Köken bakımından iki kelime de Arapça kökenlidir ve aynı kökten gelir. Her ikisi de "n-z-m" kökünden türemiştir. Bu kök "dizmek, sıralamak" anlamına gelir. Yani kelimelerin kökü aynıdır ancak anlamlarında ince farklılıklar vardır.

Nizam: İslâm düşüncesinde genellikle âlemdeki düzeni ifade etmek üzere nizâmü’l-âlem tamlaması kullanılır. Eski Yunan felsefesinde “âlem” anlamına gelen kozmos aynı zamanda “düzen” demektir. Pisagor’a kadar giden terimin bir düzen olarak âlemi ifade edişi Empedokles ile belirginlik kazanmıştır. Batı dillerindeki kozmetik (cosmetic) kelimesi de kosmos kökünden gelmekte olup terimin süs ve güzellik kavramıyla irtibatını göstermektedir. Arapça bir eserde âlem karşılığı kullanılan Grekçe kûsmûs teriminin “nizam” ve “süs” anlamlarını da içerdiği, dolayısıyla âlemin bir düzen içinde yaratılmış olmasıyla estetik bir âhenk taşımasının aynı kelimede ifadesini bulduğu belirtilmektedir. Nizam kavramı etrafında zengin bir terminoloji geliştirmiş olan Müslümanların asıl ilham kaynağı âlemi düzen, tasarım, ölçü, hesap, denge ve yasa kavramları ışığında resmeden çok sayıda kevnî âyetin bulunmasıdır.¹

Kısaca nizam, düzen, sistem ve tertip anlamına gelir. Bir şeyin belli bir plana, kurala ve ölçüye göre kurulmuş olmasını ifade eder. Mesela kâinattaki gezegenlerin belli bir yörüngede hareket etmesi bir nizamdır. Aynı şekilde bir okulun ders programı da bir nizam örneğidir. Yani nizam, var olan düzenin kendisini anlatır.

İntizam: Düzenli olma hâli, tertipli ve sistemli şekilde devam etme anlamına gelir. Nizamın uygulanması ve sürdürülmesi gibi düşünülebilir.² Örneğin bir sınıfın sıralı ve temiz olması intizamı gösterir. Burada dikkat edilen nokta, düzenin aktif bir şekilde korunmasıdır. İntizam biraz daha “düzenli davranma” ve “düzene uygun hareket etme” anlamı taşır.

Aralarındaki fark ise: Nizam daha çok kurulu olan düzeni ve sistemi ifade ederken, intizam o düzenin düzenli bir şekilde sürdürülmesini ve korunmasını anlatır. Nizam daha genel ve teorik bir kavramdır. İntizam ise daha çok uygulama ve görünür hâl ile ilgilidir.