Bağış Yap

16.11.2026

Cehennem Ehlinin Şiddetli Azap İçinde Birbirleriyle Konuşması Nasıl Mümkündür?

Sesli Dinle

Yapay zeka ile seslendirilmiştir

16.11.2026 tarihinde cevaplandı.

Cevap

Konuyla ilgili bir ayet şu şekildedir:

Nihayet (hesapları görülüp) iş(leri) bitirilince şeytan (onlara) şöyle der: “Muhakkak ki Allah, size gerçek bir va'd ile söz verdi; (ben de) size va'd ettim, fakat size sözümde durmadım. Bununla beraber benim için sizin üzerinize (zorlayacak) bir güç yoktu; sizi sadece çağırdım, (siz de) hemen (ve hiç sonunu düşünmeden) bana uydunuz. Öyle ise beni kınamayın; bil'akis kendinizi kınayın! (Bugün artık) ne ben sizin kurtarıcınızım ne de siz benim kurtarıcımsınız! Daha önce (dünyada iken) beni (Allah'a) ortak koşmanızı doğrusu ben (bugün) inkar ettim.” Şüphesiz ki o zalimler yok mu, onlar için (pek) elemli bir azap vardır.1

Bu ayet, cehennem ehlinin şeytanın hitabını işiteceğini, onunla yüzleşeceğini ve onun tarafından ayrıca manen de azaba uğratılacağını gösterir. Buradaki konuşma, bir rahatlama veya toplantı hali değil; bilakis azabın bir parçasıdır. Konuyla ilgili bir hadis de şu şekildedir:

Kıyamet günü bir kişi getirilir ve cehenneme atılır, (sıcaktan) karnındaki bağırsaklar dışarı çıkar (patlar) ve ateşte tıpkı bir merkebin değirmen taşının etrafında döndüğü gibi döner. Cehennemdekiler o kişinin etrafında toplanır ve ‘Ey filan, sana ne oldu? Bize iyiliği emredip kötülüğü yasaklayan sen değil miydin?’ derler. O da, ‘Evet, ben size iyiliği emrederdim ama onu kendim yapmazdım. Kötülüğü yasaklardım, fakat onu kendim yapardım.’ der.2

Bu hadis de cehennemde konuşmanın, toplanmanın ve karşılıklı hitabın bulunacağını açıkça göstermektedir. Fakat bu, dünyadaki insanlar gibi sakin bir araya geliş değildir; bilakis azap içinde, rezillik ve teşhir içinde cereyan eden bir haldir. Peygamber Efendimiz (sav) başka bir hadisinde şöyle buyurur:

Allah, ilkleri ve sonları toplayıp aralarında hükmedip hükmetmeyi bitirdiği zaman müminler: "Rabbimiz hakkımızda hükmedip hükmetmeyi bitirdi. Bizim için kim şefaat edecek?" deyip: "Adem'e gidelim. Allah onu kendi eliyle yaratmış ve onunla konuşmuştur." derler. Hz. Adem'e gidip: "Rabbimiz hakkımızda hükmedip hükmetmeyi bitirdi. Kalk ve (bizim için) Rabbimize şefaatçi ol." derler. Hz. Adem: "Nuh'a gidiniz." deyince Hz. Nuh'a giderler ve Nuh, onlara Hz. İbrahim'e gitmelerini söyler. İbrahim'e gittiklerinde İbrahim, Hz. Musa'ya gitmelerini söyler. Ona gittiklerinde ise Musa, Hz. İsa'ya gitmelerini söyler. İsa'ya gittiklerinde ise İsa: "Size Arap ve ümmi olana gitmenizi tavsiye ederim." deyince bana gelirler.

Allah kalkmam için izin verir ve oturduğum yerden öyle güzel bir koku yükselir ki onu hiç kimse koklamamıştır. Nihayet Rabbime varırım ve beni şefaatçi kılar. Benim için başımın kılından iki ayağımın tırnaklarına kadar bir nur yaratır. Sonra kafirler: "Müminler, kendilerine şefaat edecek olanı buldular. Bizi saptıran İblis'ten başkası değildir." derler ve İblis'e gidip: "Müminler, kendilerine şefaat edecek olanı buldular, sen de kalk bize şefaat et. Bizi saptırmış olan sendin." derler. İblis kalkar ve oturduğu yerden öyle pis bir koku yükselir ki onu hiç kimse koklamamıştır. Sonra İblis, cehenneme atılmak için (azabı daha şiddetli hissetmesi için) büyütülür ve o zaman: "Şüphesiz Allah, size gerçek olanı söz verdi. Ben de size söz verdim ama yalancı çıktım." der.3

Dünyadaki insan bedeni geçici, narin ve zayıf yaratılmıştır; bu sebeple küçük bir mikrop veya ağrı karşısında bile gücünü yitirir, bayılır veya ölür. Ahiret hayatında ise ölüm tamamen kaldırılmıştır. Yüce Allah, cehennemlikleri azabı ve cezayı ebediyen tadabilecek bir bedende yeniden yaratır. Bu sebeple oradaki hayat, hem azabı hissetmeye hem de o azabın idrakini taşımaya elverişli bir tarzda devam eder. Nitekim Rabbimiz cehennem ehlinin ölmeyeceğini, sürekli azabı hissedeceklerini şu şekilde haber verir:

