Öncelikle "Allah ile kul arasına kimse giremez" sözü, İslam’da kişinin doğrudan Allah’a yönelmesini ifade etmektedir. Yani ibadet etmek, dua etmek veya tövbe etmek için bir aracıya ihtiyaç yoktur. Ancak bu durum, dini doğru anlamak için bilgili insanlardan yani âlimlerden faydalanmaya engel değildir. Nitekim nasıl tıp öğrenmek için doktora, hukuk öğrenmek için avukata başvuruluyorsa, dinî konuları doğru anlamak için de bu alanda uzmanlaşmış kişilere başvurmak gayet doğal bir durumdur. Burada önemli olan nokta, bu kişilerin mutlak otorite kabul edilmemesi, söylediklerinin Kur’an ve sünnet ölçüsüne göre değerlendirilmesidir.
Tarih boyunca hemen her dinde bir "din adamları sınıfı" oluşmasının temel nedeni, dinin zamanla daha genişlemesi ve herkesin her bilgiyi doğrudan anlayamayacak olmasıdır. İnsanlar, bilmedikleri konularda rehberlik ararlar ve bu da zamanla belli bir uzman grubun ortaya çıkmasına yol açar. Ancak bu sınıfın zamanla siyasi güç odağı haline gelmesi, dinin özünden çok, insanın güç ve otoriteye olan eğilimiyle ilgilidir. Yani sorun dinin kendisinden ziyade, insanların dini kullanma biçiminde ortaya çıkmaktadır.
İslam ile diğer bazı dinler arasında burada önemli bir fark vardır. İslam’da "ruhbanlık" yani ayrıcalıklı, günahsız kabul edilen bir din adamı sınıfı yoktur. İslamda herkesin hata yapabileceği vurgulanır ve hiçbir âlim "masum" kabul edilmez. Buna karşılık Hristiyanlık tarihinde, özellikle Orta Çağ’da kilise ve papalık kurumu büyük bir otorite kazanmış, hatta zaman zaman siyasi iktidarın da üzerinde etkili olmuştur. Bu durum, din adamlarının sorgulanamaz hale gelmesine ve toplumda ayrıcalıklı bir sınıf oluşturmalarına neden olmuştur.
İslam düşüncesinde ise farklı görüşlerin varlığı genellikle bir zenginlik olarak görülmüştür. Fıkıh mezheplerinin ortaya çıkması da bunun bir göstergesidir. Bu durum, İslam’da belli bir ölçüde özgür düşüncenin var olduğunu gösterir. Nitekim bazı Batılı araştırmacılar, İslam düşüncesindeki bu çeşitliliği ve tartışma ortamını neredeyse anarşizme varan bir düşünce özgürlüğü diye tarif etmişlerdir.
Sonuç olarak, İslam’da esas olan bireyin Allah ile doğrudan ilişki kurmasıdır. Âlimler ise bu yolda rehberlik eden kişiler olarak görülmektedir. Ancak tarih boyunca bazı toplumlarda bu rehberlik rolü, yanlış kullanılarak bir güç ve otorite aracına dönüşebilmiştir. Bu nedenle İslam’ın temel ölçüsü, her bilginin Kur’an ve sünnetle karşılaştırılması ve hiçbir insanın -Hz. Peygamber (sav) dışında- mutlak otorite kabul edilmemesidir.