Bediüzzaman Hazretlerinin 1935-36 yıllarında Eskişehir Hapishanesi'nde iken koğuşlarının sinekler sebebiyle ilaçlanmasından ötürü sineklerin vazifesine dair Isparta'lı talebelerinden Süleyman Rüştü ağabeyle bir konuşması olur.

Ey insanlar! (Size) bir misal getirildi; şimdi onu dinleyin! Şüphesiz ki Allah’tan başka (kendisine) yalvarmakta olduklarınız, bir sinek dahi yaratamazlar; isterse bunun için hepsi toplansınlar! Sinek onlardan bir şey kapacak olsa, bunu ondan geri alamazlar. (Yardım) isteyen de âciz kaldı, kendinden istenen de!¹

"Büyük bir ayetin küçük bir nüktesidir." başlığıyla kaleme alınan mektup yukarıdaki ayetin bir izahı olarak 28 bölümden oluşan 28. Lem'a'daki mektupların ilkidir.

Hazret-i Üstad, koğuşun ilaçlanmasıyla telef olan sineklerden dolayı çok üzülür. Koğuşta yer alan çamaşır ipi üzerinde akşam vaktinde muntazam bir şekilde dizilmelerini tefekkür eder. İpe çamaşır sermek isteyen talebesi Süleyman Rüştü'ye “Bu küçücük kuşlara ilişme. Başka yere ser.” der. O da “Bu ip bize lâzımdır. Sinekler başka yerde kendilerine yer bulsunlar” der. Bu vesileyle seher vakti açılan bu bahis, ilgili mektubun yazılmasına sebep olur. İlgili mektupta şöyle geçmektedir:

"Hem aynen onlardan daha mühim olan, insanın gözüne görünmeyen hastalıkların mikroplarını ve madde-i semmiyeyi temizlemekle, sinekler muvazzaftırlar. Sinekler, değil mikropların nâkileleri olmak, bilakis, muzır mikropları massetmekle , yani emmek ve yemek ile o mikropları imhâ ederler. Ve o madde-i semmiyeyi istihâleye uğratırlar. ve çok sârî hastalıkların önünü alırlar."²

Mektupta yer alan yukarıdaki paragrafta Bediüzzaman Hazretleri sineklerin birçok bulaşıcı hastalığı engellediği ve hastalığa sebep olan mikropları yok ettiklerini ifade etmekle temizlik vazifesi yaptıklarını anlatmaktadır.

Kara sinekler, bağışıklık sistemi normal insanlarda kolay kolay hastalık yapmaz, sistem hasarlı ise yani bağışıklık sistemi zayıflamışsa hastalık yapabilir. Bununla birlikte sistem hasarlı ise normal flora bakterileri denen faydalı bakteriler bile hastalık yapabilmektedir. Kara sinek pis yerlerde görevli olduğu için pis yerden üstüne bulaşmış mikrobu taşıyabilir. Ancak normal sağlıklı bireylerde en fazla gıda zehirlenmesi ya da dizanteri yapar. O da hafif atlatılır. Sivrisinek için bu risk daha fazladır.

Hazret-i Üstad, çok doğru bir tespitle Kuddüs isminin bir tecellisini hatırlatıyor. Çöp dönüştürme makinesi gibi sinekler mikroorganizmaların sayısını sınırlandırmakla görevlidir, onları öğütürler ve azaltırlar. Yoksa Allah muhafaza dünya bakterilerin istilasına maruz kalırdı. Başka hiçbir canlıyı sağ bırakmazdı. Zira bu mikroorganizmalar çok hızlı çoğalmaktadır ve çok dayanıklıdırlar.

Bitkilerin otoburlarla, otoburların etoburlarla sınırlandırılması gibi, sinekler de bir çeşit mikroorganizma sınırlandırması-nüfus planlaması- vazifesini icra ediyorlar. Burada tezat yoktur. Çünkü Cenab-ı Hak her şeye hikmeti gereği birden fazla görev yaptırıyor. Sinekler bulundukları yerdeki üzerine mikroorganizmaların %99'unu (çokluktan kinaye) öğütüp dönüştürürken, %1'ini de üzerlerine bulaşma sayesinde sağa sola taşıyor ve bulaştırıyorlar.

Bu taşıyıp bulaştırmanın da pek çok hikmeti vardır. Birisi; kasten ve iradeten verilen hastalıkların ortaya çıkmasıdır. Biri de mikroorganizmaların yer değiştirmesi ve başka yerlerde görev yapması gerekliliğidir. Çok bulunan yerden az bulunan yere gönderilme ve dengenin sağlanması için tayini çıkan devlet memurları gibi.

Bu itibarla sineklerin en önemli vazifesi istihale yani temizlik gayesiyle dönüşüm olmakla birlikte az da olsa transport yani yer değişim için taşıyıcılık görevi yapmaktadırlar.

Araştırmalar sineklerin temizlik görevleri konusunda yeterince araştırma olmadığını da vurgulamaktadır. Hazret-i Üstadın konuyu temizlik üzerinden ele alması dikkat çekicidir.