Bağış Yap

Muhtelif Meseleler

19.10.2026

“Halife” Kelimesindeki Ta-i Merbuta Ne Anlama Gelir? Arapça Dil Bilgisi Açısından Kelimenin Müzekkerlik ve Müenneslikle İlişkisi Nedir?

Sesli Dinle

Yapay zeka ile seslendirilmiştir

“Halife” kelimesinin sonundaki tâ-i merbûtanın kelimeye mâna bakımından müenneslik kazandırmadığı anlaşılıyor. Arap dili ve dil bilimi açısından, bu kelimedeki tâ-i merbûtanın “halife” kelimesine kazandırdığı anlamı izah eder misiniz?

19.10.2026 tarihinde cevaplandı.

Cevap

Arapçada gramatik müenneslik (التأنيث النحوي) ile hakiki dişilik (التأنيث الحقيقي) aynı şey değildir. Tâ-i merbûta bazen dişiliği göstermeye, bazen de eril bir varlığı veya cinsiyeti belirtilmemiş bir kişiyi ifade eden kelimenin yapısına hizmet edebilir. Halîfe (خليفة) kelimesi, خ ل ف kökünden türemiştir ve geride kalmak, birinin ardından gelmek, onun yerini almak ve onun yerine geçmek gibi mânâlar bulunur.1

Halîfe kelimesinin sonundaki tâ-i merbûta, kelimenin mutlaka kadın cinsiyetini ifade ettiği anlamına gelmez. Nitekim Arapçada bu kelime, erkek bir halife için kullanılır. Arapçada tâ-i merbûta, sıfatlarda ve isimlerde müennes biçimin oluşturulmasında kullanılabilir. Ancak bu durum, kelimenin her kullanımda dişi bir şahsa delâlet etmesini gerektirmez. Nitekim allâme (عَلَّامَةٌ) kelimesi, “çok bilgili kimse” anlamında erkekler için de kullanılabilir.

Bu Arapça dil kuralları bağlamında değerlendirilmesi gereken bir konudur. İbnü’l-Esîr’in ve İbn Manzur'un açıklamalarına göre kelimenin sonundaki "hâ" (kapalı te / ة) harfi mübalağa (anlamı pekiştirme) içindir. Nitekim bu kelimenin çoğulu da lafzına (dişil görünümüne) göre değil, müzekkerlik (erillik) anlamına itibar edilerek hulefâ (خلفاء) şeklinde gelir.2 Arapçada tâ-i merbûta, durma halinde hâ (ه) sesiyle okunduğundan bu tür açıklamalarda hâ ifadesiyle karşılaşılmaktadır.

Kaynakçalar
  1. Casim Avcı, "Hilâfet", TDV İslâm Ansiklopedisi (İstanbul: TDV Yayınları, 1998), 17/539-546.

  2. İbn Manzûr, Cemâleddîn Muhammed b. Mükerrem, Lisânü'l-Arab (Beyrut: Dâr Sâdır, 3. Basım, 1414), 9/89.

Paylaş

Facebook'ta paylaş

Whatsapp'da paylaş

Kanallarımız

Hesaplarımıza abone olun sorularımızdan ilk siz haberdar olun.

Yorumlar (0)

Yorumunuz

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız