Havda dikkat edilecek hususlar elbette haccın farzları, vacipleri, sünnetleri ve yasaklarıdır. Bunlar aşağıdaki gibidir.

Hac, sözlükte; saygı duyulan bir yeri ziyaret etmeye niyet etmek demektir. Dini anlamda ise hac; belirli bir zamanda Arafat’ta bir süre durmak ve ardından Kâbe’yi usulüne uygun şekilde tavaf ederek ziyaret etmektir. Hac ibadetini yapan kişiye “hacı” denir.

HACCIN FARZ OLMASININ ŞARTLARI

• Bir kimseye haccın farz olması için şu şartların bulunması gerekir:
  Müslüman olmak: Müslüman olmayan kişiler hac ile yükümlü değildir. Sonradan Müslüman olurlarsa, şartları taşıyorlarsa hac yapmaları gerekir.

• Ergen (baliğ) olmak: Çocuklar hac ile yükümlü değildir. Yaptıkları hac nafile sayılır. Büyüdüklerinde şartları taşırlarsa tekrar hac yapmaları gerekir. Velileri, çocuklara hac ibadetlerini öğretmek için yaptırabilir.

• Akıllı olmak: Akıl sağlığı yerinde olmayan kişiler hac ile sorumlu değildir. İyileşirlerse ve şartları sağlarsa hac yapmaları gerekir.

• Hür olmak: Köle veya esir olanlar hac ile yükümlü değildir.

• Maddi güce sahip olmak (yol azığı ve binek): Kişinin hac yolculuğunu karşılayacak parası olmalı ve yolda yapacağı masraflara mukabil parası bulunmalıdır. Temel ihtiyaçlardan fazla malı varsa hac farz olur. Başkalarının verdiği yardım kabul etmek zorunda değildir. Yakın mesafede olanlar için yürüme gücü yeterli olabilir.

• Haccın farz olduğunu bilmek: İslam ülkesi dışında Müslüman olan biri bunu bilmiyorsa sorumlu olmaz. Ancak İslam ülkesinde yaşayanlar için bu mazeret sayılmaz.

• Yeterli zamanın bulunması: Kişinin hacca gidip ibadetini yapabileceği uygun bir zamanının olması gerekir. Binaenaleyh bir kimse hac farzı için diğer şartlara tamamen haiz olduğu tarihten itibaren bu vazifeyi ifaya müsait bir vakit bulmadan vefat etse bu fariza ile mükellef olmuş olmaz.

• Yol güvenliği ve aile geçimi: Kişi hacdayken kendisinin ve ailesinin geçimi sağlanmış olmalıdır.

HÜKMÜNE GÖRE HACCIN ÇEŞİTLERİ

1) Farz Hac: Şartlarını taşıyan bir Müslümanın hayatında bir kez yapmakla yükümlü olduğu hacdır.

2) Vacip Hac: Adanan (nezir edilen) veya başlanıp yarım bırakılan bir haccın sonradan kaza edilmesidir.

3) Nafile Hac: Henüz yükümlü olmayan bir kimsenin ya da farz haccını yapmış birinin gönüllü olarak yaptığı hacdır. İstenirse tekrar tekrar yapılabilir.

YAPILIŞ ŞEKLİNE GÖRE HACCIN ÇEŞİTLERİ

1) İfrat Haccı: Sadece hac niyetiyle, umre yapmadan yapılan farz, vacip veya nafile hacdır. Bunu yapana müfrit denir.

2) Temettü Haccı: Hac mevsiminde önce umre için ihrama girilip umre yapıldıktan sonra, memlekete dönmeden yeniden ihrama girerek hac yapmaktır. Bunu yapan kişiye mütemetti denir. Bu hac, ifrat haccından daha faziletlidir.

3) Kıran Haccı: Hac ayları içinde (veya öncesinde), mikatta ya da mikattan önce tek ihram ve tek niyetle hem umre hem hac yapmaktır. Önce umre yapılır, ardından aynı ihramla hac tamamlanır. Bunu yapan kişiye karin denir. Bu hac, temettü haccından daha faziletlidir.

HACCIN RÜKÜNLARI:

Haccın rükünleri (yani temel farzları) iki tanedir: Belirli bir süre Arafat’ta durmak (vakfe yapmak) ve Kâbe’yi tavaf ederek ziyaret etmektir.

