Sözlükte “temiz olmak” mânasındaki kuds kökünden türemiş, mübalağa bildiren bir sıfat olan kuddûs; “tertemiz, pak, kusurdan arınmış” demektir. Müfessirler, kuddûs ismine “güzel ve yetkin görülmeyen her türlü nitelikten münezzeh ve mübarek” anlamı vermişlerdir.¹

Bu isim yalnız Allah’a mahsustur. Allah Teâlâ hiçbir noksanlık taşımaz; O, bütün kusurlardan, eksikliklerden, yaratılmışlara ait özelliklerden münezzehtir.

Kuddûs isminin bir mânâsı da, Allah’ın yarattığı şeyleri temiz tutması ve onları maddî-manevî kirlerden arındırmasıdır. Kâinata dikkatle bakıldığında bu ismin çok geniş bir şekilde tecellî ettiği görülür. Yeryüzünde ve gökyüzünde görülen büyük temizlik, düzen ve arınma hâlleri bu ismin açık delillerindendir.

Gözümüzün Önünde Cereyan Eden Kuddûs İsminin Tecellileri:

Meselâ gökte yıldızların doğup ölmesiyle büyük bir karmaşa meydana gelmemesi, semânın enkazla dolmaması; yeryüzünde ise her sene sayısız hayvanın doğup ölmesine rağmen ortalığın cenazelerle kaplanmaması hep bu ilâhî temizliğin eseridir.

Aynı şekilde kış mevsiminde pek çok bitki kuruyup ölür; fakat bahar gelince yeryüzü yeniden tertemiz ve canlı bir hâl alır. Çürüyen yapraklar, kuruyan otlar ve ölen canlılar yeryüzünü yaşanmaz hâle getirmez. Çünkü Allah, temizlik vazifesi gören sayısız canlıyı ve unsuru vazifelendirmiştir.

Karıncalar, böcekler, kurtlar, kuşlar ve et yiyen bazı hayvanlar tabiatta bir nevi temizlik memuru gibi çalışır. Ölü hayvan kalıntılarının ortadan kaldırılmasına yardımcı olurlar. Böylece çevre kirlenmez, kötü kokular yayılmaz, hayat dengesi korunur.

İnsan bedeninde de Kuddûs isminin çok dikkat çekici yansımaları vardır. Kanın temizlenmesi, akciğerlerin nefes alıp vermesiyle vücudun arındırılması, böbreklerin zararlı maddeleri süzmesi, karaciğerin kandaki bazı zararlı maddeleri ayıklaması, terleme yoluyla bedenin rahatlaması, gözyaşının gözü temizlemesi ve göz kapaklarının gözü koruyup temiz tutması hep bu ismin cilvelerindendir.

Yine ağızda tükürüğün temizlik ve koruma vazifesi görmesi, burunda bazı zararlı şeylerin tutulması, derinin kendini yenilemesi, yaraların zamanla temizlenip kapanması da insan bedenindeki temizleme ve arındırma faaliyetlerine misaldir.

Hayvanlar âleminde de benzer misaller vardır. Kuşların tüylerini gagalarıyla temizlemesi, kedilerin vücutlarını yalayarak temiz tutması, bazı canlıların yaşadıkları yerleri temizlemesi, balıkların ve deniz canlılarının su içindeki dengeye katkı sağlaması hep Kuddûs isminin ayrı ayrı yansımalarıdır.

Yeryüzündeki rüzgârların tozları dağıtması, yağmurun havayı ve toprağı temizlemesi, nehirlerin ve denizlerin bir dolaşım içinde kendilerini yenilemesi, güneş ışığının birçok zararlı şeyi kırması, mevsimlerin peş peşe gelerek varlıkların tazelenmesi de bu temizliğin başka örnekleridir.

Hatta en küçük varlıklarda bile bir temizlik ve düzen görülür. Hücrelerin eskiyen kısımlarını yenilemesi, vücudun mikroplarla mücadele etmesi, dünyada atık gibi görünen şeylerin başka canlılar için faydalı hâle gelmesi, kâinatta başıboş bir kirlenmeye izin verilmediğini gösterir. Kuddûs ismi ile alakalı Risale-i Nur’da şöyle bir bahis geçmektedir:

Hem zemînin yüzünde her sene mevt ve hayâtın değişmeleri ve dövüşmeleri yüzünden, yüz binler hayvanât milletlerinin cenazeleri ve iki yüz bin nebâtât tâifelerinin enkāzları, berr ve bahrin yüzlerini öyle fevkalâde bir sûrette kirleteceklerdi ki; değil zîşuûrlar o yüzleri sevmek ve o yüzlere âşık olmak, belki çirkinliklerinden öyle nefret edecekler ve mevt ve ademe kaçacaklardı.

Bir kuş kolayca kanatlarını; ve bir kâtib rahatça sahîfelerini temizledikleri gibi, bu tayyâre-i arzın ve bu tuyûr-u semâviyenin kanatları ve bu kitâb-ı kâinâtın sahîfeleri de öylece temizleniyor ve güzelleşiyor ki, âhiretin hadsiz güzelliğini görmeyen ve îmân ile düşünmeyen insanlar, dünyanın bu temizliğine ve bu güzelliğine âşık olurlar, perestiş ederler.

Demek bu saray-ı âlem ve bu fabrika-i kâinât, ism-i Kuddûs’ün bir cilve-i a‘zamına mazhardır ki, o tanzîf-i kudsîden gelen emirleri, değil yalnız bahrin âkilüllahm tanzîfâtçıları, berr ve karaların kartalları, belki kurtları ve karıncaları gibi cenazeleri toplayan sıhhiye me’mûrları dahi dinliyorlar.²

Yani hem gökyüzünde hem dünyada hem insan bedeninde hem hayvanlarda, kısacası her yerde Kuddûs isminin yansıması anbean gözükmektedir.

Netice olarak bütün bu örnekler gösteriyor ki Allah Teâlâ hem Zâtında sonsuz derecede mukaddes ve münezzehtir hem de kâinatta temizlik, arınma ve nezafet ile Kuddûs ismini açıkça göstermektedir.