Halbuki inkar edenlere gelince, onlar için Cehennem ateşi vardır. Onlara ne (ölümle) hüküm verilir ki ölsünler (de kurtulsunlar) ne de onlardan (Cehennem ateşinin) azabı biraz olsun hafifletilir. İşte her azılı kafiri böyle cezalandırırız!4

Şeytan'ın cehennemde cehennemliklere konuşması veya cehennem ehlinin birbirlerine bağırmaları, dünyadaki gibi rahat bir sosyalleşme ya da bir toplantı gibi değildir. Aksine bu konuşmalar, suçluların birbirini kınaması ve İblis'in kendisini takip eden insanları hor görüp "Beni değil, kendinizi kınayın." diyerek onları rezil etmesi, cismani ateş azabının üzerine eklenmiş ağır bir manevi, ruhani azap yani hüsran, rezillik ve vicdani yıkım çeşididir. Yani bu konuşma ve toplanma hali bir imkan değil, azabın ve cezalandırmanın bir parçasıdır. Fahrettin Razi Hazretleri, cehennemde manevi ve ruhani azabın da olacağını şu şekilde izah eder:

Maddi olan azap, hak ve gerçektir. Manevi, ruhani olan azab da, hak ve gerçektir. Zira akıl buna delalet etmektedir.5

Cehennem ortamında seslerin işitilmesi, İblis’in hitabının duyulması veya cennet ehli ile cehennem ehlinin konuşabilmesi de dünyevi fizik kanunlarıyla ölçülemez. Ahiretin kendine mahsus şartları vardır. Kur'an-ı Kerim bir hakikati haber veriyorsa, onun keyfiyeti bizim dünya tecrübemize sığmasa da hakikati sabittir.

Ömer Nasuhi Bilmen konuyla ilgili şu açıklamaları yapar:

Cennetler ile cehennemler arasında pek uzak mesafeler vardır. Cennetler semaların fevkindedir. Cehennemler de yerlerin altındadır. Bu iki mevki ahalisinin birbiriyle konuşmaları nasıl mümkün olacaktır?

Kur'an-ı muciz-beyan, bize böyle bir mükalemenin mümkün ve haddizatında vaki olacağını haber vermiş oluyor. İşte bu da bir hakikatin inkişafından başka değildir. Tefsir-i Kebir'de de mukayyet olduğu üzere ulemadan bir zümre demişlerdir ki: Sedada bir hasiyet vardır ki yalnız mesafenin uzaklığı, sedanın işitilmesine mani olamaz. İşte bugün fennin terakkiyatı sayesinde bu hakikat de tamamen meydana çıkmıştır. Şarkta söylenilen bir sözü garpta bulunan bir kimse derhal işitebiliyor ve hatta söyleyenin yüzünü bile görebiliyor. Kudret-i ilahiye her şeye kafidir. Amenna! Binaenaleyh ehl-i cennet ile ehl-i cehennem arasındaki mükalemenin vukuu da kudret-i ilahiyeye göre asla istibat edilemez.6

Netice olarak, ahiretin, cennet ve cehennemin durumu dünya ölçüleriyle kıyas edilmez. Cehennem ehlinin konuşması, birbirleriyle tartışması, şeytanla yüzleşmesi ve pişmanlıklarını ifade etmesi haktır; fakat bu haller, dünyadaki hastalık, beden zaafı ve takatsizlik gibi durumlarla ölçülemez. Çünkü ahirette beden, idrak, azap ve his bambaşka bir özellik alır. Dünya hastalığında insanın kuvvetini azaltan şey, bedenin bu âleme mahsus zayıf yapısıdır. Ahirette ise insanın bedeni, o âlemin şartlarına göre yaratılır; azabı sürekli hisseder, fakat yok olup gitmez. Nitekim azabın devamı için ölüm de kaldırılmıştır. Demek ki oradaki hayat, hem azabı tatmaya hem de o azabın idrakini taşımaya elverişli bir tarzda sürer. Bu sebeple cehennem ehlinin toplanması, birbirleriyle konuşması ve İblis’in onlara hitap etmesi, dünya şartlarına göre değil, ahiretin kendine mahsus kanunlarına göredir. Orada azap konuşmaya mani olmaz; aksine o konuşmaların kendisi de azabın bir parçası haline gelir. Yani mesele, cehennemdekilerin acı içinde nasıl ayakta kaldığı değil; Allah’ın onları azabı ebediyen hissedecek, anlayacak ve o azap içinde yüzleşecek bir yaratılışla yeniden var etmesidir.

Kaynakçalar
  1. İbrahim, 14/22.

  2. Müslim, Zühd, 51.

  3. Suyuti, ed-Dürrul Mensur, Ocak Yayıncılık, İstanbul 2012, c. 8, s. 482.

  4. Fatır, 35/36.

  5. Fahreddin Razi, Tefsir-i Kebir Mefatihu'l-Gayb, Huzur Yayınevi, Ankara 1990, c. 11, s. 338.

  6. Ömer Nasuhi Bilmen, Kur'an-ı Kerim'in Türkçe Meal-i Alisi ve Tefsiri, Bilmen Yayınevi, İstanbul 1985, c. 2, s. 1022.

Paylaş

Facebook'ta paylaş

Whatsapp'da paylaş

Kanallarımız

Hesaplarımıza abone olun sorularımızdan ilk siz haberdar olun.

Yorumlar (0)

Yorumunuz

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız