Aksırma (hapşırma) “Allah’ın sevip lutfettiği bir nimet” olduğu için her nimet gibi ona da şükretmek gerekmektedir. Bunun için aksıran kişi ya “elhamdülillâh” (الحمد لله) veya “elhamdülillâhi alâ külli hâl” (الحمد لله على كل حال) demelidir. Aksıran kişinin “elhamdülillâh” demesi halinde yanında bulunanlardan birinin ona “yerhamükellah” (يرحمك الله) (Allah sana rahmetiyle muamele etsin) diye dua etmesi, İslâm’ın âdâb kurallarından sayılmıştır. Buna teşmîtü’l-âtıs denilmektedir. Hatta teşmît, Müslümanın Müslüman üzerindeki haklarından kabul edilmiştir.

Müslümanlar arasında sevgi ve bağlılığın yaygınlaşmasına ve Allah’ın rahmetine vesile olan teşmîtin Hz. Âdem’den (as) bu yana gelenekleşmiş bir âdâb kaidesi olduğu söylenebilir.

Nitekim Beyhakī’nin rivayet ettiği ve İbn Hibbân’ın da sahih kabul ettiği bir hadise göre, Allah Teâlâ Âdem’i (as) yaratınca Âdem aksırmış, ona “Elhamdülillâh” demesini ilham etmiş ve Âdem’e (as) “yerhamükellah” diyerek karşılıkta bulunmuştur.¹ Bu rivayet, hapşırma sonrası söylenen bu ifadelerin tarihî kökeninin insanlığın başlangıcına, yani ilk insan ve ilk Peygambere (as) dayandığını göstermektedir. Peygamber Efendimiz’in (sav) sünnetinde de bu âdâb açık şekilde yer almaktadır. Nitekim bir hadis-i şerifte şöyle buyrulmuştur:

Peygamber Efendimiz’in (sav) yanında iki kişi hapşırmıştı. Efendimiz onlardan birine “Yerhamükellâh / Allah sana rahmet etsin.” dedi, diğerine ise söylemedi. Kendisine “Yerhamükellâh” demediği kişi: “Filân kişi hapşırdı, ona Yerhamükellâh dediniz; ben hapşırdım, bana niye demediniz?!” diye sorunca Peygamber Efendimiz (sav): “O kişi Elhamdülillâh dedi, sen ise demedin.” buyurdu.²

Sonuç olarak, hapşırma esnasında söylenen “Elhamdülillâh”, buna karşılık verilen “Yerhamükellâh” ve ardından gelen “Yehdînâ ve yehdîkümullâh” ifadeleri, sadece nezaket sözleri değildir. İnsanlık tarihi kadar eski, vahye dayalı bir edep geleneğidir. Rivayetlere göre tarihte ilk hapşıran insan Hz. Âdem (as) olmuştur. İlk “Elhamdülillâh” diyen ve ilk “Yerhamükellâh” ile karşılık verilen de yine Hz. Âdem’dir. Böylece bu güzel sünnet, insanlığın başlangıcından itibaren Allah’a hamd, rahmet ve hidayet duasını bir araya getiren köklü bir İslâmî âdâb olarak günümüze kadar ulaşmıştır.