir şey işitmemişlerdir. Sonra ertesi gün aynı şekilde her biri, bulundukları makama ve gözlerinin zevkini artıran nimetlere dönerler.6
Hz. Peygamber (sav) ‘Şüphesiz ki muttakiler, hüküm sahibi ve gücü sonsuz olan bir hükümdarın yanında, cennetlerde ve ırmaklarda olacaklardır.’ ayeti hakkında ‘Cennet ehli, her gün iki kez Allah tarafından okunan Kur’ân’ı işitirken onların her biri, yaptığı amellere göre mercan, yakut, zümrüt, altın ve gümüşten yapılmış tahtlar üzerinde oturmuş olacak ve hiçbir göz, onların o manzarasından daha zevk almayacaktır ve onlar daha büyük bir şey işitmemişlerdir.’ buyurmuştur.7
Nakledilen bu üç rivayet, hadis âlimlerinin önemli bir kısmı tarafından zayıf hadis olarak değerlendirilmiştir. Ancak bilinmelidir ki zayıf hadis, mevzû (uydurma) hadis ile aynı kategoride değildir. Zayıf bir rivayet, senedindeki bazı eksiklikler sebebiyle sahih veya hasen derecesine ulaşamamış olmakla birlikte, tamamen reddedilen veya uydurma kabul edilen bir rivayet anlamına gelmemektedir. Nitekim Suyuti, Tirmizi, Ali el-Müttaki, Ebû Nasr es-Siczî gibi alimler eserlerine bu hadisleri almışlardır.8
Ayrıca bu rivayetler, yeni bir hüküm koyan veya dini bir yükümlülük bildiren ameli meselelerle ilgili olmayıp, cennet hayatındaki nimetleri ve manevi lezzetleri tasvir eden fazilet mahiyetindeki haberlerdir. Bu yönüyle, daha önce zikredilen Kur'an ayetleri ve sahih hadislerle çelişmemektetir. Aksine Kur'an ehline cennette "oku ve yüksel" denileceğini bildiren sahih hadis ve cennet ehlinin Allah'ın hitabına mazhar olacağını ifade eden ayetlerle uyum arz etmektedir.
Dolayısıyla bu rivayetler, sahih nasların işaret ettiği hakikati destekleyen ve ahirette Kur'an tilavetinin ve Allah'ın kelâmıyla irtibatın devam edeceğine işaret eden rivayetler olarak değerlendirilebilir.
Merhum Yunus Emre de cennette Kur'an okunacağını meşhur şiirinde şöyle bildirmektedir:
Şol cennetin ırmakları
Akar Allah deyü deyü
Çıkmış İslam bülbülleri
Öter Allah deyü deyü
Salınır tuba dalları
Kur'an okur hem dilleri
Cennet bağının gülleri
Kokar Allah deyü deyü...
Yâsîn, 36/58.
Mü'minûn, 23/28.
Fâtır, 35/34.
Ebû Dâvûd, Vitr 20; Tirmizî, Fezâilü’l-Kur’ân 18.
Süyûtî, el-Câmiu’s-sağîr, 2/296. / Aliyyü’l-Müttekî, Kenzü’l-Ummal, IV, 39325.
Tirmizi, Nevâdiru’l-Usûl fî Eḥâdîssi’r-Rasûl, (Beyrut: Dâru’l-Cîl, ts.), 2/90. / Süyûṭî, "ed-Dürrü’l-mens̱ûr fi’t-tefsîr bi’l-meʾşûr" (Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.), 7/687.
Süyûṭî, Cemʿu’l-cevâmiʿ, 2/481-482. / Tirmizî, Nevâdiru’l-Uṣûl fî Eḥâdîs̱i’r-Rasûl, 2/90
Uğur Erman, "Allah’ın Kıyamet Gününde Kur’an Okuyacağı ile İlgili Hadislerin Hadis İlmi Açısından Sıhhat Değeri", Batman Akademi Dergisi, 2024, c.18, say. 2, s. 256-258.
