Takva ve ihlas kavramları, İslam ahlakının ve inanç dünyasının birbirine kenetlenmiş iki ana sütunu gibidir. Bu iki kelime arasında bazı farklar vardır. Şöyle ki:

İhlas, kelime anlamı itibarıyla "bir şeyi karışımlardan arındırmak, saf hale getirmek" demektir. Dini terminolojide ise yapılan her türlü ibadet ve iyiliğin, araya hiçbir dünyevi menfaat veya gösteriş (riya) katmadan, sadece ve sadece Allah rızası için yapılmasıdır. İhlas, amelin iç yüzüdür; yani bir eylemin "neden" yapıldığıyla ilgilenir. Şeytanın etki edemediği yegane kale olan ihlas, kalbin derinliklerinde saklıdır ve amelin kabulü için en temel şarttır. Eğer bir eylem ihlasla yapılmıyorsa, o eylem teknik olarak doğru görünse bile manevi bir ağırlığı yoktur.¹

Takva ise "korunmak, sakınmak ve saygı duymak" anlamlarını taşır. Müttaki yani takva sahibi bir kul, Allah’ın sevgisini kaybetmekten korkan, O’nun koyduğu sınırları bir zırh gibi kuşanan kişidir. Takva, inancın hayata yansımış halidir; yani bir eylemin "nasıl" yapıldığıyla ilgilenir. Haramlardan kaçınmak, şüpheli şeylerden uzak durmak ve farzları titizlikle yerine getirmek takvanın tezahürleridir. Takva, mü'mini hem dünyadaki manevi kirliliklerden hem de ahiretteki azaptan koruyan bir elbise gibidir.²

İhlas ve takva arasındaki temel ayrım, odak noktalarındadır. İhlas "niyetin kalitesini", takva ise "hayatın istikametini" belirler. Bir insan ihlaslı ise niyetini saflaştırmış demektir. Allah'ın rızasını esas edinmiş demektir. Öte yandan, bir insanın dışarıdan bakıldığında çok titiz bir şekilde ibadet etmesi (takva görüntüsü), o amelin mutlaka halis bir niyetle (ihlasla) yapıldığı anlamına gelmez. Çünkü her zaman riya yani gösteriş tehlikesi de vardır.

İhlaslı birine müttaki denebilir mi? Evet, genellikle gerçek bir ihlas, kişiyi Allah’ın rızasına aykırı her şeyden sakınmaya, yani takvaya sevk eder. Niyeti sadece Allah rızası olan birinin, O'nun yasaklarına karşı kayıtsız kalması düşünülemez.

Müttaki olmak ihlaslı olmayı gerektirir mi? Kur’ani anlamda gerçek bir takva, zaten kalpten gelen bir saygının ürünüdür. Dolayısıyla Allah katında makbul olan "müttaki" sıfatı, zorunlu olarak ihlası da barındırır. İhlassız bir takva, sadece dış bir kabuktan ibaret kalır ve bu durum İslam'da "nifak" veya "riya" riski taşır. Bu durum Kur'an'da şu şekilde ifade edilir:

Onların ne etleri ne de kanları Allah'a ulaşır; fakat O'na (sadece) sizin takvanız ulaşacaktır. İşte böylece onları sizin istifadenize verdi ki, sizi hidayete erdirdiği için (tekbir getirerek) Allah'ı çokça yüceltesiniz! (Ey Resulüm!) Artık o iyilik edenleri müjdele! ³

Kısaca ihlas, amelin temeli, özü ve ruhudur; adeta onun hem motoru hem de yakıtıdır. Takva ise o motorun ilerleyeceği yol ve uyması gereken trafik kuralları gibidir. Biri olmadan diğerinin menzile ulaşması mümkün değildir. Bir mümin, kalbinde ihlası yeşerttikçe hayatında takvanın meyvelerini toplayacak; takvayı kuşandıkça da ihlasını muhafaza etmiş olacaktır.