İlgili yer Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:

İşte bunlara karşı iki çâre var. Birisi, topuz ile o sarhoş yirmisini ayıltmaktır. İkincisi, bir nûr göstermekle mütehayyirlere selâmet yolunu irâe etmektir. Ben bakıyorum ki, yirmiye karşı seksen adam elinde topuz tutuyor. Hâlbuki o bîçâre ve mütehayyir olan seksene karşı hakkıyla nûr gösterilmiyor. Gösterilse de, bir elinde hem sopa, hem nûr olduğu için emniyetsiz oluyor. Mütehayyir adam, Acaba nûrla beni celb edip, topuzla dövmek mi istiyor? diye telâş eder. Hem de bazen ârızalarla topuz kırıldığı vakit, nûr dahi uçar veya söner.¹

Kısa cevap: Burada “topuz”, kuvvet kullanmayı, baskıyı, zorlamayı ve siyaset yoluyla insanları yönlendirmeyi; “nur” ise iman hakikatlerini delil, ikna ve güzel bir anlatımla göstermeyi ifade eder.

Bu metinde anlatılmak istenen kısaca şudur: İnsanların hepsi aynı halde değildir. Bir kısmı bile bile karşı çıkar; fakat büyük bir kısmı şaşırmış, aldatılmış, neyin doğru olduğunu tam göremeyen kimselerdir. Böyle insanlara karşı en tesirli yol, sertlik ve baskı değil; hakikati açık, samimi ve güven verici bir şekilde göstermektir.

Metindeki “topuz gösteren” ifadesi, dini anlatırken veya hakka hizmet ederken asıl olarak kuvvete, baskıya, tehdide, cezaya ya da siyasi güce dayanan anlayışı anlatır. Burada tek bir kişi değil, bir hizmet tarzı tenkit edilmektedir. Yani insanları hakka çağırırken ikna yerine korkutmayı öne çıkaran yolun eksik ve zararlı tarafı gösterilmektedir.

Hz. Üstad, o bölümde insanların bir kısmının açıkça yanlışta ısrar ettiğini; fakat daha büyük bir kısmın kararsız, şaşkın ve yön arayan insanlar olduğunu bildirir. İşte bu ikinci gruba karşı yapılması gereken şey, onların önüne hakikatin nurunu koymaktır. Çünkü baskı gören insan çoğu zaman hakikate yaklaşmaz; aksine içine kapanır, korkar ve uzaklaşır. Hele bir elde hem “nur” hem “topuz” bulunursa, yani bir yandan hakikat anlatılırken öte yandan baskı hissi verilirse, muhatap tam bir güven duyamaz.

"Acaba nurla beni kendine çekip, sonra topuzla vurmak mı istiyor?” endişesi doğar.

Bu cümlede çok ince bir ölçü vardır. İnsan, özellikle iman meselelerinde, güven duymak ister. Eğer karşısındaki kişi hakikati anlatırken aynı zamanda tehdit dili kullanıyorsa, muhatap onun samimiyetinden şüphe edebilir. Böyle olunca da anlatılan hakikat kalbe tam yerleşmez. Demek ki iman hizmetinde asıl olan, gönlü korkutarak teslim almak değil; aklı ve kalbi aydınlatarak ikna etmektir.

Metnin devamındaki mana da önemlidir: Bazen “topuz”, yani kuvvet unsuru kırılır veya ortadan kalkar. Siyasi destek biter, makam gider, imkan azalır, baskı gücü kaybolur. Eğer hizmet bunun üzerine kurulmuşsa, o zaman “nur” da görünmez hale gelir. Çünkü insanlar hakikati kendi kuvvetiyle değil, zorlayıcı unsurun gölgesinde görmüş olur. Fakat hizmet yalnız nur ile yapılırsa, yani iman hakikatleri açık delillerle anlatılırsa, dış şartlar değişse de o nur sönmez.

Bu bakımdan burada verilen ders şudur:

1. İman hizmetinin esası iknadır, zorlama değildir.

2. Şaşırmış ve arayış içindeki insanlara karşı şefkatli ve güven veren bir dil kullanılmalıdır.

3. Siyaset, baskı ve kuvvet, iman hakikatlerinin önüne geçirilmemelidir.

4. Kalpleri kazanmanın yolu korkutmak değil, hakikati göstermektir.

“Topuz gösteren kim?” sorusunun cevabı da bu çerçevededir: İnsanları dine, hakka veya doğruya çağırırken esas dayanağı kuvvet, baskı, tehdit, ceza veya siyasi güç olan anlayıştır. Buna karşı “nur göstermek” ise Kur’an hakikatlerini açık delillerle, güzel ahlakla ve güven veren bir üslupla anlatmaktır.

Bu sebeple Üstad Bediüzzaman, bu zamanda en büyük hizmetin “nur” hizmeti olduğunu göstermektedir. Yani kalpleri ve akılları aydınlatan iman dersleriyle insanlara yol göstermektir. Çünkü çoğu insan inattan değil, bilmediği ve göremediği için hata etmektedir. Böylelerine karşı yapılacak en doğru iş, onlara sopa göstermek değil, önlerine ışık tutmaktır.