1. Vakfe Yapmak

• Arafat, Mekke’nin güneydoğusunda bulunan bir yerdir. Hac yapmak isteyenler için burada durmak (vakfe yapmak) farzdır. Arafat’ta vakfe zamanı, Zilhicce ayının 9. günü olan arefe gününde öğle vaktinden başlayarak bayramın birinci günü sabahına kadar devam eder. Bu süre içinde Arafat’ta kısa bir süre, hatta bir dakika durmak bile vakfe için yeterlidir. Kişinin uyanık, uyuyor ya da baygın olması arasında fark yoktur; her durumda vakfe geçerli olur.

• Arafat’ta, belirlenen vakitten önce veya sonra durmakla vakfe farzı yerine getirilmiş olmaz. Ancak ayın başlangıcında bir karışıklık olmuşsa (Zilkade ayı 30 gün sanılıp sonradan 29 gün olduğu anlaşılırsa), bu durumda vakfenin bayramın birinci gününe denk gelmesi bile geçerli sayılır.

• Eğer hacılar, arefe günü zannederek Arafat’ta durdukları günün aslında Zilhicce’nin 8. günü olduğu anlaşılırsa, bu vakfe geçerli olmaz. Bu durumda gerçek arefe gününde tekrar vakfe yapmaları gerekir.

  Fakat bütün hacılar vakfe ve tavaf yaptıktan sonra, “bir gün erken yapıldı” gibi sonradan ortaya çıkan şahitlikler artık dikkate alınmaz; yapılan hac geçerli kabul edilir.

• Arafat’ın ortasında bulunan Cebel-i Rahme’nin yanında, kıbleye yönelerek Allah’a dua etmek çok faziletlidir. Burası çok kıymetli ve anlamlı bir mekândır.Dünyanın her yerinden gelen, dilleri ve renkleri farklı ama aynı inancı ve amacı taşıyan Müslümanlar burada toplanır. İhramlarıyla adeta kefene bürünmüş gibi, mahşer gününü hatırlatan büyük bir topluluk oluştururlar. Hep birlikte Allah’ı anmaları, O’nu yüceltmeleri ve içten dualarla af dilemeleri son derece etkileyici ve manevi bir manzara meydana getirir. Allah Teâlâ da bu samimi kullarına rahmet eder; onların dualarını kabul eder ve onları bağışlar.

2. Tavaf Yapmak: Arafat’ta vakfe yapıldıktan sonra, Kâbe’nin etrafında yedi defa dönülür. Kabe etrafında yedi dönüşten dört tanesi haccın rüknü, yani farzıdır. Tavafının vakti, Kurban Bayramı’nın birinci günü sabahından başlar ve ömrün sonuna kadar devam eder. Bu süre içinde yapılan bir tavaf ile hac farzı tamamlanmış olur.

HACCIN VACİPLERİ

Haccın vacipleri şunlardır:

• İhrama mikat yerlerinden girmek: Hacca giden kişi, belirlenen yerlerden (mikat) ihrama girmelidir.

• İhram yasaklarına uymak: İhramlıyken dikişli elbise giymemek, avlanmamak, saç kesmemek gibi.

• Arafat’ta güneş batıncaya kadar durmak: Arefe günü, öğleden sonra güneş batana kadar Arafat’ta bulunmak gerekir.

• Müzdelife’de vakfe yapmak: Bayramın birinci günü sabaha karşı bir süre Müzdelife’de durmak gerekir.

• Tavafı yediye tamamlamak: Ziyaret tavafının dört dönüşü farz, yediye tamamlanması vaciptir.

• Ziyaret tavafını bayram günlerinde yapmak: Bu tavaf, bayramın ilk üç günü içinde yapılmalıdır.

• Veda tavafı yapmak: Mekke dışından gelen hacıların, dönüşte Kâbe’yi son kez tavaf etmesi gerekir.

• Tavaf sırasında temiz olmak: Hadesten Taharet ve tesettüre dikkat etmek gerekir.

• Tavafı doğru şekilde yapmak: Tavafa Hacerü’l-Esved tarafından başlanır, Kâbe sola alınarak yürünür.

• Tavaftan sonra namaz kılmak: Her tavaftan sonra iki rekât namaz kılınır.

• Safa ile Merve arasında sa’y yapmak: Yedi kez gidip gelinir. Safa’dan başlanır.

• Cemrelere taş atmak (Şeytan taşlama): Mina’da bulunan üç cemreye bayram günlerinde taş atılır.

• Kurban kesmek ve tıraş olmak: Minada taşları attıktan sonra kurban kesmek, daha sonra da Mekke-i
  Mükerreme'nin hareminde ve kurban bayramının ilk üç gününden birinde saçlan tıraş etmek veya kırkmak. Kurban kesmek, hac ile umreyi cem etmiş olanlara vâciptir. Bu vecibe, hac ile umreyi cem'e muvaffakiyetin bir şükranesidir. Yalnız hac etmiş olan âfakı, misafir olduğundan kendisine kurban kesmek vâcip değildir, dilerse bir, nâfile olmak üzere kurban kesebilir.

