Gençlik Rehberi'nde geçen ilgili yer şu şekildedir:

Mâdem ihtiyârlık, hastalık, musîbet ve her tarafta vefiyâtlar o dehşetli elemi deşiyorlar ve ihtâr ediyorlar. Elbette o ehl-i dalâlet ve sefâhet yüz bin lezzeti ve zevki alsa da, yine o ma‘nevî bir cehennem kalbinde yaşar ve yakar. Fakat pek kalın gaflet sersemliği muvakkaten hissettirmez.¹

Gaflet, çevresinde olanları farkedememe, açık gerçeği görememe, dalgınlık, dikkatsizlik, basîretsizlik gibi anlamlara gelmekle birlikte tasavvufta Hak’tan habersizlik, kalbin Hak’tan gāfil olması, O’nun zikrinden mahrum kalması şeklinde mana verilmiştir.

Sürekli olarak sağlıklı, sıhhatli olmak gafletin sebepleri arasında sayılabilir. Şöyle ki:

Eğer hastalık olmazsa, sıhhat ve âfiyet gaflet verir, dünyayı hoş gösterir, âhireti unutturur. Kabri ve ölümü hâtırına getirtmek istemez. Sermâye-i ömrünü bâd-ı hevâ boş yere sarfettirir. Hastalık ise, birden gözünü açtırır. Vücûduna ve cismine der ki: "Lâyemût değilsin. başıboş değilsin. bir vazîfen var. Gururu bırak. seni yaratanı düşün. kabre gideceğini bil, öylece hazırlan!"²

İnsanın geçici, dünyevi eğlenceler ile âdeta kendini sarhoş etmesi, geçici olarak vicdanının sesisini bastırır ve hakkı - hakikati görmek istemez. Böylece gaflet perdesi altında kalmış olur. Buna işaret eden Bediüüzaman Hazretleri şöyle der:

...insanın en lezzetli ve tatlı ve kıymetli hissi olan muhabbet, eğer sırr-ı tevhîd yardım etse, bu küçücük insanı kâinât kadar büyüttürür ve genişlik verir. Ve mahlûkāta nâzenîn bir sultân yapar. Eğer şirk ve küfre düşse, اَلْعِیَاذُ بِاللّٰهِ öyle bir musîbet olur ki, mütemâdiyen zevâl ve fenâda mahvolan hadsiz mahbûblarının ebedî firâklarıyla bîçâre kalb-i insanîyi her dakîka parça parça eder. Fakat gaflet veren lehviyâtlar, muvakkaten ibtâl-i hissederek zâhiren hissettirmiyorlar.³

Demek gafletin dereceleri vardır. Kişi haramlara, günahlara daldığı ölçüde gaflet kalınlaşır. Duaya, tefekküre, zikir ve ibadete yöneldiği ölçüde gafletten kurtulur. Şu fâni dünyada yaşayan insanın "ölüm" hakikatinden ibret alıp düşünmesi onu gaflet uykusundan uyandırır. Kendine getirir. Hakiki istikbali olan ahirete yüzünü döndürür. "Nasihat istersen, ölüm yeter" dedirtir.

Üstadın kendi yaşadığı bir hadise ise şöyledir:

İstanbul’un Bâyezîd Câmi‘-i mübârekine, Ramazân-ı Şerîf’te ihlâslı hâfızları dinlemeye gittim. Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân, semâvî yüksek hitâbıyla beşerin fenâsını ve zîhayatın vefâtını gāyet kuvvetli bir sûrette haber veren 〚 كُلُّ نَفْسٍ ذَٓائِقَةُ الْمَوْتِ〛 fermanını, hâfızların lisânıyla i‘lân etti. Kulağıma girip, tâ kalbimin içine yerleşti. Ve o pek kalın gaflet uykusunu ve sarhoşluk tabakalarını parça parça etti. Câmi‘den çıktım. Daha çoktan beri başımda yerleşen o eski uykunun sersemliğiyle birkaç gün başımda bir fırtına ve dumanlı bir ateş devam etti. Pusulasını şaşırmış gemi gibi kendimi gördüm. Aynada saçlarıma baktıkça, beyazlaşan saçlarım bana diyorlar: "Dikkat et!"
İşte o beyaz saçlarımın ihtârıyla vaz‘iyet tavazzuh etti. Baktım ki, çok güvendiğim ve ezvâkına meftûn olduğum gençlik, "Elvedâ‘!" diyor ve muhabbetiyle pek çok alâkadâr olduğum hayât-ı dünyeviye sönmeye başlıyor ve pek çok alâkadâr olduğum ve âdetâ âşık olduğum dünya, bana "Uğurlar olsun!" diyerek, misâfirhâneden gideceğimi ihtâr ediyor. Kendisi de, "Allâh’a ısmarladık!" deyip, o da gitmeye hazırlanıyor. ⁴

Bediüzzaman Hazretleri ihtiyarlık sebebiyle beyazlayan saçlarının âdeta ölümün habercileri olduğunu söylüyor. Aynada gördüğü ak saçlarının gençliğe veda ettiğinin nişanesi olduğunu söylüyor. "Her nefis ölümü tadacaktır"⁵ hakikatinin camide Kur'ân okuyan hâfızların diliyle bir kez daha ölümü hatırlattığını anlatıyor.

Demek gaflet -kısaca- hakikatin farkında olmama halidir. Hissiyâtın ağır basmasıyla -çoğu zaman- aklın devre dışı kalmasıdır. Hem gafletin dereceleri vardır. Öyleyse gaflet perdesini yırtmak için çaba göstermeli; günahlarımızdan tövbe etmeli, ibadete yönelmeli, Allah'ın zikriyle meşgul olmalı, güzel ahlaklı arkadaşlar edinmeli, gaflete sebebiyet verebilecek ortamlardan uzak durmalı, bizi maneviyata yöneltecek, imanımızı kuvvetlendirecek, aklımızı başımıza getirecek müspet ortamları tercih etmeli.