1. Dolar Üzerinden Verilen Borç Paranın Zekâtı
İslam fıkhında bir kimseye borç olarak verilen para alacak (karz) hükmündedir. Borç verdiğiniz akrabanızın durumu ve paranın ne zaman ödeneceğinin belirsiz olması sebebiyle zekât yükümlülüğü şu esaslara göre şekillenir:
Zekâtın Ertelenmesi: Ne zaman ödeneceği bilinmeyen, tahsili şüpheli veya borçlunun darlıkta olması sebebiyle geri alınamayan alacaklarda zekâtın hemen verilmesi gerekmez; para tahsil edilinceye kadar zekât ödemesi ertelenebilir.
Tahsil Edildikten Sonraki Durum:
Hanefî, Şafiî ve Hanbelî Mezheplerine Göre: Borç verilen nakit para kuvvetli alacak sayıldığından, parayı elinize geçirdiğinizde geçmiş yıllara ait zekâtları kaza/eda etmeniz gerekir. Tahsilat parça parça yapılırsa, tahsil edilen miktar nisap oranına ulaştıkça geçmiş yılların zekâtı oranlanarak ödenir.
Malikî Mezhebine Göre: Tahsili geciken veya umulmayan alacaklar yıllar sonra elinize geçse dahi, geçmiş tüm yıllar için değil, yalnızca 1 yıllık zekâtı ödenir.
Özetle: Şuan para elinizde olmadığı için zekâtını ödemek zorunda değilsiniz. Parayı akrabanızdan geri tahsil ettiğiniz zaman geçmiş yılların zekâtını hesaplayıp ödemeniz gerekir. 1
2. Maaşlı Çalışanların Zekâtı ve "1 Yıllık Temel İhtiyaçlar" Konusu
Maaşlı çalışan kişilerin zekât mükellefiyeti ve temel ihtiyaçlar (hacet-i asliye) ile ilgili fıkhi kural şu şekildedir:
Zekât Mükellefi Olma Şartı: Zekât vermekle yükümlü olmak için temel ihtiyaçlardan ve borçlardan fazla nisap miktarı ( 80,18 gram altın veya bunun değerinde nakit para) birikime sahip olmak ve bu birikimin üzerinden 1 kamerî/hicri yılın (havelan-ı havl) geçmesi gerekir.
Temel İhtiyaçların (Hacet-i Asliye) Sınırı: Barınma (oturulan ev), ev eşyası, binek/araba, giyecek, bakmakla yükümlü olunan aile fertlerinin mevcut nafakası ve vadesi gelmiş borçlar temel ihtiyaç kapsamındadır.
Gelecek 1 Yılın Masrafları Düşülür mü? Hayır, düşülmez. Zekât hesaplanırken "önümüzdeki 1 yıl boyunca harcayacağım tahmini yaşam masraflarını birikimimden düşeyim" şeklinde bir hesaplama yapılmaz. Zekât gününüz geldiğinde sadece o gün ödemeniz gereken peşin borçlarınızı ve o anki zaruri ihtiyaçlarınızı düşersiniz.
Maaş Birikiminin Hesaplanması: Her ay aldığınız maaş için ayrı ayrı 1 yıl beklemenize gerek yoktur. Kendinize bir zekât günü (örneğin Her yıl Ramazan ayının 15'i) belirlersiniz. O gün geldiğinde borçlarınızı düştükten sonra elinizde net kalan toplam nakit birikiminiz nisap miktarını aşıyorsa, bu net paranın %2,5'unu (kırkta birini) zekât olarak verirsiniz. 2
Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Feza Yay., İstanbul 1994,c.3, s.253, 280-282; İmam Muhammed b. el-Hasan eş-Şeybânî, el-Asl (Kitâbü'l-Asl), TDV Yay., Ankara 2016,c.2, s.182, 200; İmam Şâfiî, el-Ümm, Çıra Yay., İstanbul 2010,c.1, s.59; İbn Rüşd, Bidâyetü'l-Müctehid ve Nihâyetü'l-Muktesid, Beyan Yay., İstanbul 2015,c.1, s.588-589; İbn Rüşd, Bidâyetü'l-Müctehid ve Nihâyetü'l-Muktesid, Beyan Yay., İstanbul 2015,c.1, s.545, 588-589
Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Feza Yay., İstanbul 1994,c.3, s.252-254, 259; İbn Rüşd, Bidâyetü'l-Müctehid ve Nihâyetü'l-Muktesid, Beyan Yay., İstanbul 2015,c.1, s.561, 585; İmam Şâfiî, er-Risâle, Klasik Yay., İstanbul 2012, s.220; Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Feza Yay., İstanbul 1994,c.3, s.252-253, 263-264, 384-385; İmam Muhammed b. el-Hasan eş-Şeybânî, el-Asl (Kitâbü'l-Asl), TDV Yay., Ankara 2016,c.2, s.197; Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Feza Yay., İstanbul 1994,c.3, s.262-264; Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı Ansiklopedisi, Feza Yay., İstanbul 1994,c.3, s.259-261; İbn Rüşd, Bidâyetü'l-Müctehid ve Nihâyetü'l-Muktesid, Beyan Yay., İstanbul 2015,c.1, s.587-588; İmam Muhammed b. el-Hasan eş-Şeybânî, el-Asl (Kitâbü'l-Asl), TDV Yay., Ankara 2016,c.2, s.193, 280
