Muhakkik, kelime olarak "tahkik eden, araştırarak hakikati ortaya koyan kimse" demektir. Arapça "tahkîk" kökünden gelir. Bu kök "bir şeyin doğrusunu kesin delillerle ortaya koymak, sağlamlaştırmak" anlamını taşır. Buna göre muhakkik; bilgiyi körü körüne kabul etmeyen, delil arayan, aklını ve bilgisini kullanarak doğruyu yanlıştan ayırmaya çalışan kişidir. İslâm ilim geleneğinde muhakkik âlim, bir görüşü sadece başkasından nakletmekle yetinmez, o görüşün dayanaklarını inceler, akli ve nakli delillerini tartar ve sağlam olanı tercih eder. Bu yönüyle muhakkik, taklit eden kişiden (mukallit) ayrılır. Tahkik ise imanı ve bilgiyi delil ve ispat üzerine kurma yoludur. Taklit imanı, yani "öyle söylendiği için inanmak" seviyesini aşarak, akıl, kalp ve vicdanın birlikte tatmin olduğu bir iman anlayışını ifade eder. İslâm düşüncesinde özellikle kelâm ve akaid ilimlerinde tahkik çok önemlidir. Çünkü insanın inancı ne kadar sağlam delillere dayanırsa, şüpheler karşısında o kadar sarsılmaz olur.¹

Risale-i Nur mesleği ile muhakkiklik ve tahkik arasındaki irtibat oldukça güçlüdür. Bediüzzaman Hazretleri, Risale-i Nur’un temel gayesinin insanlara "imanı tahkiki" dersi vermek olduğunu nazara vermektedir. Risale-i Nur’da iman esasları; sadece âyet ve hadis nakliyle değil, akli deliller, örnekler ve mantıksal açıklamalarla ispat edilir. Bu yöntem, okuyucuyu düşünmeye ve anlamaya sevk eder. Böylece Risale-i Nur'u devamlı olarak okuyan birisi, aklını ve kalbini birlikte kullanarak inancını sağlam hale getirir ve karşılaştığı şüpheler karşısında sarsılmadan durabilir. Bu açıdan Risale-i Nur mesleği, insana taklitten tahkike geçişi sağlayan bir bir eğitim metodu sunar.