Allah'ın sonsuz merhametiyle beraber sonsuz adaleti ve hikmeti vardır. Bazı durumlarda Allah'ın bir sıfatı diğer sıfatlarından daha fazla tecelli eder ve daha fazla görünür. Mesela hastanede Allah'ın "Şafii" ismi daha çok görünürken diğer isimler daha dolaylı görünür. Bu sebepten her durumu Allah'ın "Rahmet" sıfatı merkezli ele almak doğru olmayacaktır. Fakat bu hakikat, Allah'ın rahmetinin bazı durumlarda tecelli etmediği anlamına da gelmez.
Cenab-ı Hakk her şeyi bir düzen, denge, gelişim ve hareketliliğe hizmet edecek şekilde yaratmıştır. Hayvanlara da bu düzen, denge, gelişim ve hareketliliğe hizmet etmeleri için bazı cihazlar vermiş ve beslenme tipleri belirlemiştir. Etobur hayvanların otobur hayvanlarla beslenmeleri de bunun bir sonucudur. Fakat hayvanların insanlardaki kadar geniş olmasa da seçim yapma yetenekleri bulunduğundan, kendi aralarında bazı adaletsizlikler olabilmektedir. Nitekim Bediüzzaman Hazretleri "etle beslenen hayvanların helal rızıkları vefat etmiş hayvanlardır, canlı hayvanları yemeleri onlar için cezaya sebep olur” diyerek bu konuyu vurgulamıştır.1 Peygamber Efendimiz (sav) de bu konuda şöyle buyurmaktadır:
Kıyamet gününde, haklar sahiplerine mutlaka verilecektir. Hatta boynuzsuz koyun için, boynuzlu koyundan kısas alınacaktır.2
Yine hayvanlarla ilgili bir ayet-i kerimede Rabbimiz şöyle buyurmaktadır:
Vahşi hayvanlar, bir araya toplandığı zaman!3
Başka bir ayet-i kerimede Rabbimiz adaletinin nasıl tecelli edeceğine dair şöyle buyurmaktadır:
Artık kim zerre kadar bir hayır yapıyorsa, onu görecek! Kim de zerre kadar bir şer işliyorsa, onu görecek!4
Bu kaynaklardan yola çıkarak hayvanların da yaptıklarının karşılıklarını öldükten sonra bir şekilde göreceklerini söyleyebiliriz.
Yukarıda yapılan hikmet ve adalet vurgusuyla beraber merhamet konusuna gelince, vahşi hayvanların saldırmaları esnasında ceylan gibi masum hayvanlarda "korku" hissi oluşmaktadır. Yaralanma durumlarında da "şok" etkileri gözlemlenmektedir. Bu iki durumda da Allah'ın şefkatinin bir sonucu olarak salgılanan adrenalin ve endorfin gibi hormonlar, “acı hissinin” beyne iletilmesini büyük ölçüde engellemektedir. Dolayısıyla masum hayvanlar bu tarz durumlarda tahminimizden çok daha az acı çekmektedirler. Zulüm içeren durumlarda bile Allah'ın merhameti bu şekilde tecelli etmektedir.
Bediüzzaman Said Nursi, Lemalar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 287
Müslim, Birr 60. Ayrıca bk. Tirmizî, Kıyâmet 2.
Tekvir, 81/5
Zilzal, 99/7-8

