Sözlükte vesvese/visvâs “fısıldama, kötü telkinde bulunma, karışık sözler söyleme, kuşkulanma”; aynı kökten vesvâs “insanın içine doğan zararlı uyarıcı, kötü duygu ve düşünce, telkin, şüphe, fısıltı, evham” gibi mânalara gelmektedir. Dinî terminolojide vesvese/visvâs, “şeytanın veya nefsin insana kötü ve zararlı telkinde bulunması, şeytandan yahut nefisten gelen, insanı dine aykırı aşırı davranışlara yönelten telkin”; vesvâs “şeytan, şeytanın insanın içine attığı saptırıcı dürtü, faydasız söz, şüphe ve tereddüt” anlamlarında kullanılır. Vesveseye kapılana müvesvis denir.¹

Şeytandan gelen vesveseleri maddeler halinde inceleyecek olursak;

Birincisi: Vesvese, insan için bir imtihandır. Kıyamete kadar mühlet verilen şeytan, kalbe yakın bir noktadan insana vesvese vermeye çalışır ve buna belirli ölçüde izin verilmiştir. Ancak bu vesveseler, insanın iradesi dışında kalbe gelen düşünceler olup kişinin imanına doğrudan zarar vermez. Asıl imtihan, bu düşünceler karşısında insanın takındığı tavırdır.

İkincisi: İnsanın hayal gücünün son derece geniş olmasıdır. Hayal, kontrolü zor bir duygudur ve kişi istemese bile zaman zaman rahatsız edici, uygunsuz veya hoş olmayan görüntüler zihne gelebilir. Bu tür hayaller insanı huzursuz etse de, kişinin bilinçli tercihi olmadığı için sorumluluk doğurmaz. Ancak bunlar vesveseye zemin hazırlayabilir.

Üçüncüsü: Olaylar ve eşyalar arasında gizli çağrışımların bulunmasıdır. İnsan geçmişte yaşadığı, gördüğü veya hayaline yerleşmiş bazı durumlarla, benzer hadiseler arasında istemsiz bağlar kurar. Bu nedenle özellikle namaz gibi ibadet anlarında, hayal vasıtasıyla zihnin farklı yerlere gitmesi mümkündür. Kişi bu durumu yanlış yorumlayarak “Namazda nasıl böyle şeyler düşünüyorum?” diye vesveseye kapılır ve ümitsizliğe düşebilir.

Dördüncüsü: İbadeti en mükemmel şekilde yapma arzusudur. Kişi namazını kusursuz kılmak, abdestini hatasız almak isterken en küçük eksiklikte ibadetinin kabul edilmediği zannına kapılabilir. Bu düşünce, namazı tekrar tekrar kılmaya sevk eder ve zamanla ibadeti zorlaştırır. Oysa bu durum, şeytanın ibadeti terk ettirmeye yönelik bir tuzağıdır.

Beşincisi: İman meseleleriyle ilgili vesveselerdir. Bazen kişi, hayaline gelen bir düşünceyi aklıyla kabul etmiş gibi zanneder veya imanla ilgili bir meseleyi araştırmayı imana aykırı sanabilir. Zihnine gelen fikirleri hakikatle karıştırarak “Kalbim bozuldu mu, küfre mi düştüm?” gibi korkulara kapılır. Halbuki bu tür düşünceler çoğu zaman vesveseden ibarettir ve imana zarar vermez.

Şeytanın bu tarz vesveselerinin detaylı açıklamaları ve bu vesveselere karşı nasıl davranmamız gerektiği ile alakalı detaylı cevaplar için aşağıdaki yazıları okuyabilirsiniz.