Cinlerin bir çeşiti olan şeytanların nefisleri ve iradeleri vardır. İmtihanın özü, cüz'i iradenin varlığıdır. Eğer bir varlığa seçme özgürlüğü verilmişse, o varlık hayra yönelebileceği gibi kendi arzusuyla şerre de yönelebilir. Çünkü bir şeyi yapıp yapmamakta hür ve serbesttir. Mesela, Cenab-ı Hak Kur'an-ı Kerim'de Hz. Adem'in yaratılışını ve şeytanın ona hürmet etmeyi reddetmesini Sâd suresinde şöyle ifade etmektedir;

Bir zaman Rabbin meleklere buyurdu ki: “Şübhesiz ben, çamurdan bir insan yaratıcıyım." Bu yüzden onu (insan sûretinde yaratıp) düzelttiğimde ve ona (yarattığım) rûhumdan üflediğimde, hemen ona secde ediciler olarak yere kapanın!” Bunun üzerine meleklerin hepsi topluca secde ettiler. Ancak (cinlerden olan) İblis hâriç. (O,) büyüklük tasladı ve kâfirlerden oldu. (Allah:) “Ey İblis! İki elimle (kudretimle) yarattığıma secde etmekten seni men‘ eden nedir? Büyüklük mü tasladın, yoksa yücelerden mi oldun?” buyurdu. (İblis:) “Ben ondan daha hayırlıyım. Beni bir ateşten yarattın; onu ise bir çamurdan yarattın” dedi.¹

Şeytanı isyana sürükleyen ve azgınlığa iten temel sebep, dışarıdan gelen bir kötülük fısıltısı değil, bizzat kendi iç dünyasındaki benlik ve kibir duygusudur. Şeytanın Hazret-i Âdem’e secde etmemek için ileri sürdüğü "Ben ondan daha hayırlıyım" iddiası, gururun, kibirin ve yanlış kıyasın bir eseridir. Bile isteye azması ve yoldan çıkmasıdır. Kendi hür iradesi ile küfrü tercih etmesidir. Şeytan doğrudan doğruya kendi cüz'i iradesini ilahi emrin önüne koymuş ve gururunun mahkumu olmuştur. Bu da irade sahibi bir varlığın, sırf kendi enaniyeti ve hür tercihiyle de yoldan çıkabileceğini gösterir. Yani şeytanı yoldan çıkarmak için harici bir şeytanın fısıltısına ihtiyaç yoktur.

Hülasa; Cinlerin azgın bir nevi olan şeytanlar dışarıdan bir aldatmaca ve vesvese ile değil, kendi içindeki enaniyet (benlik) ve kibir sebebiyle yoldan çıkmışlardır.