1. DİPNOT SAYFA NUMARASI UNUTULMUŞ, MUHAKEMATTAKİ KISIM

İlgili kısımlar Risale-i Nur'da şöyle geçmektedir:

Kur’ân’ın her bir tarafında intişar eden makasıd-ı esasiye ve anasır-ı asliye dörttür. Onlar da, ispat-ı Sâni-i Vâhid ve nübüvvet ve haşr-i cismanî ve adalettir.¹

Kur’ân-ı Kerîm’de ta‘kîb edilen maksad-ı aslî isbât-ı Sâni‘, nübüvvet, haşir ve adâlet ile ibâdet esaslarına cumhûr-u nâsı irşâd ve îsâl etmektir.²

Kur’ân’ın ta‘kîb ettiği makāsıd-ı esâsiye ve anâsır-ı asliye, “tevhîd, risâlet, haşir, adâlet ile ubûdiyet” olmak üzere dörttür.³

Bediüzzaman Hazretlerine göre Kur’an’ın bütününde tekrar tekrar vurgulanan ve insanlara öğretmek istediği temel maksatlar vardır. Bu temel maksatlara "makâsıd-ı esasiye ve anâsır-ı asliye" denir. Yani Kur’an’ın ana hedefleri ve temel esaslarıdır. Bediüzzaman Hazretleri, Kur’an’ın genelinde bu maksatların dört ana başlık altında toplandığını ifade etmektedir.

Birincisi; İspat-ı Sâni-i Vâhid (Tevhid), yani Allah’ın varlığının ve birliğinin ispat edilmesidir. Kur’an’ın en temel amacı insanlara kâinatın sahipsiz olmadığını, her şeyin tek bir yaratıcı tarafından yaratıldığını göstermektir. Göklerin, yerin, canlıların ve bütün düzenin Allah’ın kudretiyle var olduğunu anlatır. İnsanları tefekküre davet ederek Allah’ın varlığını ve birliğini anlamalarını sağlar. Bu, Kur’an’ın en merkezi konusudur ve diğer bütün konular da aslında bu hakikati desteklemektedir.

İkincisi; Nübüvvet, yani peygamberliktir. Kur’an, Allah’ın insanları başıboş bırakmadığını, onlara doğru yolu göstermek için peygamberler gönderdiğini bildirir. Özellikle Peygamber Efendimizin (sav) peygamberliğinin hak olduğunu açıklayan birçok delil ve kıssa Kur’an’da yer alır. Böylece insanlar Allah’ın mesajını güvenilir bir elçi aracılığıyla öğrenmiş olurlar.

Üçüncüsü; Haşr-i Cismanî, yani öldükten sonra dirilmedir. Kur’an, insanın ölümle tamamen yok olmadığını, kıyamet günü tekrar diriltileceğini ve yaptıklarının hesabını vereceğini öğretmektedir. Bu inanç, insanın hayatını anlamlı kılmakta ve yaptıklarının sorumluluğunu hatırlatmaktadır. Kur’an’da doğadaki diriliş örnekleri (baharın gelişi gibi) verilerek bu hakikat insanlara anlatılmaktadır.⁴

Dördüncüsü ise Adalettir. Kur’an’a göre Allah mutlak adalet sahibidir ve hiçbir şey karşılıksız kalmaz. İyilik yapan mükâfatını, kötülük yapan da cezasını görecektir. Toplum içinde de insanların adaletli davranmaları emredilmektedir. Böylece hem dünyada hem ahirette adaletin gerçekleşeceği anlatılmaktadır.

Ancak bazı eserlerinde Bediüzzaman Hazretleri bu dört esasın sonuncusunu "Adalet ve İbadet" şeklinde birlikte ifade etmektedir. Bunun sebebi, adalet ile ibadetin aslında birbirini tamamlayan iki yön olmasıdır. Adalet, daha çok Allah’ın kâinattaki düzenini ve ahiretteki hesap sistemini ifade eder. İbadet ise insanın bu düzen karşısında Allah’a kulluk etmesi, O’na yönelmesi ve görevini yerine getirmesidir. Yani adalet daha çok Allah’ın fiillerine ve kâinattaki düzene bakarken, ibadet insanın Allah’a karşı vazifesini ifade eder. Bu yüzden bazı yerlerde ikisi ayrı ayrı zikredilirken, bazı yerlerde bir bütünün iki yönü gibi birlikte değerlendirilmiştir.