HACCIN VACİPLERİ

Haccın sünnetleri şunlardır:

• İhrama girerken tamamen yıkanmak veya abdest almak. Bu yıkanma temizlik içindir. Kadın hayızlı veya lohusa olsa da yıkanması sünnettir.

• İhram niyetiyle iki rekât namaz kılmak. Birinci rekâtta Kâfirun, ikinci rekâtta İhlâs suresi okunur.

• İhram için beyaz ve temiz peştemal ile omuz örtüsü kullanmak. Beyaz ve yeni olması daha faziletlidir.

• İhramdan önce güzel koku sürünmek.

• İhramdan sonra sabah vakitlerinde, namazlardan sonra, yokuş çıkarken veya inerken ve kafilelerle karşılaşınca üç defa telbiye getirmek.

• Telbiyeden sonra Peygamber Efendimize bol bol salavat getirmek.

• Salavattan sonra Allah’a dua etmek.

• Mekke’ye girerken yıkanmak, gündüz girmek, Kâbe’yi görünce dua etmek ve tekbir getirmek.

• Mekke dışından gelenler için kudüm tavafı yapmak.

• Mekke’de bulunulan süre içinde fırsat buldukça nafile tavaf yapmak.

• Ziyaret tavafında erkeklerin iztiba yapması (örtüyü sağ kol altından geçirip sol omuza almak).

• Ziyaret tavafının ilk üç dönüşünde erkeklerin remel yapması (hızlı ve gösterişli yürümek).

• Safa ile Merve arasında sa’y yaparken iki yeşil direk arasında erkeklerin hızlı yürümesi (hervele).

• Zilhicce’nin 7. günü öğle namazından sonra hutbe okunarak hac ibadetlerinin anlatılması.

• Zilhicce’nin 8. günü Mina’ya gidip geceyi orada geçirmek.

• Zilhicce’nin 9. günü Mina’dan Arafat’a çıkmak.

• Bayramın ilk günü hutbe okunarak hac ibadetlerinin anlatılması.

• Arafat ve Müzdelife’de dua etmek, gözyaşı dökmek ve kendisi ile yakınları için dua etmek.

• Güneş battıktan sonra Arafat’tan ağır ağır ayrılıp Müzdelife’ye gitmek ve uygun bir yerde konaklamak.

• Bayram gecesi Müzdelife’de kalmak, sabah Mina’ya gitmek ve bayram günlerinde Mina’da kalmak.

• Mina’da taş atarken belirli sıraya uymak.

• Taş atma vakitlerine dikkat etmek.

• Mina’dan ayrılırken zamanına dikkat etmek.

• Mekke’ye dönerken Muhassab denilen yerde kısa süre durmak.

• Veda tavafından sonra zemzem suyunu ayakta ve Kâbe’ye bakarak içmek, üzerine dökmek.

• Mültezem denilen yerde dua etmek.

• Kâbe örtüsüne tutunarak dua etmek ve mümkünse içine girip namaz kılmak.

• Medine’ye giderek Peygamber Efendimizi ziyaret etmek.¹

HACCIN YASAKLARI

Cinayet, ihram veya harem sebebiyle yapılması yasak olan iştir. Hac veya umrede cinayet sayılan iş yapıldığında, ceza gerekir. Yapılan işin cinayet olup olmadığını bilip bilmemek arasında fark olmadığı gibi, kasten, hataen, yanılarak, unutarak, isteyerek veya zorla yapmak arasında da bir fark yoktur.

Kıran haccına niyet eden kimse, ihram yasaklarından birini işlemesi hâlinde, biri umrenin, diğeri de haccın ihramı olmak üzere, her bir cinayet için iki ceza ödemesi gerekir. Umre tavafının abdestsiz yapılması veya veda tavafının terk edilmesi gibi sadece haccı ilgilendiren vaciblerden birini terk eden kimse, haccı kırana niyet etmiş olsa bile bir tek ceza öder.

Hac veya Umreyi Bozup Kazasını Gerektiren Cinayetler

• Hac için ihrama girdikten sonra Arafat vakfesinden önce cinsel ilişkide bulunmak. Bu kimsenin haccı bozulur. Ancak bozulan bu haccı bırakmayıp tamamlaması ve daha sonraki yıllardan birinde kaza etmesi ve işlediği cinayet sebebiyle de bir koyun veya keçi kesmesi gerekir.

