İlgili ayet mealen şöyledir:
Ve ayetlerimi, (karşılığında ne alsanız) az (düşecek) bir fiyata satmayın ve artık yalnızca benden sakının! 1
Ayet-i kerimede geçen "az bir fiyat" ifadesi yalnızca para, altın, mal veya mülk gibi somut maddi kazançlarla sınırlı değildir. Allah'ın rızasına ve ahiretin sonsuz nimetlerine kıyasla dünyadaki her şey, bütün dünya ve içindekiler de dahil olmak üzere, az ve geçici bir değer olarak kabul edilir. Dolayısıyla makam, mevki, rütbe, riyaset, liderlik arzusu, şöhret, toplumun övgüsünü kazanma gayesi, koltuk sevdası gibi bütün manevi ve sosyal çıkarlar da bu ifadeye dahildir. Allah'ın bir hükmünü sırf makamını korumak, toplumda itibar görmek veya birilerinin sevgisini kazanmak uğruna çarpıtmak ya da gizlemek, hakikati "az bir fiyata satmak" demektir.
Nesefi Tefsiri'nde bu konu şu şekilde izah edilmiştir:
Değiştirmek ve tahrif etmek suretiyle ayetlerimizi az bir fiyatla (dünya pahasına) satmayın (değiştirmeyin). Hasan-ı Basri merhum, az bir fiyatla ifadesini, dünya ve içindekilerinin tamamıyla da olsa diye yorumlamıştır. Bir başka yoruma göre bu, riyaset ve koltuk pahasına da olsa şeklinde değerlendirilmiştir. 2
İsmail Hakkı Bursevi de şu açıklamayı yapar:
Ayetlerimi rüşvet, makam ve diğer dünyevi zevklerden az bir bedel karşılığında satmayın. Çünkü onlar ne kadar büyük olurlarsa olsunlar, özellikle o ayetlerle ameli terk ederek elden kaçırdıklarına nispetle çok az ve değersizdirler. 3
Medine'deki Yahudi din adamları ve reisleri, Ehl-i kitap olmaları sebebiyle peygamberlik ve vahiy kurumunu çok iyi tanıyorlardı. Kendi kitapları olan Tevrat'ta Peygamber Efendimizin (sav) vasıflarına dair açık bilgileri okumalarına rağmen, Kur'an'a ilk iman edenlerden olmak yerine hakikati halktan gizleyerek inkarın başını çektiler. Onları bu inkara ve sıradan insanları saptırmaya iten temel sebep, İslam'a tabi oldukları takdirde toplum üzerindeki dini liderliklerini, makamlarını ve halktan elde ettikleri maddi manevi imkanları kaybedecekleri korkusuydu.
İşte Cenab-ı Hak, sahip oldukları ilme rağmen sırf geçici dünyalık menfaatlerini korumak uğruna sergiledikleri bu tutumu "ayetleri az bir fiyata satmak" şeklinde nitelendirmiş ve onları şiddetli bir uyarıya muhatap kılmıştır.
Fahreddin Razi Hazretleri bu durumu şu şekilde izah eder:
Yahudilerin Ka'b b. Eşref, Huyey b. Ahtab ve benzeri liderleri, fakir Yahudilerden hediyeler alıyorlardı. Onlar, eğer Yahudiler Hz. Muhammed'e (s.a.v.) tabi olurlarsa o hediyelerin arkasının kesileceğini biliyorlardı. Bundan dolayı, bu değersiz hediyelerin kesilmemesi için küfürde ısrar ettiler. 4
Ayetin tehdidi geçmişteki Ehl-i Kitap din adamlarıyla sınırlı kalmayıp günümüzde ilim sahipleri, idareciler ve sıradan Müslümanlar için de geçerlidir. Şu kimseler bu kapsama girme tehlikesiyle karşı karşıyadır:
Makam ve Koltuk Sevdalıları: Dünyevi makamını, rütbesini veya konumunu korumak adına zalimlerin ya da güç sahiplerinin rızasına göre hareket edip helali haram, haramı helal gösterenler.
Şöhret ve İnsanların Takdirini Gözetenler: Allah'ın rızasını değil de halkın alkışını, takdirini ve şöhret kazanmayı hedefleyerek dini anlatanlar; insanlara hoş görünmek için hakikatleri gizleyenler.
Maddi Menfaat ve Nüfuz Arayanlar: Dini, ilmi ve dini sembolleri şahsi zenginleşme, ticaret veya nüfuz elde etme aracı haline getirenler.
İlim sahipleri ve din adına konuşanlar: Hakkı bildikleri halde makamlarını, görevlerini, çevrelerini veya itibarlarını kaybetmemek için açık dini hakikatleri söylemeyenler.
Sıradan Müslümanlar: Kendi küçük menfaatleri için hakikati gizlediklerinde bu tehlikeye yaklaşırlar. Mesela bir haramı, menfaati bozulmasın diye meşrulaştırmak, bir hakkı bildiği halde susmak veya dini ölçüyü nefsine göre eğip bükmek bu manaya dahildir.
Günlük yaşamda dinini dünyalık menfaatlere feda etmemek ve ilahi tehdidin muhatabı olmaktan korunmak için şu temel esaslar benimsenmelidir:
İhlası Tek Gaye Yapmak: Bütün ibadet, tebliğ ve amellerde sırf Allah'ın rızasını hedeflemek; insan övgüsünü veya kınamasını amel ölçüsü yapmamak. Üstad Bediüzzaman Hazretleri, her şeyde ihlas olması gerektiğini, bunun neticesinde Allah'ın isterse kişiyi halklar içinde haklı duruma çıkaracağını şu şekilde izah eder:
Amelinizde rıza-yı İlahi olmalı. Eğer o razı olsa, bütün dünya küsse, ehemmiyeti yok. Eğer o kabul etse, bütün halk reddetse, te’siri yok. O razı olduktan ve kabul ettikten sonra, isterse ve hikmeti iktiza ederse, sizler istemek talebinde olmadığınız halde, halklara da kabul ettirir, onları da razı eder. 5
Hakkı Her Şeyin Üstünde Tutmak: Kınayanın kınamasından, makam, rütbe veya maddi kayba uğrama korkusundan etkilenmeyerek hakikati olduğu gibi savunmak.
Dünyanın Fani, Geçici Olduğunu Unutmamak: Dünyadaki en büyük makam ve servetlerin dahi ahiretin ebedi, sonsuz nimetleri yanında "az bir geçimlik" olduğunu bilmek.
Dini Ticaret ve Gelecek Vasıtası Yapmamak: Dini değerleri ve ilahi ayetleri kişisel çıkar, itibar veya dünyevi hesaplara alet etmeyip sadece Allah rızası için hareket etmektir.
Bakara, 2/41.
Ahmed en-Nesefi, Nesefi Tefsiri, Ravza Yayınları, İstanbul 2003, c. 1, s. 282.
İsmail Hakkı Bursevi, Ruhu'l-Beyan Kur'an Meali ve Tefsiri, Erkam Yayınları, İstanbul 2013, c. 4, s. 429.
Fahreddin Razi, Tefsir-i Kebir Mefatihu'l-Gayb, Huzur Yayınevi, İstanbul 2002, c. 2, s. 470.
Bediüzzaman Said Nursi, Lem’alar, Hayrat Neşriyat, Isparta 2016, s. 167.