• Umre için ihrama girdikten sonra, tavafın en az dört şavtını tamamlamadan
  cinsel ilişkide bulunmak. Böylece umresi bozulan bu kimsenin umreyi tamamlaması, işlediği
  cinayet sebebiyle bir koyun veya keçi kesmesi ve bozulan umreyi kaza etmesi gerekir.

  Bedene (Deve veya Sığır Kurban etmeyi) Gerektiren Cinayetler

• Arafat vakfesinden sonra (yani tıraş olup ihramdan çıkmadan önce) cinsel ilişkide bulunmak.

• Ziyaret tavafını cünüp olarak yapmak. Kadınların aybaşı ve lohusalık hâlleri de cünüblük hükmündedir.

  Dem (Koyun veya Keçi Kurban etmeyi) Gerektiren Cinayetler

• Bunlar da, haccın vaciblerinden birini terk etmek, geciktirmek veya ihram yasaklarına uymamakla ilgili cinayetler olmak üzere iki kısımdır:

a) Haccın vaciplerinden birini terk etmek veya zamanında yapmamakla ilgili cinayetler:

• Mikatı ihramsız geçmek. Şayet hac veya umre menasikinden hiçbir şey yapmadan, geri mikata
  dönülerek ihrama girilirse ceza gerekmez.

• Sa’yin tamamını veya en az dört şavtını terk etmek.

• Müzdelife vakfesini özürsüz olarak yapmamak. Hastalık, yaşlılık veya izdiham sebebiyle, Müzdelife’de vakfeyi yapamayanlara bir şey gerekmez.

• Şeytan taşlamayı yapmamak veya bir günde atılması gereken taşların yarıdan çoğunu atmamak.

• Ziyaret veya umre tavafının son üç şavtını veya sadece birini yapmamak.

• Mikat dışından gelen hacıların veda tavafını terk etmesi veya çoğunu yani dört veya daha çok şavtını yapmaması.

• Ziyaret veya umre tavafını abdestsiz, veda veya kudûm tavafını cünüb olarak yapmak.
  Ziyaret veya umre tavafını abdestsiz, veda ve kudûm tavafını cünüb olarak yaptıktan sonra bunları guslederek veya abdest alarak iade eden kimseye ceza gerekmez.

• Arafat’tan güneş batmadan önce ayrılmak.

• Ziyaret tavafını mazeretsiz olarak bayram günlerinden sonra yapmak.

• İhramdan çıkmak için Harem bölgesi dışında veya bayram günlerinden sonra tıraş olmak.

• Şeytan taşlamayı yapmamak veya bir günde atılması gereken taşların yarıdan çoğunu atmamak.

• Ziyaret veya umre tavafının son üç şavtını veya sadece birini yapmamak.

• Mikat dışından gelen hacıların veda tavafını terk etmesi veya çoğunu yani dört veya daha çok şavtını yapmaması.

• Ziyaret veya umre tavafını abdestsiz, veda veya kudûm tavafını cünüb olarak yapmak. Ziyaret veya umre tavafını abdestsiz, veda ve kudûm tavafını cünüb olarak yaptıktan sonra bunları guslederek veya abdest alarak iade eden kimseye ceza gerekmez.

• Arafat’tan güneş batmadan önce ayrılmak.

• Ziyaret tavafını mazeretsiz olarak bayram günlerinden sonra yapmak.

• İhramdan çıkmak için Harem bölgesi dışında veya bayram günlerinden sonra tıraş olmak.

• Tertibe uymamak. Yani kurban bayramının ilk günü Akabe cemresine taş atma, kurban kesme ve tıraş olma görevlerini sıra ile yapmak vacibdir. Bu sıra bozulursa ceza kurbanı gerekir.

B. İhram Yasaklarına Uymamakla İlgili Cinayetler:

• Bir defada ve aynı yerde vücudun veya bir organın tamamına güzel koku sürmek. Bir organın tamamına değil de bir kısmına koku sürülürse sadaka vermek yeterli olur.

• Bir organa yağ sürmek veya süs için kına gibi bir şeyle boyamak. Tedavi için sürülen ilaç, merhem veya kokusuz yağlar için bir şey gerekmez.

  Fıtır Sadakası Kadar Sadaka Vermeyi Gerektiren Cinayetler

  Vücuttan herhangi bir organın tamamına değil de, bir kısmına
  güzel koku veya yağ sürmek.

• İhramlı iken başının, sakalının veya başının dörtte birinden daha azını tıraş etmek.

• Bir tam gün veya bir tam geceden daha az bir zaman dikişli elbise, topukları kapatan ayakkabı giymek veya başı örtmek.

• Bir el veya ayağın tırnaklarından bir kısmını, beşten azını kesmek. Yahut bir el veya ayağın tırnaklarının tamamını ayrı ayrı yerlerde yahut değişik zamanlarda kesmek. Bu takdirde her bir tırnak için ayrı sadaka gerekir.

• Kudûm, veda veya herhangi nafile bir tavafı abdestsiz yapmak.

• Veda tavafının veya sa’yin dördüncü şavttan sonraki şavtlarını eksik bırakmak. Eksik kalan her şavt için ayrı sadaka verilir. Kudûm tavafında ise eksik şavtlar için bir şey gerekmez.

• Cemrelere eksik taş atmak. Eksik kalan her taş için ayrı sadaka gerekir.

• Başkasını tıraş etmek. Bu kimse ister ihramlı, ister ihramsız olsun, fark etmez. Başkasına dikişli elbise giydirmek veya koku sürmekle bir şey gerekmez.

  Harem Bölgesinin Avları ve Bitkileriyle İlgili Cinayetler

  Harem bölgesiyle ilgili yasaklar sadece ihramlı kimseler için değildir. Bu bölgenin avının avlanması, kendiliğinden biten ve kurumuş olmayan ağaç ve otlarının kesilmesi veya koparılması, ihramlı, ihramsız herkes için haramdır.

  Harem bölgesinin avını avlayan kimse, kıymetini tasadduk eder. Bunun yerine oruç tutmak caiz olmaz. Harem bölgesinde kendiliğinden bitmiş ağaç ve bitkileri kesen veya koparan kimsenin, bunların bedelini sadaka olarak yoksullara vermesi gerekir. Sahibinin kesmesi cezayı gerektirmez. İnsanlar tarafından ekilip dikilen ağaç ve bitkilerin koparılmasından dolayı bir ceza gerekmez.²

HAC ÖNCESİ MANEVİ HAZIRLIK

Hac yolculuğu, sadece bedenen yapılan bir ibadet değil; kalbin, niyetin ve ruhun da arınma yolculuğudur. Bu sebeple hacca gitmeden önce kişi kendini manevi olarak hazırlamalıdır.Öncelikle kişi niyetini düzeltmeli ve ihlaslı olmalıdır. Hac, sadece Allah rızası için yapılmalı; gösterişten ve dünyalık beklentilerden uzak durulmalıdır. Bu yolculuğun temeli samimiyettir.

Kişi geçmişini gözden geçirmeli; dününü, bugününü ve yarınını düşünmelidir. Hayat muhasebesi yaparak hatalarını fark etmeli ve yeni bir başlangıç yapmaya karar vermelidir. Bu süreçte en önemli adımlardan biri günahlara tövbe etmektir. Samimi bir kalple Allah’a yönelerek af dilemeli, gerekirse gözyaşıyla arınmaya çalışmalıdır.

Aynı zamanda kul hakları unutulmamalıdır. Kişi, hak sahipleriyle helalleşmeli, kırdığı kalpleri onarmalı, kırgın olduğu kişilerle barışmalıdır. Çünkü kul hakkı ile yapılan ibadet eksik kalır. Hacca gidecek kişi, yakınlarıyla vedalaşmalı, onlardan dua istemeli ve helallik almalıdır. Bu, hem kalbi rahatlatır hem de yolculuğu daha anlamlı hale getirir.

Bu süreçte kişi kendini manevi olarak beslemelidir. Kur’an okumaya önem vermeli, her gün bilgisini ve kalbini yenilemelidir. Kişi, bu ibadeti yeni bir başlangıç olarak görmeli ve döndüğünde daha güzel bir hayat yaşamak için azim ve kararlılık göstermelidir.

Hac yolculuğunda, Peygamber Efendimizi (sav) ziyaret edeceğimiz için ona manevi bir hediye hazırlamak gerekir. Bu sebeple, bol bol salavat-ı şerife getirmek çok kıymetlidir.

Bunun yanında, yolculuğa çıkmadan önce manevi hazırlık için Yasin-i Şerif, İhlas-ı Şerif ve benzeri duaları okumak faydalı olacaktır.

Hacca gitmeden önce tesbih namazı, duha, evvabin ve teheccüd gibi nafile namazları kılmak da kişinin kalbini hazırlayan güzel amellerdendir.

Eğer Kur’an-ı Kerim okumayı bilmiyorsanız, bu yolculuk öncesinde öğrenmeye çalışmak çok faydalıdır.